Nobelova nagrada za hemiju

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.

Spisak dobitnika Nobelove nagrade za hemiju od 1901. do 2011:

Godina Ime Država Citat
1901 Jacobus Henricus van 't Hoff Flag of the Netherlands.svg Holandija "za otkriće zakona hemijske dinamike i osmotskog pritiska u rastvorima"
1902 Hermann Emil Fischer Flag of Germany.svg Njemačka "za rad na sintezi šećera i purina"
1903 Svante August Arrhenius Švedska "za teoriju elektrolitičke disocijacije"
1904 Sir William Ramsay Ujedinjeno Kraljevstvo "za otkriće hemijskih elemenata inertnih plinova u zraku"
1905 Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer Flag of Germany.svg Njemačka "za rad na organskim bojama i hidroaromatskim spojevima"
1906 Henri Moissan Flag of France.svg Francuska "za istraživanje i izolaciju elementa fluora, i za električnu peć nazvanu po njemu"
1907 Eduard Buchner Flag of Germany.svg Njemačka "za biohemijska istraživanja i otkriće nećelijske fermentacije"
1908 Ernest Rutherford Flag of New Zealand.svg Novi Zeland
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za istraživanja u oblasti raspada hemijskih elemenata i hemiju radioaktivnih supstanci"
1909 Wilhelm Ostwald Flag of Germany.svg Njemačka "za rad na katalizi i istraživanja u oblasti hemijske ravnoteže i brzina hemijskih reakcija"
1910 Otto Wallach Flag of Germany.svg Njemačka "za rad u oblasti acikličnih spojeva"
1911 Maria Skłodowska-Curie Flag of Poland.svg Poljska
Flag of France.svg Francuska
"za otkriće radijuma i polonijuma "
1912 Victor Grignard Flag of France.svg Francuska "za otkriće Grinjarovog reagensa"
Paul Sabatier Flag of France.svg Francuska "za metodu hidrogenacije organskih spojeva"
1913 Alfred Werner Flag of Switzerland.svg Švicarska "za rad na vezama atoma u molekulama"
1914 Theodore William Richards SAD "za određivanje atomske mase velikog broja elemenata"
1915 Richard Martin Willstätter Flag of Germany.svg Njemačka "za istraživanje biljnih pigmenata"
1916 nije dodijeljena
1917 nije dodijeljena
1918 Fritz Haber Flag of Germany.svg Njemačka "za sintezu amonijaka"
1919 nije dodijeljena
1920 Walther Hermann Nernst Flag of Germany.svg Njemačka "za rad u oblasti termohemije"
1921 Frederick Soddy Ujedinjeno Kraljevstvo "za rad na hemiji radioaktivnih supstanci i istraživanje izotopa"
1922 Francis William Aston Ujedinjeno Kraljevstvo "za otkriće stabilnih izotopa za veliki broj neradioaktivnih i za pravilo cijelog broja"
1923 Fritz Pregl Flag of Austria.svg Austrija "za izum metode mikroanalize organskih supstanci"
1925 Richard Adolf Zsigmondy Flag of Germany.svg Njemačka "za demostraciju heterogene prirode koloidnih rastvora i metode"
1926 Theodor Svedberg Švedska "za rad na disperznim sistemima"
1927 Heinrich Otto Wieland Flag of Germany.svg Njemačka "za istraživanje žučnih kiselina i srodnih supstanci"
1928 Adolf Otto Reinhold Windaus Njemačka "za istraživanje sterola i njihovu vezu sa vitaminima"
1929 Arthur Harden
Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin
Ujedinjeno Kraljevstvo
Švedska
"za istraživanje fermentacije šećera i fermentativnih enzima"
1930 Hans Fischer Njemačka "za istraživanje hemina i hlorofila"
1931 Carl Bosch
Friedrich Bergius
Njemačka
Njemačka
"za doprinos u hemijskim metodama sa visokim pritiskom"
1932 Irving Langmuir USA "za rad u oblasti hemije površina"
1934 Harold Clayton Urey USA "za otkriće deuterijuma"
1935 Frédéric Joliot
Irene Joliot-Curie
Francuska
Francuska
"za sintezu novih radioaktivnih elemenata"
1936 Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye Holandija "za rad na molekulskim strukturama ispitivanjem dipolnog momenta i metodom rendgenske difrakcije i elektrona u gasovima"
1937 Walter Norman Haworth Ujedinjeno Kraljevstvo "za rad na ugljikohidratima i vitaminu C"
Paul Karrer Švicarska "za rad na karotenoidima, flavinima i vitaminima A i B2"
1938 Richard Kuhn Njemačka "za rad na karotenoidima i vitaminima"
1939 Adolf Friedrich Johann Butenandt Njemačka "za rad na polnim hormonima"
Leopold Ružička Hrvatska / Švicarska "za rad na polimetilenima i višim terpenima"
1940 nije dodijeljena
1941 nije dodijeljena
1942 nije dodijeljena
1943 George de Hevesy Mađarska "za rad na upotrebi izotopa kao radiaktivnih markera u proučavanju hemijskih procesa"
1944 Otto Hahn Njemačka "za otkriće nuklearne fisije teških atomskih jezgri"
1945 Artturi Ilmari Virtanen Finska "za istraživanje i otkrića u poljoprivrednoj i nutricionističkoj hemiji, posebno za metod konzerviranja stočne hrane"
1946 James Batcheller Sumner USA "za otkruće kristalne forme enzima"
John Howard Northrop
Wendell Meredith Stanley
USA
USA
"za sintezu enzima i virusnih proteina u čistom obliku"
1947 Sir Robert Robinson Ujedinjeno Kraljevstvo "za istraživanje biljnih proizvoda, posebno alkaloida"
1948 Arne Wilhelm Kaurin Tiselius Švedska "za istraživanje elektroforeze i adsorpcijske analize"
1949 William Francis Giauque USA "za doprinus u hemijskoj termodinamici"
1950 Otto Paul Hermann Diels
Kurt Alder
Zapadna Njemačka
Zapadna Njemačka
"za otkriće i razvoj sinteze diena (Diels-Alderova reakcija)"
1951 Edwin Mattison McMillan
Glenn Theodore Seaborg
USA
USA
"za otkrića u hemiji transuranskih elemenata"
1952 Archer John Porter Martin
Richard Laurence Millington Synge
Ujedinjeno Kraljevstvo
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za otkriće particione hromatografije"
1953 Hermann Staudinger Zapadna Njemačka "za otkrića u oblasti hemije makromolekula"
1954 Linus Carl Pauling USA "za istraživanje prirode hemijskih veza"
1955 Vincent du Vigneaud USA "za rad na sumporovim spojevima, posebno za prvu sintezu polipeptidnih hormona"
1956 Sir Cyril Norman Hinshelwood
Nikolay Nikolaevich Semenov (Никола́й Никола́евич Семёнов)
Ujedinjeno Kraljevstvo
Sovjetski savez
"za istraživanje mehanizama hemijskih reakcija"
1957 Sir Alexander Todd Ujedinjeno Kraljevstvo "za rad na nukleotidima i koenzimima"
1958 Frederick Sanger Ujedinjeno Kraljevstvo "za rad na primarnoj strukturi proteina, posebno inzulina"
1959 Jaroslav Heyrovský Čehoslovačka "za otkriće i razvoj polarografske analitičke metode"
1960 Willard Frank Libby USA "za datiranje pomoću ugljika C-14"
1961 Melvin Calvin USA "za istraživanje asimilacije ugljik dioksida kod biljaka"
1962 Max Ferdinand Perutz
John Cowdery Kendrew
Ujedinjeno Kraljevstvo
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za ispitivanje strukture globularnih proteina"
1963 Karl Ziegler
Giulio Natta
Zapadna Njemačka
Italija
"za otkrića u vezi viših polimera"
1964 Dorothy Crowfoot Hodgkin Ujedinjeno Kraljevstvo "za rendgensko određivanje strukture važnih biohemijskih spojeva"
1965 Robert Burns Woodward USA "za dostignuća u organskoj sintezi"
1966 Robert Sanderson Mulliken USA "za rad u na hemijskim vezama i elektronskoj strukturi molekula"
1967 Manfred Eigen Zapadna Njemačka "za ispitivanje ekstremno brzih hemijskih reakcija, pomijeranjem ravnoteže pomoću kratkih energetskih impulsa"
Ronald G. W. Norrish
George Porter
Ujedinjeno Kraljevstvo
Ujedinjeno Kraljevstvo
1968 Lars Onsager Norveška
USA
"za otkriće recipročnih relacija, koje su i nazvane po njemu"
1969 Derek H. R. Barton
Odd Hassel
Ujedinjeno Kraljevstvo
Norveška
"za doprinos u razvoju koncepta konformacije (tercijarne strukture)"
1970 Luis F. Leloir Argentina "za otkriće nukleotidnih šećera i njihovu ulogu u sintezi ugljikohidrata"
1971 Gerhard Herzberg Kanada "za doprinos u elektronskoj strukturi i geometriji molekula, posebno slobodnih radikala"
1972 Christian B. Anfinsen USA "za rad na ribonukleazi, posebno na vezi između sekvence aminokiselina i biološki aktivne konformacije"
Stanford Moore
William H. Stein
USA
USA
"za doprinos u razumijevanju povezanosti hemijske strukture i katalitičke aktivnosti aktivnog centra molekule ribonukleaze"
1973 Ernst Otto Fischer
Geoffrey Wilkinson
Zapadna Njemačka
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za pionirski rad, nezavisno jedan od drugog, u hemiji organometalnih spojeva (takozvani sendvič-spojevi)"
1974 Paul J. Flory USA "za teoretski i eksperimentalni rad u oblasti fizikalne hemije makromolekula"
1975 John Warcup Cornforth Australija
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za razumijevanje stereohemije enzimski kataliziranih reakcija"
Vladimir Prelog Bosna i Hercegovina "za istraživanja u oblasti hiralnosti (stereohemije) organskih molekula i reakcija"
1976 William Nunn Lipscomb, Jr. USA "za istraživanje strukture borana i problema hemijskog vezanja"
1977 Ilya Prigogine Belgija "za doprinos u neravnotežnoj termodinamici, posebno teoriji disipativnih struktura"
1978 Peter D. Mitchell Ujedinjeno Kraljevstvo "za doprinos razumijevanju biološkog transfera energije kroz kemiosmotsku teoriju"
1979 Herbert C. Brown
Georg Wittig
USA
Zapadna Njemačka
"za razvoj i upotrebu spojeva bora i fosfora u organskoj sintezi"
1980 Paul Berg USA "za studije biohemije hukleinskih kiselina, posebno rekombinantne DNK"
Walter Gilbert
Frederick Sanger
USA
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za doprinos u određivanju sekvence baza u nukleinskim kiselinama"
1981 Kenichi Fukui (福井謙一)
Roald Hoffmann
Japan
USA
"za teorije toka hemijskih reakcija"
1982 Aaron Klug Južna Afrika
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za razvoj kristalografske elektronske mikroskopije i objašnjenje strukture biološki važnih kompleksa nukleinskih kiselina sa proteinima"
1983 Henry Taube USA "za rad na mehanizmima reakcija sa elektronskim transferom"
1984 Robert Bruce Merrifield USA "za razvoj metodologije sinteze na čvrstoj matrici"
1985 Herbert A. Hauptman
Jerome Karle
USA
USA
"za dostignuća u razvoju direktnih metoda određivanja kristalne strukture"
1986 Dudley R. Herschbach
Yuan T. Lee (李遠哲)
John C. Polanyi
USA;
Tajvan
USA;
Kanada
"za doprinos u hemijskoj dinamici elementarnih procesa"
1987 Donald J. Cram
Jean-Marie Lehn
Charles J. Pedersen
SAD
Flag of France.svg Francuska
SAD
"za razvoj i upotrebu molekula sa strukturno specifičnim interakcijama visoke selektivnosti"
1988 Johann Deisenhofer
Robert Huber
Hartmut Michel
Zapadna Njemačka
Zapadna Njemačka
Zapadna Njemačka
"za određivanje trodimenzionalne strukture fotosintetskog reakcionog centra"
1989 Sidney Altman
Thomas R. Cech
Kanada
SAD;
SAD
"za otkriće katalitičkih osobina RNK"
1990 Elias James Corey SAD "za razvijanje teorije i metodologije organske sinteze"
1991 Richard R. Ernst Švicarska "za doprinos i razvoj visoko razlučive NMR spektroskopije"
1992 Rudolph A. Marcus SAD "za doprinos teoriji reakcija elektronskog transfera u hemijskim sistemima"
1993 Kary B. Mullis SAD "za otkriće metode polimerazne lančane reakcije (PCR)"
Michael Smith Flag of Canada.svg Kanada "za doprinos razvoju 'site-directed' mutageneze zasnovane na oligonukleotidima i njenom razvoju za ispitivanje proteina"
1994 George A. Olah Flag of Hungary.svg Mađarska
SAD
"za doprinos hemiji karbokationa"
1995 Paul J. Crutzen
Mario J. Molina
F. Sherwood Rowland
Flag of the Netherlands.svg Holandija
Flag of Mexico.svg Meksiko
SAD
"za rad u oblasti atmosferske hemije, posebno razlaganjem ozona"
1996 Robert Curl
Sir Harold Kroto
Richard Smalley
SAD
Ujedinjeno Kraljevstvo
SAD
"za otkriće fulerena"
1997 Paul D. Boyer
John E. Walker
SAD
Ujedinjeno Kraljevstvo
"za objašnjenje enzimskih mehanizama u sintezi adenozin trifosfata"
Jens C. Skou Flag of Denmark.svg Danska "za otkriće ion-transportnog enzima, Na+K+-ATPaza"
1998 Walter Kohn SAD "za razvoj teorije funkcionalne gustoće (eng. density functional theory - DFT)"
John A. Pople Ujedinjeno Kraljevstvo "za razvoj računalnih metoda u kvantnoj hemiji"
1999 Ahmed H. Zewail (أحمد زويل) Flag of Egypt.svg Egipat
SAD
"za istraživanja prelaznih stanja hemijskih reakcija pomoću femtosekundne spektroskopije"
2000 Alan J. Heeger
Alan G MacDiarmid
Hideki Shirakawa (白川英樹)
SAD;
Flag of New Zealand.svg Novi Zeland
SAD;
Japan
"za otkriće i razvoj vodljivih polimera"
2001 William S. Knowles
Ryoji Noyori (野依良治)
SAD
Japan
"za rad na hiralno kataliziranim reakcijama hidrogenacije"
K. Barry Sharpless SAD "za rad na hiralno kataliziranim reakcijama oksidacije"
2002 John B. Fenn
Koichi Tanaka (田中耕一)
SAD
Japan
"za razvoj metode desorpcijske ionizacije za analizu bioloških makromolekula metodom masene spektroskopije"
Kurt Wüthrich Flag of Switzerland.svg Švicarska "za razvoj NMR spektroskopije za određivanje trodimenzionalne strukture bioloških makromolekula u rastvoru"
2003 Peter Agre SAD "za otkriće vodenih kanala"
Roderick MacKinnon SAD "za strukturna i menanistička ispitivanja ionskih kanala u ćelijskim membranama"
2004 Aaron Ciechanover
Avram Hershko
Irwin Rose
Flag of Israel.svg Izrael
Flag of Israel.svg Izrael
SAD
"za otkriće ubikvitinom posredovane razgradnje proteina"
2005 Robert Grubbs
Richard Schrock
Yves Chauvin
SAD
SAD
Flag of France.svg Francuska
"za razvoj metode metateze u organskoj sintezi“"
2006 Roger D. Kornberg SAD "za istraživanje molekularne osnove eukariotske trankripcije"
2007 Gerhard Ertl Flag of Germany.svg Njemačka "za istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama"
2008 Osamu Shimomura (下村 脩)
Martin Chalfie
Roger Tsien
Flag of Japan.svg Japan
SAD
SAD
"za doprinos u otkrivanju zelenofluoroscentnog proteina"
2009 Venkatraman Ramakrishnan
Thomas A. Steitz
Ada E. Yonath
SAD
SAD
Flag of Israel.svg Izrael
"za studije strukture i funkcije ribozoma"
2010 Richard F. Heck
Ei-ichi Negishi
Akira Suzuki
SAD
Flag of Japan.svg Japan
Flag of Japan.svg Japan
„za međukuplovane reakcije katalizirane paladijumom pri organskim sintezama“
2011 Daniel Shechtman Flag of Israel.svg Izrael „za otkriće kvazikristala“

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]


Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Bih-usa.svg Ovaj članak nije preveden ili je djelimično preveden.
Ako smatrate da ste sposobni da ga prevedete, kliknite na link uredi i prevedite ga vodeći računa o enciklopedijskom stilu pisanja i pravopisu bosanskog jezika.
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: