Švedska
| Kraljevina Švedska
Konungariket Sverige (sv)
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Uzrečica: För Sverige i tiden (bs: Za Švedsku u vremenu) |
||||||
| Himna: Du gamla, Du fria |
||||||
 Položaj Švedske
|
||||||
| Glavni grad | Stockholm |
|||||
| Najveći grad | Stockholm | |||||
| Službeni jezik | švedski | |||||
| Državno uređenje | Ustavna monarhija, Jednostavna država, Parlamentarni sistem | |||||
| - | Kralj | Carl XVI Gustaf | ||||
| - | Premijer | Fredrik Reinfeldt | ||||
| Nezavisnost | ||||||
| - | Priznato | prvo pouzdano spominjanje švedskog kralja (970) | ||||
| Površina | ||||||
| - | Ukupno | 449 964 (57. na svijetu) | ||||
| - | Vode (%) | 8,65% | ||||
| Stanovništvo | ||||||
| - | Ukupno (2009) | 9 415 295[1] | ||||
| - | Gustoća stanovništva | 20,6/km2/km2 (195. na svijetu) | ||||
| BDP (PKM) | 2011 | |||||
| - | Ukupno | $381,719 biliona[2] | ||||
| - | Per capita | $40 393[2] | ||||
| Gini (2005) | 23 (4. na svijetu) | |||||
| HDI (2010) | ▲ 0,885[3] (visok) (9. na svijetu) | |||||
| Valuta | Švedska kruna (SEK) | |||||
| Vremenska zona | (UTC+1) | |||||
| Topografija | ||||||
| - | Najviša tačka | Kebnekaise 2 104 m. i. m. |
||||
| - | Najveće jezero | Vänern 5 648 km² |
||||
| - | Najveća rijeka | Klarälven–Göta älv 750 km |
||||
| Internet domena | .se | |||||
| Pozivni broj | +46 | |||||
Švedska (švedski: Sverige), službeno Kraljevina Švedska (švedski: Konungariket Sverige ) je nordijska zemlja u Skandinaviji, u sjevernoj Evropi. Graniči se sa Norveškom na zapadu, Finskom na sjeveroistoku. Na jugozapadu Öresundski most spaja Švedsku sa Danskom. More Skagerak je na jugozapadu, Baltičko more i Botnički zaliv su na istoku.
Sa površinom od 450 295km2, Švedska je treća najveća zemlja u Evropskoj uniji, s ukupnom populacijom od oko 9,4 miliona.[1] Švedska ima malu gustoću naseljenosti od 21 km2. Oko 85% populacije živi u gradskim naseljima.[4] Glavni grad je Stockholm, koji je i najveći grad Švedske.
Sadržaj |
Historija [uredi]
Vlada [uredi]
Administrativna podjela [uredi]
Kraljevina Švedska je administrativno podijeljena na dvadeset jednu provinciju (švedski län). U svakoj provinciji se nalazi i provincijska uprava postavljena od strane švedske vlade. Svaka provincija ima svoju skupštinu. Provincije su podijeljene na općine (290 općina 2004. godine). Postoji historijska i tradicionalna podjela na pokrajine i područja.
Podjela na kotare s oznakom kotara [uredi]
- A - Stockholms län
- C - Uppsala län
- D - Södermanlands län
- E - Östergötlands län
- F - Jönköpings län
- G - Kronobergs län
- H - Kalmar län
- I - Gotlands län
- K - Blekinge län
- M - Skåne län
- N - Hallands län
- O - Västra Götalands län
- S - Värmlands län
- T - Örebro län
- U - Västmanlands län
- W - Dalarnas län
- X - Gävleborgs län
- Y - Västernorrlands län
- Z - Jämtlands län
- AC - Västerbottens län
- BD - Norrbottens län
Podjela na područja [uredi]
Podjela na pokrajine [uredi]
- Blekinge
- Bohuslän
- Dalarna
- Dalsland
- Gotland
- Gästrikland
- Halland
- Hälsingland
- Härjedalen
- Jämtland
- Lappland
- Medelpad
- Norrbotten
- Närke
- Skåne
- Småland
- Södermanland
- Uppland
- Värmland
- Västerbotten
- Västergötland
- Västmanland
- Ångermanland
- Öland
- Östergötland
Geografija [uredi]
Švedska je najnaseljenija zemlja Sjeverne Evrope i treća po velčini. Ona se nalazi u istočnom dijelu Skandinavskog poluotoka. Graniči na zapadu sa Norveškom, na sjeveroistoku sa Finskom, dok na istoku izlazi dugim i dobro razuđenim obalama na Baltičko more i Botnički zaliv. Švedska ima površinu od 449.964 km kvadratnih i oko 9,26 miliona stanovnika. Gustoća naseljenosti je 20,6 stanovnika po kvadratnom kilometru. Švedska je etnički homogena, jer Šveđani čine 91% ukupnog stanovništva. Glavni grad je Stockholm sa oko 1,5 miliona stanovnika. Vrste vegetacije je tundre-oblasti lišajeva, mahovina, zakržljalog grmlja. Klima u Švedskoj je planinska, ali i okeanska.
Reljef i vode [uredi]
Vise od 15% ukupnog teritorija Švedske je pokriveno vodom, s oko 30 glavnih rijeka i oko 90 000 jezera (8% Švedske je pokriveno jezerima), uključujući i jezero Vanern, najveće jezero sjeverne Evrope (površina oko 5 546 km2). Rijeke su pretežno planinske, s vodopadima i brzacima, većina izvire u skandinavskom planinskom lancu, teče koritima nastalim fluvio-glacijalnom erozijom (koritima glečera iz ledenog doba) i ulijeva se u Botnički zaliv i Baltičko more. Neke od najvećih rijeka su Klar, Muonio, Dal, Jeta, Umea, Lulea, a od jezera Vener, Beter, Jelmar, Stor, Siljan, Torne Tresk i Hornavan. Zbog brojnih vodopada i brzaka, rijeke su neplovne, dok je splavarenje redovno prisutno u ljetnoj polovini godine.
Švedska je smještena na geološki veoma stabilnom evroazijskom dijelu kopna. Četvrta po veličini evropska država, prostire se na gotovo 500.000 km2. Granica sa Norveškom koja je utvrdjena 1751, duga je 1.619 km. Kako je dio skandinavskog poluostrva, obalna strana je duga 2.500 km. Švedska se prostire pravcem jug-sjever u dužini od 1600 km pa se u tome izdvajaju tri regije: Norrland (sjeverna zemlja), Svealand i Gotland, i 25 provincija. Dvije južne regije dobile su ime po plemenima koja su ranije tamo živjela, Švedi i Goti. Najjužniji dio zemlje, Skane, nastavak je najplodnijih polja Danske i sjeverne Njemačke. Sjevernije su šumoviti, viši predjeli sa manje plodnom zemljom, Smaland. Ostatak južne Švedske sastoji se od naizmjeničnih stjenovitih poljskih predjela i jezera koja su najtipičnija u području izmedju Štokholma i Geteborga. Sjevernije od ovog pojasa je granično područje koje odvaja južnije regije od Norrlanda, regije koja obuhvata 3/5 sjevernog dijela Švedske, brežuljkasto-planinsko područje, šumovito i ispresijecano velikim riječnim dolinama. Dalje na sjeveru su bazeni ruda olova i cinka regije Vasterbotten, i velika nalazišta željezne rude Kiruna i Gallivare-Malmberget. Na tom području su najznačajnije zalihe švedskog granita i kristalastog škriljca. Zapadna granica između Švedske i Norveške uglavnom prati skandinavski planinski lanac, nastao u tercijaru (prosječna nadmorska visina 1000-2000m, sa najvišim vrhom Kebnekaise 2111m), iz koga izviru sve veće rijeke Švedske. Iz perioda kambrija i silura, datiraju krečnjačke naslage na zaravnima ostrva Oland i Gotland u Baltiku, i na još nekim drugim mjestima centralne i južne Švedske. Tokom nekoliko era, Skandinavija je bila pokrivena ledom. Posljednje ledeno doba je završeno prije 10 000 godina, pa su težina i pokretanje ledenih masa formirali reljef.
Privreda [uredi]
Švedska ima izvozno orijentisanu mješovitu privredu koju obilježava moderan distribucioni sistem, izvanredne unutrašnje i vanjske komunikacije i vješta radna snaga. Drvo, hidroenergija i željezna ruda sačinjavaju resursnu bazu koja je upućena na vanjsku trgovinu. Švedski inženjerijski sektor čini 50% proizvodnje i izvoza.
Telekomunikacije, automobilska industrija i farmaceutska industrija imaju veoma veliki značaj. Poljoprivreda ima udio u privredi od 2 procenta. Isti procenat zauzima i u broju zaposlenih.
Najveće kompanije u Švedskoj (po prometu, 2007.) su: Volvo, Ericsson, Vattenfall, Skanska, Sony Ericsson Mobile Communications AB, Svenska Cellulosa Aktiebolaget, Electrolux, Volvo Personvagnar, TeliaSonera, Sandvik, Scania, ICA, Hennes & Mauritz, Nordea, Preem, Atlas Copco, Securitas, Nordstjernan,SKF i SAAB.
Stanovništvo [uredi]
Šveđani su skandinavski narod porijeklom od germanskih plemena koja su se naselila u Skandinaviji u neolitskom periodu. Za Šveđane se kaže da su potomci Vikinga. Službeni jezik je švedski, a novac švedska kruna. Švedska je zemlja mira i blagostanja. Švedska uopće nije učestovala u ratovima posljednih 200 godina. Većina njenih stanovnika živi na jugu zemlje gdje je tlo najplodnije. Stanovnici Švedske imaju veoma visok životni standard, koji se zasniva ne samo na prirodnim bogatstvima zemlje, nego i njihovoj velikoj radinosti i kulturi. U kraljevini vlada demokratski sistem, a monarh danas ima de facto simboličnu ulogu. Opći izbori se održavaju svake četvrte godine, a pravo glasa imaju svi stanovnici stariji od 18 godina, pa čak i doseljenici koji su najmanje tri godine živjeli u Švedskoj.
U Švedskoj posebna se briga vodi o djeci. Sva djeca imaju mjesto u vrtiću, nastava i knjige u školi su besplatne, za svako dijete je osiguran dječiji dodatak. Svi stanovnici Švedske imaju zdravstvenu pomoć za nezaposlene, u penziju odlazi se sa 65 godina života (neovisno od spola).
Kultura [uredi]
Godine 1861, Edvard Grieg održava svoj prvi nastup kao koncertni pijanist u Karlshamnu, Švedska.
Tradicija [uredi]
Također pogledajte [uredi]
Reference [uredi]
- ↑ 1,0 1,1 Befolkningsstatistik.
- ↑ 2,0 2,1 Sweden.
- ↑ Human Development Report 2010.
- ↑ Statistics Sweden. Yearbook of Housing and Building Statistics 2007. Statistics Sweden, Energy, Rents and Real Estate Statistics Unit, 2007. ISBN 978-91-618-1361-2. Available online in PDF format
Vanjski linkovi [uredi]
 |
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||
.svg)
Nedovršeni članak Švedska koji govori o državama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.
