1968

Događaji

• Romani “Kad su cvetale tikve” Dragoslava Mihajlovića i “Mirisi, zlato i tamjan” Slobodana Novaka. U središtu pažnje je knjiga “Filosofija palanke” Radomira Konstantinovića.
• Plivačica Đurđa Bjedov osvaja zlato na Olimpijadi u Meksiku.
• Jugoslavija postala prvak svijeta u vaterpolu.

• 1. januar - Politikin zabavnik prelazi na format časopisa.
• 5. januar - Početak "Praškog proljeća", političkog oslobađanja Čehoslovačke od dominacije Sovjetskog saveza
• 7 - 10. januar - Tito u posjeti Kabulu, Afganistan.
• 15. januar - U potresu na Siciliji poginula 231 osoba, a 262 su povrijeđene.
• 21. januar - Turska je prva članica NATO-a koja je službeno priznala grčki vojni režim.
• 31. januar - Jugoslavija i SR Njemačka obnovili diplomatske odnose prekinute 1957. zbog priznanja DR Njemačke.
• 6. februar - 18. februar - X. Zimske olimpijske igre u Grenobleu, Francuska.
• 11. februar - U New Yorku otvoren Madison Square Garden.
• februar - XVII sjednica CK SK BiH definira Muslimane (Bošnjake) kao poseban narod SFRJ.
• februar - Rehabilitovani kosovski Albanci osuđeni na Prizrenskom procesu 1956.
• 8. mart - "Martovski događaji" u Poljskoj - studenti demonstriraju u Varšavi zbog zabrane jednog Mickiewiczevog komada, policija ih rastura, ali okupljanja je tokom mjeseca bilo i u drugim gradovima.
• 12. mart - Šablon:Mauricijus nezavisan od britanske vlasti.
• 16. mart - Jedna američka jedinica u sklopu američkih trupa u Vijetnamu napala je južnovijetnamsko selo My Lai i pobila, prema vijetnamskim podacima, 507 stanovnika, među njima i 246 beba i djece (javnost u SAD saznala u novembru 1969).
• 16. mart - Robert F. Kennedy ulazi u trku za demokratsku nominaciju.
• 22. mart - Daniel Cohn-Bendit i još sedmorica okupirali administrativne kancelarije Univerziteta Nanterre - začetak majskih događaja.
• 27. mart - Poginuo Jurij Gagarin.
• 3. april - Iz protesta protiv političkih i društvenih odnosa u Zapadnoj Njemačkoj četiri radikalna člana APO-a (izvanparlamentarne opozicije), među kojima i Andreas Baader i Gudrun Ensslin zapalili su u Frankfurtu na Majni dvije robne kuće.
• 4. april - U Memphisu, u američkoj saveznoj državi Tennessee ubijen Martin Luther King, borac za građanska prava i mir.
• 5. april - U Čehoslovačkoj je program demokratizacije svih društvenih područja potaknuo tzv. "Praško proljeće".
• 6. april - Pjesma Eurovizije: pobijedila pjesma predstavnica Španije, jugoslavenski "Dubrovački trubaduri" ("Jedan dan") sedmi.
• 9 - 11. april - Konferencija progresivnih pokreta i organizacija mediteranskih zemalja (učestvuju i SKJ i SSRNJ).
• 11. april - Pokušaj ubistva Rudi Dutschke-a, studentskog vođe u Zapadnoj Njemačkoj - studenti će blokirati distribuciju tabloida Bild-Zeitung, kojeg su smatrali neprijateljskim.
• 22. april - XIV sjednica Predsjedništva i Izvršnog komiteta CK SK Srbije - "pokrajina Kosovo i Metohija treba više da bude kategorija Federacije i da se jasnije izrazi kao sastavni dio federalizma".
• 23 - 30. april - Studenti zatvorili Univerzitet Columbia protestujući protiv Vijetnamskog rata.
• 29. april - Musical "Kosa" kreće na Broadwayu.
• proljeće - Predloženo da se naziv pokrajine skrati u Kosovo, koristi oznaka "Albanac" a ne "Šiptar", zvanični albanski jezik na Kosovu isti kao u Albaniji, tj. južni dijalekt.
• april - Mehmet Hoxha na sjednici SSRN Srbije: ako 370.000 Crnogoraca može imati republiku, može i 1,2 miliona Albanaca na Kosovu.
• 2. maj - Sastanak Tito-Čaušesku u Beogradu, reafirmisana vjera u nemiješanje u unutrašnje stvari drugih država (u vezi sovjetskih pritisaka na Čehoslovačku.
• 3. maj - Okupljanje studenata na pariškoj Sorbonnei, protestuju zbog zatvaranja Univerziteta Nanterre prethodnog dana.
• 6. maj - Maj 1968. u Francuskoj: Sukob policije i studenata u Parizu koji su protestovali zbog policijskog prisustva na Sorbonnei.
• 12 - 15. maj - Jugoslavenski ministar vanjskih poslova Marko Nikezić u Pragu podržava čehoslovačku politiku.
• 13. maj - Francuska: jednodnevni generalni štrajk, milion ljudi maršira Parizom; narednih dana se i radnici pridružuju protestima ("okupacije" fabrika).
• 19. maj - Izbori u Italiji: pobijedili demokršćani (+ 9 mandata), uspješni i komunisti (+ 27).
• 29. maj - Francuski predsjednik Charles de Gaulle nakratko pobjegao u Nemačku, gdje se uvjerio u podršku armije (detalji otkriveni 1982).
• 29 - 30. maj - XIV sjednica CK SK Srbije. Dobrica Ćosić na sjednici CK SK Srbije izjavio da se na Kosovu vrši teror nad Srbima i da kosovske vlasti ništa ne čine da bi to spriječile, kritikuje položaj Srbije u SFRJ. Historičar Jovan Marjanović kritikuje stvaranje "vještačkih nacija" aludirajući na proglašavanje Muslimana nacijom. CK se ogradio od ovih stavova, a ovaj događaj označio je početak Ćosićevog disidentstva. On i Marjanović su kasnije isključeni iz CK.
• 30. maj - Velike demonstracije u Parizu, De Gaulle raspustio parlament - raspisivanjem novih izbora okončana prijetnja revolucije u Francuskoj.
• 30. maj - U Njemačkoj doneseni Vanredni zakoni (Notstandgesetze), čime su okončana specijalna ovlašćenja Savezničkih sila iz 1949. (nemirni studenti se protivili njihovom donošenju).
• proljeće - Jaka proljećna suša u Jugoslaviji i okolnim zemljama - smanjeni prinosi u poljoprivredi.
• 2. juni - Uvečer nemiri između brigadista i studenata u blizini Studentskog grada u Beogradu, milicija interveniše.
• 3. juni - Studentske demonstracije 1968. u Jugoslaviji: Studenti krenuli u stari dio Beograda, milicija ih presreće kod nadvožnjaka i prebija; Rezolucija studentskih demonstracija: protiv socijalne nejednakosti, nezaposlenosti, birokratije i lošeg stanja na univerzitetu.
• 3. juni - Radikalna feministkinja Valerie Solanas upucala i ranila Andy Warhola.
• 4. juni - Studenti u grupicama dolaze do svojih fakulteta širom Beograda, počinje štrajk, središte je na Filozofskom fakultetu. Među općim zahtjevima su: nezadovoljstvo zbog nejednakosti, nezaposlenosti, ometanja demokracije i samoupravljanja, zahtjevaju se demokratizacija i slobode. Univerzitet preimenovan u "Crveni univerzitet Karl Marx". Stevo Žigon igra monolog iz drame "Dantonova smrt".
• 4. juni - Predsjedništvo konferencije Saveza studenata Jugoslavije podržava većinu zahtjeva studenata i osuđuje brutalnost milicije i pisanje štampe (studente podržavaju i Predsjedništvo i IK CK SK Srbije, ali zahtjevi "samo demokratskim putem").
• 5. juni - Atentat na Roberta Kennedya, američkog senatora i kandidata na stranačkim izborima za predsjedničku trku (umro rano sljedećeg dana).
• 9. juni - Tito u TV obraćanju daje za pravo studentima, kraj protesta; Donesene "Smjernice" Predsjedništva i IK CK SKJ o najvažnijim zadacima SK u razvijanju sistema društveno-ekonomskih i političkih odnosa (bez efekta).
• 5 - 10. juni - U Italiji Evropsko prvenstvo u nogometu 1968.: 1. Italija, 2. Jugoslavija 3. Engleska. Finale Italija-Jugoslavija je igrano 8. 6. (1:1) i opet 10. 6. (2:0).
• 23 i 30. juni - Parlamentarni izbori u Francuskoj - degolistička Unija demokrata za Republiku odnijela ubjedljivu pobedu.
• juni - Šesti kongres jugoslavenskih sindikata u Beogradu.
• 17. juli - Revolucija 17. jula - irački ogranak partije Baas dolazi na vlast, Saddam Hussein postaje potpredsjednik Iraka.
• 8. august - Richard Nixon nominovan od republikanaca za predsjedničke izbore.
• 9 - 11. august - Tito u posjeti Pragu.
• 15. august - Rumunski lideri u posjeti Pragu.
• 20/21. august - Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku: trupe Varšavskog pakta (osim Rumunije) ušle u Čehoslovačku (Jugoslavija osuđuje intervenciju, podignuta borbena gotovost).
• 24. august - Francuska detonirala svoju prvu hidrogensku bombu.
• 31. august - 1. septembar - Dva snažna potresa u istočnom Iranu, više hiljada mrtvih.
• 12. septembar - Albanija zbog invazije na Čehoslovačku napušta Varšavski pakt (ne učestvuje aktivno još od 1962).
• 14. septembar - Objavljena "Zagrebačka Biblija", prvi hrvatski prijevod Biblije štampan u Hrvatskoj.
• 26. septembar - Takozvana Brežnjevljeva doktrina dopušta državama Varšavskog pakta tek ograničen suverenitet.
• 30. septembar - Boeing 747 predstavljen javnosti (prvi let sljedećeg februara).
• 1. oktobar - Otvorena željeznička pruga Sarajevo - Ploče (dogodine elektrificirana).
• 11. oktobar - Lansiran Apollo 7, prvi sa posadom.
• 12. oktobar - Ekvatorijalna Gvineja nezavisna od Španije.
• 12. - 27. oktobar - XIX Olimpijske igre u Meksiku. Prije svega zbog nadmorske visine na kojima su se odvijale (2240 metara), postignuta su čak 34 svjetska rekorda. Učinak Jugoslavije: tri zlatne medalje (Miroslav Cerar, Đurđica Bjedov i vaterpolisti), tri srebrne (Đurđica Bjedov, rvač Stevan Horvat i košarkaši) i dve bronzane (bokser Zvonimir Vujin i hrvač Branislav Simić).
• 20. oktobar - Jacqueline Kennedy, udovica ubijenog američkog predsjednika J. F. Kennedyja, udala se za grčkog multimilijardera i brodovlasnika Onazisa.
• 29. oktobar - Na dražbi u pariškom hotelu Drouot za 885 njemačkih maraka prodan je pramen kose Napoleona Bonapartea koji mu je 1815. na Elbi odrezao sluga.
• 3. novembar - Razoran zemljotres pogodio Bar u Crnoj Gori.
• 5. novembar - U SAD je republikanski kandidat Richard Milhous Nixon pobjedio na predsjedničkim izborima. Na izborima za predstavnički dom i senat većinu su osvojili demokrati. Nixon je uspio približiti SAD Kini i SSSR-u te okončati vijetnamski rat.
• 6. novembar - Počeli mirovni pregovori SAD i Vijetnama u Parizu.
• 7. novembar - Jugoslavija druga na 18. šahovskoj olimpijadi u švicarskom Luganu (SSSR prvi).
• 12. novembar - Osnovan Fakultet političkih nauka u Beogradu.
• 22. novembar - Izdat The Beatles (album) (poznat i kao "Bijeli album").
• 25. novembar - Plovidbu završava znameniti britanski putnički brod "Queen Elizabeth" da bi 1970. bio otegljen u Hong Kong i poslužio kao ploveći univerzitet, ali ne zadugo, jer je već 9. januara 1972. izgorio.
• novembar - Šesti kongres SK Srbije, partija ima novo rukovodstvo - Marko Nikezić predsjednik (ranije savezni sekretar inostranih poslova), Latinka Perović sekretarica. Početak "liberalne" ere u SKSr. Naglašava se industrijski razvoj, modernizacija, tržište, nemiješanje u poslove drugih republika.
• 27. novembar - U Prištini održane demonstracije na kojima su studenti albanske nacionalnosti tražili da Kosovo postane republika u okviru SFRJ; demonstracije i u Uroševcu, Gnjilanu, Podujevu, kao i zapadnoj Makedoniji. Razbijaju se izlozi i prevrću automobili, poginuo jedan demonstrant, povrijeđeno 10 pripadnika snaga reda.
• 28. novembar - Tenkovi i jedinice JNA sprječavaju demonstracije za albanski Dan zastave.
• 2. decembar - CK SKJ podržao PK SK Kosova i Metohije i CK SK Srbije, uključujući aktivnosti protiv izgreda u novembru.
• 22. decembar - Mao Tse-tung smatra da bi obrazovana urbana omladina u Kini trebala biti reedukovana na selu - početak pokreta "Gore u planine i dole u sela".
• 24. decembar - Apollo 8 u orbiti oko Mjeseca: posada (Borman, Lovell, Anders) su prvi ljudi koji vide drugu stranu našeg satelita.
• 26. decembar - Amandmani VII-XIX na Ustav SFRJ - dalje sužavanje saveznih ovlaštenja. Autonomne pokrajine (sada "Socijalističke A. P.") su konstitutivni elementi federacije i imaju svoj Vrhovni sud i ustavne zakone. Naziv "Kosovo i Metohija" skraćen u "Kosovo".

Rođeni

• 1. januar - Davor Šuker, hrvatski nogometaš
• 8. maj - Nevzet Nanić, komandir voda za specijalna dejstva "Gazije"; brat komandira Izeta Nanića
• 24. maj - Suada Dilberović, prva žrtva opsade Sarajeva
• 28. maj - Kylie Minogue, australijska pjevačica i glumica
• 13. septembar - Medina Džanbegović, bosanska pjesnikinja
• 13. septembar - Emma Wiklund, švedska glumica i model
• 18. septembar - Toni Kukoč, hrvatski košarkaš

Umrli

• 20. mart - Carl Theodor Dreyer, danski filmski režiser
• 4. april - Martin Luther King, američki teolog, borac za ljudska prava i dobitnik Nobelove nagrade za mir
• 28. juni - Otto Hahn, njemački hemičar i fizičar
• 30. decembar - Trygve Lie, norveški političar

Nobelove nagrade

• Fizika
  • Luis Alvarez, USA
• Hemija
  • Lars Onsager, USA
• Medicina
  • Robert W Holley, USA
  • H Gobind Korana, USA
  • Marshall Warren Nirenberg, USA
• Literatura
  • Yasunari Kawabata, Japan
• Mir
  • René Cassin, Francuska