Iran

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Islamska Republika Iran
جمهوری اسلامی ايران
Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān
Zastava Irana Grb Irana
Zastava Grb
Himna"Soroud-e Melli-e Jomhouri-e Eslami-e Iran"
Položaj Irana
Glavni grad Teheran
Službeni jezik perzijski
Državno uređenje  
 -  Vrhovni vođa Ayatollah Ali Khamenei
 -  Predsjednik Mahmoud Ahmadinejad
Nezavisnost 1. april 1979 
Površina
 -  Ukupno 1.648.195 km2 (18.)
 -  Vode (%) 0,7
Stanovništvo
 -  Ukupno 77.176.930 (procjena)[1] (17.)
 -  Gustoća stanovništva 42/km2 
Valuta iranski rial
Vremenska zona UTC +3:30
Internet domena .ir
Pozivni broj +98

Islamska Republika Iran (farsi, ايران, Īrān) je država u jugozapadnoj Aziji. Na zapadu graniči s Irakom i Turskom, na sjeveru s Armenijom, Azerbejdžanom i Turkmenistanom i na istoku s Afganistanom i Pakistanom. Osim toga, na sjeveru izlazi na Kaspijsko more, a na jugu na Perzijski zaliv i Omanski zaliv, dio Indijskog okeana. Zauzimajući površinu od 1.648.195 km2, Iran je druga najveća država Bliskog Istoka i 18. država po površini na svijetu, dok je sa nešto više od 77 miliona stanovnika 17. najmnogoljudnija država svijeta.[2][3] Položaj Irana je od izuzetne geostrateške važnosti zbog centralnog položaja unutar Evroazije, i zapadne Azije kao i zbog Hormuškog tjesnaca. Iran je dom nekih od najstarijih civilizacija na svijetu[4][5] kao što su Proto-Elamitsko i Elamitsko kraljevstvo nastala u periodu između 3200. i 2800. godine p.n.e. U Iranu prevladava planinski reljef, posebno u zapadnom dijelu u kojem živi većina stanovništva (planinski lanci Zagros i Alborz (Elburs) s najvišom tačkom Irana, 5607 m visokim Damavandom). Uz Perzijski zaljev reljef je nizinski, a na istoku prevladavaju slabo naseljene ravne pustinje s povremenim slanim jezerima. Islam je državna i najzastupljenija religija. Velika većina muslimana su šiiti. Stanovništvo uglavnom govori iranskim jezicima, među kojima se ističe perzijski kojim govori nešto više od polovine stanovništva. Na sjeverozapadu zemlje živi velika azerbejdžanska zajednica (oko 17 mil., više nego u susjednom Azerbejdžanu).

Nakon islamske revolucije 1979. Iran je postao republika, ali uz izabrani parlament i predsjednika, odlučujuću riječ u mnogim pitanjima i pravo veta na većinu odluka imaju vjerske vođe na čelu s vrhovnim vođom (ovu funkciju je do svoje smrti 1989. obavljao Ajatolah Homeini).

Iranska ekonomija se temelji na proizvodnji nafte i poljoprivrede. Iran je četvrti po veličini izvoznik nafte i ima 10% poznatih svjetskih rezervi. Industrijska proizvodnja zaostaje po produktivnosti za zemljama usporedivog BDP-a.

Historija[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Terminologija[uredi | uredi izvor]

Iran ili Perzija se nazivala Aryanam od antičkog vremena, a Iran/Eranshahr od sasanijskog perioda. "Aryanam" je antička verzija riječi "Iran", koja znači - zemlja Arijaca. Naziv Perzija su koristile evropske zemlje još od vremena Ahamenida u 6. vijeku p. n. e.

Geografija[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Provincije[uredi | uredi izvor]

Provincije se administriraju iz lokalnog središta, obično najvećeg grada. Upravnik provincije je guverner (استاندار: ostāndār), kojeg postavlja Ministarstvo unutrašnjih poslova, a odobrava vlada.

Do 2004. Iran je imao 28 provincija. Nakon donešenog zakona, provincija Khorasan je podjeljena u tri nove: Sjeverni Khorasan, Razavi Khorasan i Južni Khorasan.


  1. Teheran
  2. Qom
  3. Markazi
  4. Qazvin
  5. Gilan
  6. Ardabil
  7. Zanjan
  8. Istočni Azerbejdžan
  9. Zapadni Azerbejdžan
  10. Kurdistan
  11. Hamadan
  12. Kermanshah
  13. Ilam Province
  14. Lorestan
  15. Khuzestan
  1. Chahar Mahaal i Bakhtiari
  2. Kohkiluyeh i Buyer Ahmad
  3. Bushehr
  4. Fars
  5. Hormozgan
  6. Sistan i Baluchistan
  7. Kerman
  8. Yazd
  9. Esfahan
  10. Semnan
  11. Mazandaran
  12. Golestan
  13. Sjeverni Khorasan
  14. Razavi Khorasan
  15. Južni Khorasan
IranNumbered.png

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Promjene broja stanovnika Irana
Stanovništvo Irana - starosna struktura

Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, Iran je imao 75 miliona stanovnika,[6] s tim da se u odnosu na period iz 1956. godine taj broj povećao 4 puta. Između 1976. i 1986. godine prosječni godišnji rast populacije iznosio je gotovo 4%, ali zbog smanjenja nivoa plodnosti taj rast je smanjen na 1,3% u periodu između 2006. i 2011. godine.

Rezultati popisa stanovništva[6][7]
Godina Stanovništvo Prosječni godišnji
rast u (%)
Gustoća
stanovništva u /km2
Procenat gradskog
stanovništva u (%)
01-11-1956 18,954,704 12 31.4
01-11-1966 25,785,210 3.1 16 ~37.5
01-11-1976 33,708,744 2.7 20 47.0
22-11-1986 49,445,010 3.9 30 ~54.0
01-11-1996 60,055,488 2.0 36 ~61.0
01-11-2006 70,495,782 1.6 43 68.5
01-11-2011 75,149,669 1.3 46 71.4

Religija[uredi | uredi izvor]

Više od 99% stanovništva Irana su muslimani od čega njih 90% su ši'itski muslimani, pripadnici službene državne religije, oko 9% su muslimani suniti.[8] Manje od 1% nemuslimanske manjine čine: kršćani, zoroastrijanci, Jevreji i pripadnici drugih religija. Postoje procjenjuje da danas u Iranu živi oko 8.000 asirskih kršćana, koji pripadaju kaldejskoj crkvi.

Religijska pripadnost stanovništva u Iranu, popisi od 1956. do 2011.[6][7]
Religija Popis 1956. Popis 1966. Popis 1976. Popis 2006. Popis 2011.
Broj  % Broj  % Broj  % Broj  % Broj  %
Muslimani 18,654,127 98.4 24,771,922 98.8 33,396,908 99.1 70,097,741 99.4 74,682,938 99.4
Kršćani 114,528 0.6 149,427 0.6 168,593 0.5 109,415 0.2 117,704 0.2
Zoroastrianci 15,723 0.1 19,816 0.1 21,400 0.1 19,823 0.0 25,271 0.0
Jevreji 65,232 0.3 60,683 0.2 62,258 0.2 9,252 0.0 8,756 0.0
Ostali 59,256 0.3 77,075 0.3 54,234 0.1 49,101 0.1
Unknown 45,838 0.2 59,583 0.2 205,317 0.3 265,899 0.4

Klima[uredi | uredi izvor]

Raznoliki pejzaži Irana stvaraju nekoliko klimatskih područja. Na sjevernoj granici (Kaspijsko more), temperatura padne zimi i ispod nule dok ljeti rijetko pređe 29 °C. Uzvišenja na zapadu (planina Zagros) također imaju niske temperature. Ta područja imaju žestoke zime s dnevnim temperaturama ispod nule i velikim snježnim padavinama. Istočni i centralne bazeni su suhi, ponegdje pustinje, a imaju manje od 200 mm kiše. Prosječna temperatura ljeti prelazi 38 °C. Obalna područja Perzijskog i Omanskog zaliva na jugu Irana imaju mlake zime i vlažna i topla ljeta. Godišnje padavine se kreću između 135 mm i 355 mm.

Kultura[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: