Mozambik

Republika Mozambik República de Moçambique (pt)
Zastava Grb
Himna: Pátria Amada
Položaj Mozambika
Glavni grad		Maputo 25°58′J 32°25′I
Najveći grad		Maputo
Službeni jezik		Portugalski jezik
Državno uređenje		Republika
-	Predsjednik	Armando Guebuza
-	Predsjednik vlade	Aires Bonifácio Ali
Nezavisnost		Od Portugala 25. juna 1975.
Površina
-	Ukupno	801.590 (35)
-	Vode (%)	2,2
Stanovništvo
-	Ukupno (juli 2011.)	22.948.858 (54)
-	Gustoća stanovništva	24/km2 (178)
BDP (PKM)		2007.
-	Ukupno	7.559 Mio. US$ (122)
Gini (1996-97)		39.6
HDI (2010)		▲ 0.284 (nizak) (165)
Valuta		Novi metikal (MZN)
Vremenska zona		UTC +2
Topografija
-	Najviša tačka	Monte Binga 2.436 m m. i. m.
-	Najveće jezero	Malawi jezero km²
-	Najveća rijeka	Sambesi km
Internet domena		.mz
Pozivni broj		258

Mozambik [mozamˈbiːk, mozamˈbɪk] (port.: Moçambique [mʊsɐmˈbik]) je država u jugoistočnoj Africi. Glavni grad je Maputo. Mozambik je od 12. novembra 1995. godine član Commonwealth nacija. Nacionalni praznik je 25. juna, po Danu nezavisnosti od Portugala (1975). Mozambik se nalazi na obali Indijskog okeana, između 10⁰ i 27⁰ južne geografske širine. Graniči sa Tanzanijom, Malavijem, Zambijom, Zimbabveom, Južnoafričkom Republikom i Svazilandom. Mozambičkim kanalom na istoku, Madagaskar je odvojen od afričkog kontinenta.

Historija

Srednji vijek

Prije dolaska evropskih kolonijalnih osvajača, na ovom području, pogotovo na obalama Afrike vladali su Arapi. Baveći se trgovinom između Orijenta i Indije, prodavali su zlato, slonovaču i roblje iz Afrike. Prvi Portugalci došli su 1497. godine u Sofalu, pod zapovjedništvom Pedra da Covilhãoa koji je od portugalskog kralja dobio zadatak, otkriti novi pomosrski put od Arabije do Istočne Afrike. 1498. godine Vasco da Gama na putu za Indiju otkriva Mozambik. Na otoku Ilha de Moçambique, susreće se sa šeikom Moussa Ben Mbiki, a po otoku, ovo područje dobija ime. Nakon toga Portugalci učvršćuju trgovinska središta i u potrazi sa zlatom, zaposjedaju središnje kontinentalne dijelove, dolinom Sambesija. Baveći se prodajom robova, zanemaruju lokalno stanovništvo i eksploatišu prirodna bogatstva. Porugalski kolonijalizam traje do 20. vijeka, a uslovi života lokalnog stanovništva se pogoršavaju. Glavni grad do 1898. godine je Ilha de Moçambique.

Novi vijek

Pod britanskim pritiskom 1890. godine Portugal je morao odustati od stvaranja južnoafričkog kolonijalnog carstva, koje bi uključivalo Angolu i Mozambik. Time se uticaj britanskog kapitala u portugalskim kolonijama jako povećava. Pregovori o britansko-njemačkom savezu i zajedničkom uticaju u Africi, dovode 1898. do Angolskog dogovora, kojim se u slučaju da Portugal potrebuje novčana sredstva, može ih dobiti iz zajedničko britansko-njemačkog fonda, a kao garancija bi bile portugalske kolonije. U slučaju insolventnosti Porugala, Angola i sjeverni dio Mozambika pripali bi Njemačkoj, a južni dio Mozambika Velikoj Britaniji. Time je Njemačka odustala od podrške Bura u Južnoj Africi u borbi protiv Velike Britanije. Dogovor je potpisan 30. augusta 1898. godine, ali nikada nije sproveden u djelo, te se 1899. godine Windsorskim dogovorom, produžava zaštitna garancija za Portugal i sve njegove kolonije. Mada britansko-njemački savez nikada nije zaživio, Velika Britanija 1912-14. godine pokušava ubrzati propast Portugalskog carstva. Posjetom britanskog kralja 1913. godine u Berlinu, dorađuje se dogovor iz 1898. godine u korist Njemačke. Mada Velika Britanija odugovlači sa ratificiranjem sporazuma, te nakon atentata u Sarajevu 1914. godine i početkom Prvog svjetskog rata, sprovođenje ovog sporazuma postaje nemoguće. Time Mozambik i Angola ostaju u posjedu Portugala. Za vrijeme rata 1915. godine Južna Afrika proglašava Mozambik svojim ratnim ciljem, a 1917. godine se njemačke trupe povlače iz Njemačke istočne Afrike prema Mozambiku i do 1918. godine zauzimaju veći dio sjevernog dijela Mozambika. Kao ratnu odštetu Portugalska istočna Afrika Versajskim mirom 1919. dobija područje tzv. Kionga-trokuta sa površinom oko 1.000 km².

1962. godine osniva se oslobodilački pokret FRELIMO, koji 1964. godine prelazi na oružani borbu protiv Portugalaca, sa velikim uspjesima pogotovo na sjeveru Mozabmika. Tek nakon pada diktature u Portugalu, Karanfilskom revolucijom, Mozambik se uspijeva 25. juna 1975. godine, nakon skoro 500 godina portugalske vladavine osloboditi kolonijalizma. Proglašava se Narodna republika Mozambik, a Samora Machel se, bez sprovedenih demokratskih izbora proglašava prvim predjednikom. 1986. godine. Machel gine u 1986. godine u avionskoj nesreći, a marksistička struja u FRELIMO-u preuzima vlast. FRELIMO podržavljuje industriju i osniva poljoprivredne zadruge, po uzoru na sovjetske principe. Iseljavanjem evropskih stručnjaka, privreda slabi. Polovinom sedamdesetih osniva se novi pokret otpora RENAMO, podržavan od Južnoafričke Republike i Rodezije.

Od. 1976. godine u Mozambiku traje 16-godišnji građanski rat između pokreta FRELIMO i RENAMO, koji de državu doveo do priprevne i ekonomske propasti.Mozambik podržavaju trupe iz Zimbabvea (tada Rodezije), sa 10.000 vojnika kojima je bio zadatak osiguranje koridora Beira. Od 1983. u zemlji se nalaze oko 750 vojnih savjetnika iz Kube, 600 iz Sovjetskog saveza i 100 iz Demokratske republike Njemačke.

Tek potpisivanjem mirovnog sporazuma u Rimu 1992. godine i uz pomoć mirovnih trupa Ujedinjenih naroda, dolazi do stabilizacije države i osnivanja opozicionih političkih partija. Od 1995. godine Mozambik je pored Kameruna jedini član Commonwealtha, koji nije bio britanska kolonija. Iseljavanje bijelaca, te jaka privredna ovisnost od Južnoafričke Republike, česta suša i dugotrajni građanski rat i njegove posljedice su uzroci slabog ekonomskog razvoja zemlje, te je Mozamik jedna od najsiromašnijih zemalja svijeta. Političkim promjenama jednopartijskog sistema marksističko-lenjinističkog pravca i odricanja od strane pokreta Auf FRELIMO, pokret RENAMO se razvio u opozicijsku partiju, te dolazi do prvih parlamentarnih izbora u oktobru 1994. godine, koji su održani pod kontolom posmatračke misije ONUMOZ-a. Pod pritiskom susjednih država, stvara se vlada u suradnji sa opozicionim partijama. Prestankom postojanjem pokreta FRELIMO, izradom Ustava, uvođenjem jednopartijskog sistema i normaliziranjem odnosa sa Južnoafričkom Republikom, u oktobru 2007. godine,dodijeljena je Vladi Mozambika nagrada Mo Ibrahim fondacije. U februaru 2000. godine usljed obilnih kiša, došlo je do velikih poplava koje su prourokovale mnogobrojne ljudske žrtve.

Geografija

Mount Murresse sa plantažama čaja u distriktu Gurúè, provincije Zambezia, u sjevernom Mozambiku

Obala Mozambika prema Indijskom okeanu duga je oko 2.740 km. Od pravca obale prema unutrašnjosti prostiru se visoravni sa prosječnom nadmorskom visinom od oko 1.000 m, te nakon toga prema zapadu se nalazi planinski vrhovi sa najvišim vrhom Monte Binga u provinciji Manica, na granici sa Zimbabveom, sa visinom od 2.436 m.

U pravcu sjever-jug Mozambik je dugačak oko 2.000 km, a u pravcu zapad-istok 50 do 600 km. Granice Mozambika dugačke su 4.571 km, od čega na Malavi otpada 1.569 km, Južnoafričku Republiku 491, Svazilend 105, Tanzaniju 756 km, Zambiju 419 km i Zimbabve 1.231 km.

Rijeke

Mnogobrojne rijeke, koje se ulijevaju u Mozambički zaliv presijecaju Mozambik, a najduža rijeka je Zambezi sa 2.574 km, koja je u svom gornjem dijelu pregrađena branom Cahora Bassa. Ostale rijeke su Rovuma, na granici prema Tanzaniji, te Save i Limpopo.

Jezera

Na granici sa Malavijem nalazi se Malavi jezero, iz kog otiče rijeka Shire, koja se ulijeva u Sambesi. Mozambik je 35. zemlja po površini na svijetu, a 18 % površine su šume, 4 % obradiva polja, 55 % travnjaci i livade.

Klima

U Mozambiku se izmjenjuju dvije sezone godišnje: kišna sezona visokih temperatura traje od novembra do aprila u kojoj pada oko 80% svih padavina, a hladna suha sezona traje od maja do septembra. Prosječne temperature su 13 to 24 °C u julu, te 22 to 31 °C u februaru. Količina padavina zavisna je od regiona i kreće se od 700 und 1500 mm godišnje. Tempoerature su u kišnim mjesecima tropske, dok suhi period obilježavaju hladen noći.

U nekim godinama, kao npr. 2007-08. došlo je izuzetno velikih padavina, koje su prouzrokovalae ljudske žrtve i imale za posljedice veliki uticaj na prinose u žetvi.

Administrativna podjela

Karta provincija u Mozambiku

Mozambik je teritorijalno i politički podijeljen u 10 provincija i jednim distriktom, kao glavnim gradom:

1. Cabo Delgado
2. Gaza
3. Inhambane
4. Manica
5. Maputo (glavni grad)
6. Maputo (provincija)
7. Nampula
8. Niassa
9. Sofala
10. Tete
11. Zambezia

Provincija se dijele na distrikte, kojih u Mozambiku ima ukupno 129. Veći gradovi su: Matola, Beira, Sofala i Nampula.

Demografija

Razvoj stanovništva od 1961 do 2003. godine

Prosječni životni vijek pri rođenju u Mozambiku je između 48,4 bis 51,78 godina. Od ukupnog broja stanovnika, 43 % je ispod 15 godina starosti, a samo 3 % preko 65 godina. Prosječna stopa fertiliteta iznosi 5,4 djece po ženi (stanje 2008).

Etničke grupe

Većina od ukupnog broja stanovnika Mozambika pripada Bantu grupi naroda. Najbrojniji narod sa oko 40% stanovništva su Makui, zatim sa 21% Tsonga. Wayao, narod koji živi i u Malaviju čine 12% stanovništva, te Makonde sa 11% na sjeveroistoku zemlje. Etničke grupe istočnoafričke grupe Svahilija živi u obalnom području te čini 7% od ukupnog broja stanovništva. Osim njih, s udjelom od 4% su narod Chewa, koji uglavnom naseljavaju Malavi, te na zapadu, sa udjelom od 3% narod Shona, koji većinu ima u Zimbabveu. Veliki broj stanovnika su useljenici (1,7% su Kinezi a, veći udio imaju Indijci), Evropljani (uglavnom Portugalci) i Južnoafrikanci. Najveći problem je povratna migracija sa gotovo pet miliona raseljenih osoba i povratak 1,7 milijuna izbjeglica iz susjednih zemalja nakon završetka Mozambijskog građanskog rata, te oko 15.000 Mozambikanaca iz bivše Demokratske republike Njemačke.

Kultura

• Spisak mozambičkih pisaca