Francuska

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Republika Francuska
République française (fr)
Zastava Francuske Grb Francuske
Zastava Grb
UzrečicaLiberté, Égalité, Fraternité
HimnaLa Marseillaise
Položaj Francuske
Glavni grad Pariz
48°51′04″S 2°21′05″I / 48.85111, 2.35139
Najveći grad Paris
Službeni jezik Francuski
Državno uređenje Republika
 -  Predsjednik François Hollande
 -  Premijer Manuel Valls
Nezavisnost 5:a republika 
 -  Priznato 5. oktobar 1958 
Površina
 -  Ukupno 674 843 (41.)
Stanovništvo
 -  Ukupno (procjena 2012) 65 350 000[1] (20.)
 -  Gustoća stanovništva 115/km2 (89.)
BDP (PKM) 2012
 -  Ukupno $2,257 triliona [2] 
 -  Per capita $35 613[2] 
Gini (2008) 28.9[3] 
HDI (2011) 0,884[4] (visok) (20.)
Valuta Euro (€),
Vremenska zona CET+1
Topografija
 -  Najviša tačka Mont Blanc
4 810 m. i. m.
 -  Najveće jezero Ženevsko jezero
582 km2
 -  Najveća rijeka Loire
1000 km
Internet domena .fr
Pozivni broj 33

Republika Francuska je država u zapadnoj Evropi. Graniči se sa Belgijom, Luksemburgom, Njemačkom, Švicarskom, Italijom, Monakom, Andorom i Španijom. Francuska je članica Ujedinjenih naroda, NATO-a, grupe G8 i osnivač Evropske ekonomske zajednice, današnje Evropske unije.

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavna stranica: Historija Francuske

Granice današnje Francuske podudaraju se sa drevnom Galijom, koju su nastanjivali Gali, keltski narod. Galiju su osvojili Rimljani u 1. vijeku p. n. e., pa su Gali usvojili romanski jezik i kulturu. Kršćanstvo se ukorijenilo u Galiji u 2. i 3. vijeku naše ere. Istočne granice Galije uz Rajnu osvojila su germanska plemena u 4. vijeku, prvenstveno Franci, od kojih dolazi staro ime zemlje, "Francie".

Iako se osnivanje francuskog kraljevstva obično smješta u 5. vijek, Francuska se kao zasebna zemlja prepoznaje od 9. vijeka, kad se franačko kraljevstvo Karla Velikog podijelilo na istočni i zapadni dio. Istočni dio je bio začetak današnje Njemačke, a zapadni Francuske.

Nasljednici Karla Velikog vladali su Francuskom do 987. godine, kad je vojvoda Hugo Capet okrunjen za kralja Francuske. Na prijestolju su se u slijedećih osamsto godina izmijenile tri dinastije: Capet, Valois i Bourbon. Kraljevstvo je ukinuto 1792. godine, kad je Francuska revolucija (započeta 1789.) uspostavila republiku.

U napoleonskim ratovima (1803-1815.) Francuska je osvojila veći dio Evrope i postala carstvo, ali zatim je vraćena u stare granice. U 19. vijeku su se izmjenjivala razna državna uređenja, da bi se od Francusko-pruskog rata (1870.) ustalila republika.

Francuska je tokom 19. i 20. vijeka izgubila brojne kolonije, bogatstvo i vodeći položaj među državama svijeta. U Prvom i Drugom svjetskom ratu bila je na strani pobjednika. Od 1958. godine Francuska je stabilna predsjednička demokratija poznata kao Peta Republika.

Poslijeratno zbližavanje Francuske i Njemačke bilo je ključno za ekonomsku integraciju Evrope, pa je u januaru 1999. godine uveden euro. Danas se Francuska zalaže za još veće političko, vojno i sigurnosno ujedinjenje Evrope.

Napoleon Bonaparte, francuski vojskovođa, konzul i car

Francuska je jedna od pet stalnih članica Vijeća sigurnosti UN-a.

Vlada[uredi | uredi izvor]

Ustav Francuske usvojen je općim referendumom 28. maja 1958. godine. Dao je mnogo veće ovlasti izvršnoj vlasti u odnosu na Parlament. Predsjednik se direktno bira na pet godina. Predsjednik imenuje predsjednika vlade, predsjeda kabinetom, zapovijeda oružanim snagama i sklapa državne sporazume.

Assemblée Nationale (Francuski parlament) je glavno zakonodavno tijelo. Svi se zastupnici direktno biraju na pet godina. Postoji i Senat, gdje senatore bira izborni odbor na devet godina, a svake tri godine bira se jedna trećina Senata. Senat ima ograničene zakonodavne ovlasti, a u slučaju neslaganja između dva doma, Parlament ima posljednju riječ. Vlada ima jak uticaj na određivanje dnevnog reda Parlamenta.

Obrazovanje[uredi | uredi izvor]

Kao i u skoro svim ostalim evropskim zemljama školovanje je obavezno. Djeca mogu pohađati nastavu u školama, kod kuće ili učiti samostalno. Za sada ima oko 10.000 djece i mladih koja ne pohađaju ni jedan od navedenih vidova nastave. Školstvo Francuske podijeljeno je na predškolsko (Maternelle), osnovnu školu (école élémentaire), ostale škole (collège, lycée), srednju školu i fakultet.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

Francuska ima 26 regija (régions, jednina région):

Podjela Francuske
Podjela Francuske, Kontinentalna Francuska i prekomorski departmani

Pokrajine se zatim dijele na sto departmana (départements), koji se opet dijele na 342 okruga (arrondissements). Osim toga, Francuska ima i dva teritorijalna kolektiva (Mayotte, Sveti Petar i Mikelon) i četiri prekomorske zemlje i teritorija (Francuska Polinezija, Francuski južni i antarktički teritoriji, Nova Kaledonija, Wallis i Futuna).

Francuska kontrolira i brojna ostrvca u Indijskom i Tihom okeanu, uključujući Bassas da India, ostrvo Clipperton, ostrvo Europa, ostrvo Glorioso, ostrvo Juan de Nova, ostrvo Tromelin.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Pirineji, planinski vijenac na jugu Francuske
Francuski senat
Pariz, glavni grad Francuske
Vinogradi u Francuskoj
Ajfelov toranj - simbol Francuske

Francuska ima raznolik reljef, od obalnih nizina na sjeveru i zapadu, gdje Francusku oplakuje Sjeverno more i Atlantski okean, do gorskih lanaca na jugu (Pirineji) i jugoistoku (Alpe). Najviši vrh je Mont Blanc (4810 m) na Alpama, ujedno i najviši vrh Evrope.

Između tih ekstrema nalaze se gorja Massif Central i planine Vosges, kao i široka poriječja Loire, Rone, Garonne i Seine.

Veći i važniji gradovi su: Marseille, Lyon, Toulouse, Nizza, Nantes, Strasbourg, Montpellier, Bordeaux, Lille i drugi.

Privreda[uredi | uredi izvor]

Francuska ekonomija se sastoji od razvijenog privatnog poduzetništva i znatnog ali opadajućeg državnog vlasništva. Velike površine obradive zemlje, primjena najnovije tehnologije i subvencije učinile su Francusku vodećom poljoprivrednom silom Zapadne Evrope.

Vlada i dalje vrši znatan uticaj na ključne segmente infrastrukture. Ima većinsko vlasništvo u željezničkim, energetskim, zrakoplovnim i telekomunikacijskim tvrtkama. Od početka 1990-ih država postupno prodaje svoje udjele u France Telecom, Air France i osiguravajućim, bankovnim i vojnim segmentima.

Francuska je zajedno sa 11 drugih članica Evropske Unije uvela euro 1. januara 1999. godine. Euro je početkom 2002. godine posve zamijenio francuski franak.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Tri četvrtine stanovništva Francuske žive u gradovima.

Velika većina stanovnika su Francuzi. Domorodačke manjine su Flamanci na krajnjem sjeveru, Bretonci u Bretanji, Baskijci na jugozapadu, Katalonci na istočnim Pirenejima, Elzašani u Elzasu i Korzikanci na Korzici.

Ne znaju se tačni podaci o manjinama, jer je pojam "etnička manjina" gotovo nepoznat u Francuskoj. Naime, još od Francuske revolucije država primjenjuje "zakon tla" (droit du sol), koji kaže da su prebivalište i etnički identitet nerazdvojni, tj. onaj ko živi u Francuskoj automatski je Francuz. Etničke manjine su kroz historiju asimilirane na sve načine, i to vrlo uspješno. Tek je nedavno, i to pod pritiskom Evropske Unije, Francuska dala važnija prava etničkim manjinama.

Službeni jezik je francuski, ali postoji više lokalnih jezika: baskijski, bretonski, katalonski, korzički, flamanski, njemački (elzaški), oksitanski. Francuska vlada i školstvo tek su odnedavno dopustili njihovo korištenje. Regionalni se jezici danas uče u nekim školama, ali francuski ostaje jedini službeni jezik, kako na lokalnoj tako i na državnoj razini.

Glavna vjera u Francuskoj je katoličanstvo. Više od 80% stanovnika se izjašnjava kao katolici, ali to je zapravo samo tradicionalna vjerska pripadnost, jer najveći dio ljudi uopće ne drži katoličkih obreda, s obzirom da je Francuska još od Francuske revolucije vrlo svjetovna zemlja. Ipak, ona sadrži Lourdes, možda najslavnije katoličko mjesto hodočašća na svijetu.

Islam se u zadnjih pedeset godina jako proširio Francuskom zbog muslimanskih doseljenika iz bivših kolonija u sjevernoj Africi. Danas oko 9% stanovništva Francuske prakticira islam.

Protestantizam se znatno smanjio nakon progona u 16. i 17. vijeku, pa protestanti danas čine samo 2% stanovništva.

Jevreji čine samo 1% stanovništva, ali to je čak jedna trećina ukupnog broja Jevreja u Evropi. Jevrejska je zajednica oduvijek igrala vrlo važnu ulogu u Francuskoj, kako ekonomski tako i kulturno.

Kultura[uredi | uredi izvor]

Francuska je svijetu dala ogroman doprinos u kulturi. U 17. i 18. vijeku je njezin kulturni uticaj bio toliki da je francuski bio lingua franca Evrope, kao danas engleski.

Među nebrojenim velikanima i genijima, spomenimo samo nekolicinu:

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Bilan démographique 2010. (fr)
  2. ^ a b France.
  3. ^ Insee – Revenus-Salaires – Les niveaux de vie en 2008. Insee.fr. Retrieved on 2011-12-26.
  4. ^ Human Development Report 2011 (PDF).

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons
Commons: Francuska
Wikicitat
Wikicitat: Francuska