Srbija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Preferences-system.svg Ovom članku je potrebna jezička standardizacija, preuređivanje ili reorganizacija.
Pogledajte kako poboljšati članak, kliknite na link uredi i doradite članak vodeći računa o standardima Wikipedije.
Republika Srbija
Република Србија
Zastava Srbije Grb Srbije
Zastava Grb
Himna"Bože pravde"
Položaj Srbije
Glavni grad Beograd
Službeni jezik srpski1)
Državno uređenje  
 -  Predsjednik Tomislav Nikolić
 -  Premijer Ivica Dačić
Nezavisnost 5. juni 2006 iz saveza Srbije i Crne Gore 
Površina
 -  Ukupno 77,474 (115.)
 -  Vode (%) 0.13
Stanovništvo
 -  Ukupno 7.498.001 [1] (93.)
 -  Gustoća stanovništva 97/km2 
Valuta Dinar (RSD)
Vremenska zona CET (UTC+1)
- ljeti CEST (UTC+2)
Internet domena .rs
Pozivni broj +381
1) albanski, u Vojvodini mađarski, hrvatski, slovački, rumunski i rusinski
Republika Srbija

Srbija je parlamentarna republika u jugoistočnoj Evropi. Službeno ime države je Република Србија/Republika Srbija. Graniči na sjeveru sa Mađarskom, Na istoku sa Rumunijom i Bugarskom, a na jugu sa Makedonijom i Kosovom, na jugozapadu sa Crnom Gorom, a na zapadu sa Bosnom i Hercegovinom i Hrvatskom. Srbija zvanično ne priznaje otcjepljenje Kosova, te ga smatra i dalje svojim dijelom. Novija historija Srbije je vezana za raspad SFR Jugoslavije. Nakon otcjepljenja bivših republika SFRJ 1992. godine, Srbija se smatra zakonskom nasljednicom Savezne republike Jugoslavije .[2]

Srbija je članica Organizacije za crnomorsku saradnju (BSEC), CEFTA-e i Ujedinjenih naroda od 2000. godine.

Historija

Glavna stranica: Historija Srbije

Prahistorija

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Antičko doba

U starom vijeku teritorija Srbije je bila rimska provincija Mezija. Srbi su naselili oblast u 7. vijeku, u 8. su osnovali prvu državu, te u 9. primili kršćanstvo. Prvi srpski poznati knez zvao se Višeslav, rodonačelnik dinastije Vlastimirovići, koja je vladala Srbijom 750-959. Prve sukobe Srbi su imali s Bizantincima i kasnije, Bugarima. 1085-1106 Srbijom upravlja dinastija Vukanovića, čiji je rodonačelnik veliki župan Vukan.

Srednji vijek

Stefan Nemanja

1168. godine na vlast dolazi veliki župan Stefan Nemanja. Nemanjina država je obuhvaćala područja: Zahumlje, Neretvanska Krajina, Makarsko primorje, Travunja, Duklja, Kosovo, Metohija bez Prizrena, Južno i Veliko Pomoravlje, oblast između Drine i Velike Morave, te gornje i srednje Podrinje. 1217. papa Honorije III daje dozvolu da se Srbija proglasi kraljevinom (Stefan Prvovenčani). Dvije godine kasnije Rastko Nemanjić tj. Sveti Sava postaje prvim srpskim arhiepiskopom.

Na najvećem vrhuncu moći Srbija je bila za vrijeme cara Stefana Dušana, kada je obuhvaćala teritoriju današnje Srbije (bez Vojvodine), Crne Gore, južne Dalmacije (bez Dubrovnika), Albanije, Makedonije, Tesalije i Epira. Smrću Dušanovog sina, cara Stefana Uroša 1371, rasulo se Srpsko carstvo i ugasila loza Nemanjića.

1371.-1427. Srbijom je vladala dinastija Lazarevića tj. knjaz Lazar i njegov sin despot Stefan. 28. juna 1389. dogodila se Kosovska bitka između Srbije i Osmanskog carstva. U bitki je poginuo sveti knez Lazar i osmanski sultan Murat. 1402. Lazarev sin, Stefan, postaje despotom. 1427.-1459. Srbijom vlada dinastija Brankovića.

Pad pod Osmansko carstvo

Srbija je konačno pala pod Osmansko carstvo 1459. Prva seobu Srba sa Kosova u Austro-Ugarsko carstvo se dešava pod patrijarhom Arsenijem III. Čarnojevićem 1690. Do Druge seobe Srba je došlo nakon Požarevačkog mira 1739. pod patrijarhom Arsenijem IV. Jovanovićem Šakabendom. Dok su se Srbi iseljavali iz Stare Srbije (Sandžaka i Kosova), ta područja su naseljavali Albanci. Posljedice ovakvog premještaja stanovništva bit će dugotrajne.

Ustanci

Zbog turskih zuluma nad srpskim stanovništvom, 1804. godine, u Topoli je podignut Prvi srpski ustanak pod vodstvom Karađorđa Petrovića. U tom periodu osnovan je Univerzitet u Beogradu (1808). Ustanak je ugušen 1813. U Orašcu je 1815. podignut Drugi srpski ustanak na čelu sa knezom Milošem Obrenovićem. Rezultati ovog ustanka su vidljivi 1830. kada Porta proglašava Srbiju vazalnom kneževinom. Prvi ustav Srbija je dobila 1835. 1867. donijet je ferman o povlačenju turskih garnizona iz srpskih gradova. Nezavisnost Srbije je priznata na Berlinskom kongresu 1878. Knez Milan Obrenović postaje srpskim kraljem 1882. Obrenovići i Karađorđevići su naizmjence vladali u 19. vijeku. Posljedni Obrenović, kralj Aleksandar, ubijen je zajedno sa kraljicom Dragom 1903. Tad na vlast dolazi kralj Petar I Karađorđević.

Novi vijek

Balkanski ratovi

Srbija, Bugarska, Crna Gora i Grčka krenule su 1912. u Prvom balkanskom ratu u konačno oslobađanje od osmanske vlasti. Nakon rata Srbiji je uskraćen izlazak na Jadransko more, preko sjeverne Albanije, a Bugarska je bila nezadovljna podjelom Makedonije. To je prouzrokovalo Drugi balkanski rat 1913. kada su Srbija, Grčka, Osmansko carstvo i Rumunija brzo pobijedile Bugarsku.

Prvi svjetski rat

Austro-Ugarska je bila uplašena jačanjem Srbije, koja joj je remetila planove za prodor na istok. Iskoristila je Sarajevski atentat za objavu rata Srbiji 28. jula 1914. Tada je počeo Prvi svjetski rat. Cerska i Kolubarska bitka su bile prve savezničke pobjede u Prvom svjetskom ratu. Povlačenje preko Albanije je počelo 1915. Tri godine kasnije probijena je Solunska fronta. Srbija je iz rata, kao i iz prethodnih dva, izašla kao pobjednik. Država Slovenaca, Hrvata i Srba, koja se plašila italijanskog napada, se ujedinila sa proširenom Srbijom odlukom Narodnog vijeća u Zagrebu 25. novembra 1918.

Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca

Dana 1. decembra 1918 je stvorena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, koja je 1929. promijenila ime u Kraljevina Jugoslavija. Kralj Aleksandar Karađorđević je ubijen od strane makedonskog VMRO i hrvatskih ustaša 1934.

Drugi svjetski rat

U Drugom svjetskom ratu, Jugoslavija je okupirana od strane Hitlerovske koalicije. Bosna i Hercegovina je ušla u sistem Nezavisne Države Hrvatske. Baranja i Bačka su pripojena Mađarskoj. Crna Gora je bila pod italijanskom okupacijom. Kosovo i zapadna Makedonija su postale dijelom tzv. Velike Albanije. Makedonija je ušla u sastav Bugarske. Sužena Srbija i Banat su bile pod njemačkom okupacijom. Za vrijeme Drugog svjetskog rata u Srbiji su djelovali: Jugoslovenska vojska u otadžbini – Četnički oslobodilački pokret generala Dragoljuba Mihailovića, Odredi Komunističke Partije Jugoslavije – Partizanski oslobodilački pokret Josipa Broza Tita, te kvislinzi Srpska državna straža generala Milana Nedića i Srpski dobrovoljački korpus Dimitrija Ljotića.

Od 1945.-1992. Srbija je federalna jedinica Socijalističke federalne republike Jugoslavije.

Savezna republika Jugoslavija

27. aprila 1992. zajedno je sa Crnom Gorom formirala Saveznu republiku Jugoslaviju. 1992-95 bila pod općim sankcijama Vijeća sigurnosti UN. Od 1998. na Kosovu počinju sukobi terorističke Oslobodilačke Vojske Kosova i srpske policije. 24.03-10.06.1999. bombardirana od strane Sjevernoatlantskog saveza. 2004. predsjednik Republike je Boris Tadić (Demokratska Stranka), predsjednik vlade je Vojislav Koštunica (Demokratska Stranka Srbije), a predsjednik Narodne Skupštine Predrag Marković (G17+). Od 5. juna 2006. godine, odvajanjem Crne Gore postaje nezavisna država. Otcjepljivanjem Kosova 17. februara 2008. godine Srbija se prostire u AVNOJ-evskim granicama SR Srbije i SAP Vojvodine.

Moderno doba

Teritorija Srbije je predmet međunarodnog neslaganja. Zvanični stav Srbije, koji se poziva na Ustav prihvaćen u novembru 2007. godine kao i Rezoluciju Ujedninjenih naroda broj 1244 je da Srbija u svom sastavu ima Autonomnu pokrajinu Vojvodina, centralnu ili užu Srbiju i Autonomnu pokrajinu Kosovo i Metohija. Kosovo, koje je od 1999. godine po administrativnom kontrolom Ujedinjenih nacija, jednostrano je proglasila nezavisnost 17. februara 2008. godine.

Geografija

Glavna stranica: Klima Srbije
Glavna stranica: Vode Srbije

Uprava

  • Oblik vladavine: republika
  • Glasačko pravo: 18 godina (16 godina ako je osoba zaposlena)
  • Nacionalni praznici: 1. i 2. januar-Nova godina, 7. januar-Božić, 15. februar-Dan državnosti, Uskrs-po pravoslavnom kalendaru, 1. i 2. maj-Dan rada, 28. juni-Vidovdan, 27. januar Dan duhovnosti
  • Stranke: Demokratska Stranka (Boris Tadić), Srpska Radikalna Stranka (Vojislav Šešelj), Demokratska Stranka Srbije (Vojislav Koštunica), G17 plus (Mlađan Dinkić), Socijalistička Partija Srbije (Ivica Dačić), Srpski Pokret Obnove (Vuk Drašković), Liga socijaldemokrata Vojvodine (Nenad Čanak), Savez vojvođanskih Mađara (Jožef Kasa), Sandžačka Demokratska Partija (Rasim Ljajić).


Stanovništvo

Etnička struktura
Srbija (bez Kosova) 2002.
Srbi
  
82.86
Mađari
  
3.91
Bošnjaci
  
1.82
Romi
  
1.44
Jugoslaveni
  
1.08
Hrvati
  
0.94
Ostali
  
9.79
Ukupno[1] Uža Srbija Vojvodina
Broj % Broj % Broj %
UKUPNO 7.498.001 100 5.466.009 100 2.031.992 100
Srbi 6.212.838 82.86 4.891.031 89.48 1.321.807 65.05
Crnogorci 69.049 0.92 33.536 0.61 35.513 1.75
Jugoslaveni 80.721 1.08 30.840 0.56 49.881 2.45
Albanci 61.647 0.82 59.952 1.1 1.695 0.08
Bošnjaci 136.087 1.82 135.670 2.48 417 0.02
Bugari 20.497 0.27 18.839 0.34 1.658 0.08
Bunjevci 20.012 0.27 246 0 19.766 0.97
Nijemci 3.901 0.05 747 0.01 3.154 0.16
Goranci 4.581 0.06 3.975 0.07 606 0.03
Hrvati 70.602 0.94 14.056 0.26 56.546 2.78
Makedonci 25.847 0.35 14.062 0.26 11.785 0.58
Muslimani 19.503 0.26 15.869 0.29 3.634 0.18
Romi 108.193 1.44 79.136 1.45 29.057 1.43
Rumuni 34.576 0.46 4.157 0.08 30.419 1.5
Rusi 2.588 0.03 1.648 0.03 940 0.05
Rusini 15.905 0.21 279 0.01 15.626 0.77
Slovaci 59.021 0.79 2.384 0.04 56.637 2.79
Slovenci 5104 0.07 3.099 0.06 2.005 0.1
Česi 2.211 0.03 563 0.01 1.648 0.08
Ukrajinci 5.354 0.07 719 0.01 4.635 0.23
Mađari 293.299 3.91 3.092 0.06 290.207 14.28
Vlasi 40.054 0.53 39.953 0.73 101 0
Ostali 11.711 0.16 6.400 0.12 5.311 0.26
Neizjašnjeni 107.732 1.44 52.716 0.97 55.016 2.71
Nepoznato 75.483 1.01 51.709 0.95 23.774 1.17

Ekonomija

Sa BDP (PPP) koji je za 2011. predviđen u iznosu od 83,41 milijardi $, ili 11,255$ po glavi stanovnika (PPP), Srbija spada ekonomije sa srednjim gornjim prihodom. Direktne strane investicije (En:FDI) su u 2006. iznosile 5,85 milijardi $, odnosno 4,5 milijardi €. FDI je za 2007. dostigao 4,2 milijardi $, dok je realni BDP po stanovniku, pretpostavlja se, dostigao 6.178 $, u aprilu 2011. Rast BDP je išao po stopi od 6,3% u 2005., 5,8% u 2006., sa dostizanjem 7,5% u 2007. i 8,7% u 2008., kao najbrže rastuća ekonomija u regionu.

Ekonomija ima veliku stopu nezaposlenosti, od 14%, kao i nepovoljan trgovinski deficit.

U julu 2010., kreditni rejting po agenciji Dun & Bradstreet, za Srbiju je iznosio DB4d, što zanči da je ostao isti kao i prethodni rejting. Izražena je zabrinutost zbog oporavka od svjetske ekonomske krize, sporijeg nego što se očekivalo. Ujedno, nastavlja se situacija visokog poslovnog rizika zbog niskih kreditnih kapaciteta, povećane korupcije, i općenito loših ekonomskih izgleda. Navedena agencija izražava zabrinutost zbog visokog kreditnog duga i velikog broja stranih banaka u finansijskom sektoru, što čini povećan rizik od nestabilnosti.

Telekomunikacije

89% domaćinstava u Srbiji ima fiksnu telefonsku liniju. Istovremeno preko 9,60 miliona ljudi koristi mobilne telefone, što je više od samog broja stanovnika za oko 30%.

Transport

Postoje sljedeći međunarodni aerodromi u Srbiji: Aeorodrom Nikola Tesla, Beograd; Konstantin Veliki u Nišu, međunarodni aerodrom u Vršcu.

Također pogledajte

Vanjski linkovi

Portal Odjeljak isključivo posvećen Srbiji
Wikivijesti
Wikivijesti: Referendum o novom ustavu Srbije

Reference


Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: