Austro-Ugarska

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Austro-Ugarska
Österreichisch-Ungarische Monarchie (de)
Osztrák-Magyar Monarchia (hu)
1867–1918
Države prije:
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Austrijsko Carstvo
Flag of Western Herzegovina.svg Vilajet Bosna
Države poslije:
Njemačka Austrija Flag of Austria.svg
Mađarska Demokratska Republika Civil Ensign of Hungary.svg
Prva Čehoslovačka republika Flag of Czechoslovakia.svg
Zapadna Ukrajinska Narodna Republika Flag of Ukraine.svg
Druga Poljska republika Flag of Poland.svg
Država Slovenaca, Hrvata i Srba Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg
Zastava Grb
Himnanema
Položaj na karti
Glavni grad Beč i Budimpešta
Najveći grad  Beč
Službeni jezik latinski, njemački, mađarski, hrvatski, češki i ostali manjinski jezici
Državno uređenje Ustavna monarhija, Personalna unija
  Kralj  
 -  1867–1916 Franjo Josip
 -  1916–1918 Karlo I
Površina
 -  Ukupno  676 615 km2 (1914)
Stanovništvo
 -  Ukupno (1914) 52 800 000 
 -  Gustoća 78/km2 
Valuta Rhine guilder,
Krone (od 1892.)

Austro-Ugarska ili Austro-Ugarska monarhija, poznato i pod imenom Dvojna monarhija, je bila država u središnjoj Evropi u 19. i ranom 20. vijeku. Nastala je od Austrije i Ugarske 1867., a prestala postojati 1918. nakon Prvog svjetskog rata. U jednoj od najvećih višenacionalnih država u Evropi pod istim su krovom, osim naroda Bosne i Hercegovine (od 1878. do 1918.), živjeli i Nijemci, Mađari, Poljaci, Italijani, Hrvati, Rumuni, Rusini, Slovaci, Česi, Srbi, Slovenci i drugi narodi. Vladarska loza dolazila je iz kuće Habsburg. Austro-Ugarska se je djelila na austrijski uticaj (Cislajtanija) i mađarski uticaj (Translajtanija):

Cislajtanija
Zemlja Glavni grad (br. stan.) Površina u km2 Stanovništvo
Češka (Kraljevina Bohemija) Prag (224.000) 51.948 6.769.000
Dalmacija Zadar (14.000) 12.833 646.000
Galicija Lavov (206.000) 78.493 8.025.000
Donja Austrija Beč (2.031.000) 19.822 3.532.000
Gornja Austrija Linz (71.000) 11.981 853.000
Bukovina Černovic (87.000) 10.442 800.000
Koruška Klagenfurt (29.000) 10.327 396.000
Kranjska Ljubljana (47.000) 9.955 526.000
Salzburg Salzburg (36.000) 7.153 215.000
Austrijska Šleska Opava (31.000) 5.147 757.000
Štajerska Graz (152.000) 22.426 1.444.000
Moravska Brno (126.000) 22.222 2.622.000
Tirol Innsbruck (53.000) 26.683 946.000
Austrijsko primorje Trst (161.000) 7.969 895.000
Vorarlberg Bregenz (9.000) 2.601 145.000
Translajtanija
Zemlja Glavni grad Površina u km2 Stanovništvo
Mađarska (Kraljevina Ugarska) Budimpešta (882.000) 282.297 18.265.000
Hrvatska (Trojedna kraljevina Hrvatska, Slavonija i Dalmacija) Zagreb (80.000) 42.534 2.622.000
Rijeka (grad) sa okolicom Rijeka (39.000) 21 48.800
Područja pod zajedničkom upravom
Zemlja Glavni grad Površina u km2 Stanovništvo
Bosna i Herzegovina Sarajevo (52.000) 51.082 1.932.000

Historija[uredi | uredi izvor]

Austro-Ugarska je osnovana juna 1867. Austro-ugarskom nagodbom, kojom je osigurana ravnopravnost Mađarske u državnopravnim odnosima s Austrijom. Dvojna monarhija nestala je nakon poraza u Prvom svjetskom ratu.

Nakon što je Prusija 1866. u bici kod Sadowe porazila Njemački savez s Austrijom na čelu i time uzrokovala njegov raspad, kuća Habsburg smatrala je nužnim postizanje dogovora s Mađarskom čije je težnje za neovisnošću ugušila 1849. uz pomoć Rusije. Nova dvojna monarhija bila je savez jednakopravnih država Austrije i Mađarske, sa zajedničkim vanjskim poslovima, vanjskom trgovinom i vojskom te habsburškim carem kao državnim poglavarom ustavne monarhije. Ovakvo se državno uređenje često opisuje izrazom realna unija. U okviru austrijske i mađarske ovlasti, pojedina područja, kao Galicija i Hrvatska su imala poseban status sa posebnim upravnim strukturama.

Prema osnivanju Austro-Ugarske negativno su se odnosili drugi narodi te višenacionalne države. Posebno su Slaveni smatrali svoje interese zanemarenima, što je dovelo do stalnih napetosti u odnosima s carskom vlašću. Tek je pred kraj Prvog svjetskog rata, početkom oktobra 1918. Karlo IV (I) "Manifestom naroda" dao jednaka prava svim narodnostima. Manje od mjesec dana kasnije potpisano je primirje, Austro-Ugarska je poražena, a Čehoslovačka, Poljska, Banatska Republika i Država SHS proglasili su nezavisnost čime je dvojna monarhija de facto prestala postojati. Odcjepljenje je službeno potvrđeno mirovnim ugovorima u Saint Germainu s Austrijom i Trianonu s Mađarskom.


Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Austro-Ugarska 1914


Noia 64 apps locale.png Nedovršeni članak Austro-Ugarska koji govori o državama treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: