Astronomija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Q space.svg Astronomija portal
Odjeljak posvećen astronomiji

Astronomija, koja etimološki znači "zakon zvijezda" (od grč. astronomia = astros+nomos) je nauka koja obuhvata promatranje i objašnjenje događaja koji se dešavaju izvan Zemlje i njene atmosfere. Ona izučava porijeklo, evoluciju, te fizikalna i hemijska svojstva tijela koja možemo promatrati na nebu (a koja se nalaze izvan Zemlje) kao i procese koji ih obuhvataju.

Astronomija je jedna od onih nauka gdje amateri igraju još ključnu ulogu, posebno u otkrićima i promatranju prolaznih pojava. Astronomiju ne treba miješati s astrologijom, pseudonaukom koja pokušava predvidjeti ljudsku sudbinu na osnovu praćenja putanja nebeskih tijela. Iako ove dvije naučne oblasti dijele isto porijeklo, ipak se mnogo razlikuju.

Naučnici koji se bave astronomijom se zovu astronomi. Astronomi koriste naučni metod dok astrolozi ne koriste.

Mauna Kea obzervatorije.

Grane astronomije[uredi | uredi izvor]

Podjela prema predmetu proučavanja[uredi | uredi izvor]

Podjela prema elektromagnetskom spektru[uredi | uredi izvor]

Veliki sateliti koji služe za proučavanje neba
  • Optička astronomija opisuje tehnike koje se upotrebljavaju za otkrivanje i analizu svjetlosti u i neznatno u blizini talasnih duzina koje se mogu uočiti golim okom (oko 400-800 nm).
  • Infracrvena astronomija se bavi otkrivanjem infracrvenog zračenja (talasnih dužina većih od talasnih dužina crvene svjetlosti).
  • Radioastronomija u potpunosti koristi instrumente za otkrivanje talasnih dužina svjetlosti od milimetarskog do centimetarskog reda veličine.Ovi prijemnici su slični onima koji se koriste u radio-televizijskim prijenosima.
  • Visokoenergetska astronomija pročava nebeska tijela i njihove sisteme koji odašilju elektromagnetsko zračenje vrlo velikih energetskih talasnih dužina.

Optička i radioastronomija se praktikuje u prizemljenim opservatorijama,jer je atmosfera prozirna pri ovim talasnim dužinama.Vodena para teško apsorbuje infracrvenu svjetlost,pa se opservatorije za astronomiju infracrvenog zračenja lociraju na visokim i sušnim mjestima, te u Svemiru.

Atmosfera je neprozirna pri talasnim dužinama koje koriste röntgenska astronomija, astronomija gama-zračenja, ultraljubičasta astronomija i astronomija dalekog infracrvenog zračenja, pa se opservacije mogu izvoditi samo iz balona ili svemirskih opservatorija.

Historija razvoja astronomije[uredi | uredi izvor]

Astronomija je vjerovatno jedna od najstarijih prirodnih nauka čiji počeci sežu u daleku prošlost. Rana astronomija se zasnivala na posmatranju i predviđanju kretanja vidljih nebeskih tijela, naročito planeta i zvijezda.

Drevne kulture su nebeska tijela poistovjećivali sa božanstvima i duhovima. Dovodile su u vezu ova tijela i njihove putanje sa fenomenima poput kiše, sušnih sezona, plime i oseke. Postoji općeprihvaćeno mišljenje da su prvi "profesionalni" astronomi bili svećenici i da je njihovo poimanje nebesa smatrano "božanskim".

Svjetski kalendari su uređivani prema kretanjima Sunca i Mjeseca (na osnovu mjerenja dužine dana,mjeseca i godine), i bili su od važnosti poljoprivrednim društvima koja su vodila računa o tačnom vremenu žetve i sjetve. Današnji savremeni kalendar se temelji na starorimskom kalendaru prema kome se godina dijelila na dvanaest mjeseci koji su imali ili po trideset ili po trideset i jedan dan. Razni su rimski carevi naknadno pravili izmjene na kalendarima, a Gaj Julije Cezar je podstakao reformu kalendara i uveo prijestupnu godinu.

Grčki su astronomi dali veliki doprinos razvoju astronomije, ali se napredak u Evropi gotovo zaustavio u srednjem vijeku, dok je u islamskom svijetu astronomija cvjetala i doživljavala renesansu i veliki napredak. Arapski astronomi su bili veoma napredni i njihova djela su vjerovatno kasnije preuzeli kršćanski učenjaci[citat potreban]. I dan danas većina najsjajnijih zvijezda nosi arapska imena ili korijen iz tih imena. Djela Nikole Kopernika su predlagala heliocentrični sistem (iako je bio ranije otkriven od strane islamskih učenjaka[citat potreban]). Njegovo djelo su zaštitili, proširili i prepravili po svom ukusu Galileo Galilei i Johannes Kepler. Posljednji od njih dvojice je predvidio sistem koji tačno u detalje opisuje kretanja planeta oko Sunca kao središta. Međutim on nije razumio osnove zakona o kojima je pisao, te je to prepušteno Newtonovom pronalasku nebeske dinamike i njegovom zakonu gravitacije, koji predstavlja konačno objašnjenje kretanja planeta.

Astrofizika je tek postala mogućom kada se došlo do shvatanja da elementi koji sačinjavaju druga nebeska tijela sačinjavaju i Zemlju, i da za njih vrijede isti fizikalni zakoni. Zvijezde su otkrivene mnogo kasnije da bi bili daleki objekti, i s pojavom spektroskopije dokazano je da su vrlo slične našem Suncu, ali s različitim rangom temperatura, masa i veličina. Postojanje naše galaktike, Mliječnoga Puta, kao zasebne grupe zvijezda je međutim tek dokazano o XX vijeku, zajedno s postojanjem "vanjskih galaktika", i ubrzo kasnije sa širenjem Svemira uočenom pri udaljavanju većine galaktika od nas.

Kosmologija, disciplina koja je usko povezana sa astronomijom, je učinila veliki napredak tokom XX vijeka, s modelom vrućeg velikog praska teško podržanim astronomskim i fizikalnim dokazima, kao što su kosmičko pozadinsko mikrovalno zračenje, Hubbleov zakon i kosmološko mnoštvo elemenata.


Astronomska pomagala[uredi | uredi izvor]

Galileov teleskop, replika

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Organizacije[uredi | uredi izvor]

Ostali linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: