Neolit

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Skulptura boginje iz neolita
Crtež na kamenu iz neolita

Neolit ili mlađe kameno doba je period prahistorije u kojem je čovjek potpuno ovladao proizvodnjom i upotrebom oružja i oruđa od izglačanog kamena. Ljudske zajednice nisu istovremeno savladale ovu vještinu. One koje su ranije počele koristiti bolje oruđe, brže su napredovale i ušle su u neolit prije onih koji su u dalje klesali kamen. Najbrže su se razvijala društva na Bliskom istoku. Tamo je mlađe kameno doba počelo oko 7000 godina p. n. e. Na središnjem Balkanu je mlađe kameno doba počelo teko oko 5500. godine p. n. e. Pored novog načina obrade kamena i izrade boljeg lovačkog oružja, čovjek neolita je usavršio ribolovni alat, naučio izrađivati glineno oruđe i napravio prvi razvoj. Ipak, najvažnije od svega je bilo pripitomljavanje životinja i uzgoj divljih žitarica.


Neolitske stambene kuće[uredi | uredi izvor]

Postoji više vrsta zemunica, prema tome da li su potpuno ili samo djelimično ukopane, ili su čitave iznad tla. Među njima postoji i razlika u konstrukciji. Ima onih koje su izgrađene samo od zemlje, a ima ih i kod koji je skeletni sistem od kolja. Zajedničko za sve zemunice je građevinski materijal od kojeg su napravljene, zemlja, po čemu su i dobile naziv. Sasvim ukopana zemunica ima s gornje strane pokrov od kolja, zemlje i granja. U prostor se ulazi usječenim stepeništem. Savršeniji tip je djelimično ukopana zemunica. Tlocrt je kružni ili ovalni. Nosivi dio je skeletod kolja u obliku kupe, povezan pletarom. U sredini prostorije bilo je ognjište, oko kojeg je bila izgrađena zemljana ovalna klupa za sjedenje i spavanje. Građena je i zemunica koja nije ukopana, i to samo od zemlje, u vidu nekog nepravilnog potkupolnog prostora.

Neolitska kuća od drveta[uredi | uredi izvor]

Glavni tip neolitske kuće predstavljaju sojenice. Kao zemljane i kamene kuće i one se pojavljuju samo u većim grupama, obrazujući manja ili veća grupisana naselja. Sojenička naselja su građena uz obale rijeke, jezera i mora, kao što to rade i danas neka azijska i afrička plemena, koja se nalaze na primitivnom stepenu društveno-ekonomskog razvoja. Sve kućice bile su izgrađene na prostranoj podnici od drvenih oblica i naboja zemlje. Ovakva uzdignuta podnica, terasa sa ogradom, leži na sistemu kolja gusto pobijenog u vodi, ili uz obalu, do koje vodi širi ili uži most, čija se podnica može ukloniti, da bi se sojeničko naselje odvojilo od okoline i tako zaštitilo od eventualnih opasnosti. Svaka sojenica u tlocrtu je pravougaonik, sa jednom ili dvije prostorije. U prvoj je bilo ognjište, druga prostorija, ukoliko je postojala, služila je za spavanje. Konstruktivni sistem je bio drveni sklop stubaca, greda i kosnika, ili su zidovi građeni od horizontalno postavljenih greda na preklop. Ispuna zida je najčešće pleter od pruća, spolja i iznutra oblijepljen malterom od blata. Dvovodni krov je imao pokrivač od slame i šindre. Između koliba, u podnici, bilo je otvora kroz koje se silazilo do čamaca na vodu. Čamci su bili izdubljeni iz jednog debla. Sojenička naselja na teško prilaznim močvarnim terenima (tresištima) zovu se "glibice". Sojenice se grade kroz čitav period neolita i kasnije u bakarnom, bronzanom i željeznom dobu.

Neolit u Bosni i Hercegovini[uredi | uredi izvor]

Rekonstrukcija sojeničkog naselja u Tuzli

Neolit je na području BiH nastajao oko 5500. godine p. n. e., a trajao je sve do 4000. godine p. n. e. Osnovna obilježja neolita su razvoj zemljoradnje i stočarstva, pripitomljenje životinja, te pojava ruralnih naselja tj. prelazak na sjedilački način života.

Na prostoru BiH postoji veći broj nalazišta iz vremena neolita. Dijele se na:

  • Starčevaćka grupa
  • Kakanjska grupa
  • Butmirska grupa

Butmirska grupa je dobila ime po jednom od najznačajnijih nalazišta iz neolitskog perioda u Evropi - Butmiru kod Sarajeva. Smatra se da je butmirska grupa nastala oko 4000. godine p. n. e. Najpoznatija nalazišta neolita butmirske grupe BiH su: Butmir kod Sarajeva, Obre II kod Kaknja, Zelena pećina na Buni te Lisičići kod Konjica.


Također pogledajte[uredi | uredi izvor]