Simfonija br. 5 (Beethoven)

Joseph Mähler: Ludwig van Beethoven (1804.)

V. simfonija u c-molu op. 67 je jedna od najpoznatijih simfonija i djela Ludwiga van Beethovena i jedno od najpopularnijih djela klasične muzike. Sastoji se od četiri stavka: nakon prvog koji je u sonatnom obliku slijede andante, brzi scherzo koji se bez prekida (attacca) nastavlja u posljednji stavak. Prvi put je izvedena u bečkom pozorištu Theater an der Wien 1808. godine, i nedugo zatim stekla je ogroman ugled. Muzikolog E. T. A. Hoffmann simfoniju smatra "najvažnijim djelom tog vremena". Očigledno, Beethoven je komponirao nešto snažno i univerzalno da odjekuje sa vanvremenskim značajem kod svakog slušaoca bez obzira na njihovu dubinu muzičke kulture.

Značaj pete simfonije

Osvrčući se unazad mi poštujemo Beethovena zato što nas je uveo u vijek muzike kojeg većina ljubitelja klasične muzike uživa najviše. Dok je Mozart sigurno gurao u tom pravcu (a vjerovatno bi bio uspješan kao Beethoven da je živio duže), upravo su hrabra harmonijska i strukturna istraživanja Beethovena bila ta koja su pokrenula romantizam u muzici, u kojoj lični osjećaji više nisu bili potisnuti ispod konvencionalnih formi. Iako beethovenova peta nije najinovativnija ili utjecajna simfonija (treća i deveta se takmiče za tu čast), ipak je imala mnoštvo pionirskih osobina: prva upotreba trombona u simfonijskoj muzici, varijacije nastale na dual teme, dva stavka pridružena zajedno, ponavljanje ranijeg prelaza u finale i najimpresivnija od svih, jedan motiv koji ujedinjuje cijelo muzičko djelo. Beethoven je navodno nazvao početak njegove simfonije "kucanje sudbine na vrata", ali danas je to u velikoj mjeri diskreditovano kao nepouzdano rekla-kazala. Cijelo djelo ilustrira romantični ideal izražajnog putovanja, ali ne u smislu pričanja priče nego kao emocionalne katarze.

Muzički opis pete simfonije

Prvi stavak je mračan i odlučan, ali još pun stalnog sukoba i energije dok tračci svjetlucave nade kao vrtlog prolaze kroz nemilosrdnu oluju. To je čudo od muzičkog stvaranja, sa svim idejama čvrsto utemeljenim u toj prvoj frazi od četiri note - čak i druga lirska tema jaše na vrhu i na kraju prerasta u nju. Usmjereni intenzitet se razrješava kroz tečni niz varijacija, ležerno, ali s kontrolisanim udarima snage. Zatim dolazi odlučan marš izgrađen uglavnom na ustrajnom ritmu otvarajućeg motiva koji se spušta u prigušenom dijelu umotan u napetosti i onda eksplodira u završnici kroz uzbudljivu buku trijumfa u C-duru. Beethoven majstorski uvečava efekat ponovnim uvođenjem napetog dijela marša iz trećeg stavka, a zatim ponavlja sve ispočetka sa trijumfalnim krešendom. Djelo završava sa zapanjujućom kodom izgrađenoj na varijantama početnog motiva što otvara put ka radosnom odredištu.

Podaci

Vrijeme nastajanja: Prve skice dolaze iz godine 1800., ali direktne skice se nalaze u njegovoj knjizi za skice, koje su nastale u februaru i martu 1804. godine. Završavao ju je u vremenu od aprila 1807. do proljeća 1808. godine.

Prvo izvođenje Zajedno sa VI. simfonijom u F-duru op. 68; koncertom za klavir i orkestar br. 4 u G-duru op. 57; dijelovima mise u C-duru op. 86; i fantazijom za klavir, zbor i orkestar u c-molu op. 80, izvedeni 22. decembra 1808. u Theater an der Wien.

Spisak instrumenata: 1 piccolo flauta, 2 poprečne flaute, 2 oboe, 2 klarineta, 2 fagota, 1 kontrafagot, 2 roga, 2 trube, 3 trombona, 1. violine, 2. violine, viole, violončela i kontrabasi; violončela i kontrabasi u nekim djelovima razdvojeni).

Priča o nastanku

Zadatak za komponovanje V. simfonije je dobio od grofa Franza von Oppersdorffa, između 1803. i 1804., dakle između dovršavanja III. simfonije i prije rada na IV. simfoniji (koja je bila dovršena u jesen 1806.). U vrijeme kad je dovršavao V. simfoniju završio je i VI. simfoniju.

Stavci

1. Allegro con brio
2. Andante con moto
3. Scherzo, Allegro
4. Finale: Allegro

Vanjski linkovi

• 5. simfonija na classicalnotes