Infekcija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Bakterije kolere

Pojam infekcija (zaraza) podrazumijeva štetan prodor i multiplikaciju (razmnožavanje) nekog biološkog agensa - mikroorganizma u tijelu domaćina - makroorganizma. Mikroorganizmi su virusi, bakterije, prioni, protozoe, metazoe. Makroorganizmi su biljke, životinje i ljudi.

Porijeklo riječi je od lat. 'infiere' - umrljati, pokvariti i još od antičkih vremena je korištena pri opisivanju bolesti. Pojam je u upotrebi otprilike od XIV stoljeća, epidemija kuge i primjene karantene.

Kada inficira organizam domaćina, uzročnik infekcije se njime koristi kako bi se mogao razvijati i razmnožavati, obično na štetu domaćina. Uzročnici infekcije ili patogeni, ometaju normalno funkcionisanje organizma domaćina što može imati negativne posljedice poput hroničnih rana koje ne zarastaju, gangrene, gubitka ekstremiteta i čak i smrti. Upala je jedna od reakcija na infekciju.

Patogenima se obično smatraju mikroskopski organizmi i, pored gore navedenih, tu su i razne vrste parazita i gljivica. Medicina infektivnih bolesti se bavi izučavanjem patogena i infekcija.

Dakle, infekcije su uzrok zaraznih bolesti ali svaka infekcija neće uvijek izazvati bolest. Više je faktora koju imaju uticaj na to:

  • Karakteristike samog mikroorganizma - patogena:
  • zaraznost,
  • prodornost,
  • upornost,
  • vitalnost,
  • virulentnost,
  • patogenost.

(Dakle, bitni su faktori poput načina ulaska mikroorganizma u tijelu domaćina, početni broj mikroorganizama i njihova moć. Npr. stafilokoke su obično bezazalene kada se nalaze na koži ali ako dopru u sterilna područja unutar organizma kao što su zglobovi ili trbušna maramica tada uzrokuju velike probleme domaćinu.)

  • Karakteristike makroorganizma - domaćina i njegovog imunog sistema:
  • 'snaga' imuniteta uopšte,
  • trenutna snaga imuniteta,
  • Karakteristike okoline:
  • Ovdje možemo ubrojati klimatske uslove ali i socio-ekonomske uslove u kojima živi napadnuti organizam (i patogen).
Herpes simplex

Podjela infekcija prema simptomima:

  • infekcije kod kojih se ne javljaju vidljivi simptomi bolesti,
  • infekcije sa slabo izraženim simptomima,
  • infekcije sa vidljivo izraženim kliničkim simptomima.

Samo ovaj posljednji tip se računa kao zarazna bolest.

Infekcije prema uzroku[uredi | uredi izvor]

I bakterijske i virusne infekcije mogu uzrokovati slične simptome u koje možemo ubrojati osjećaj slabosti, povišenu tjelesnu temperaturu i drhtanje. Ponekad je i medicinskom osoblju tešku utvrditi šta je uzrok odredene infekcije. Veoma je važno uočiti razliku između infekcija prema njihovom uzroku kako bi se odredio adekvatan tretman i terapija. Virusne infekcije se ne mogu izliječiti primjenom antibiotika.

Poređenje virusnih i bakterijskih infekcija
Karakteristike Virus Bakterija
Tipični simptomi Virusne infekcije obično pogađaju cijeli sistem, odnosno više organa istovremeno: curenje nosa, začepljenje sinusa, kašalj, bolovi u tijelu itd. Ponekad pogađaju samo jedan dio tijela kao kod konjuktivitisa i herpesa. Nema mnogo virusnih infekcija koje su bolne a herpes je jedna od njih. Bol se može opisati kao svrab ili pečenje. Klasični simptomi bakterijske infekcije se manifestuju lokalno: crvenilo, toplota, otok i bol. Bol je upravo značajan simptom koji se javlja samo u pogođenom dijelu tijela. Npr. ako se posječemo i rana se zarazi bakterijama tu cemo i osjećati bol. Bol u grlu izazvan bakterijskom infekcijom često je više izražen na jednoj strani grla. Isto je i kod ušiju, ako je u pitanju samo jedno onda je uzrok zaraze vjerovatno bakterijski. Gnojne infekcije nisu uvijek bakterijske.
Uzrok Patogeni virusi Patogene bakterije

Kolonizacija[uredi | uredi izvor]

Pod kolonizacijom ovdje podrazumijevamo naseljavanje i opstanak mikroorganizama u tijelu domaćina. Svi makroorganizmi ili višećelijski organizmi su u određenoj mjeri kolonizirani od strane vanjskih organizama i u većini slučajeva njihovo prisustvo nije štetno ili je čak i korisno za domaćina. Ovdje možemo pomenuti anaerobne (nije im potreban oksigen za život) bakterije koje koloniziraju crijeva sisara i stafilokoke koje obitavaju na koži. Nijedan od ovih primjera ne predstavlja infekciju. Ali, razlika između konizacije i infekcije je samo stvar okolnosti. Ne-patogeni organizmi u određenim uslovima mogu postati patogeni. S druge strane, čak i najzarazniji patogeni ne mogu izazavati infekciju ako nisu ispunjeni potrebni uslovi. Da pomenemo i bakterije Corynebacteria i viridans streptococci koje spriječavaju prodor i kolonizaciju patogenih bakterija i tako ostvaruju simbiotički odnos sa domaćinom, spriječavajući infekcije i pospješujući zarastanje rana.

Reakcija imunog sistema na infekciju[uredi | uredi izvor]

Gangrena prstiju uzrokovana kugom

Reakcije mogu biti različite i umnogome zavise od toga da li je organizam datim mikroorganizmom inficiran:

  • po prvi put - primarna infekcija, ili
  • je infekcija ponovljena.

Obično se nakon primarne infekcije razvije imunitet na dati patogen. Kada taj isti patogen ponovo (u određenom vremenskom okviru) dospije u imunizirani organizam, neće doći do pojave bolesti.

Primarna infekcija[uredi | uredi izvor]

Kada dati mikroorganizam po prvi put napadne makroorganizam, imuni sistem se suočava sa problemom sa kojim se nikada ranije nije 'sreo'. Tada se pokreću:

  • neodređene mjere hitne odbrane;
  • a zatim se poduzimaju prefinjeni sistemi odbrane kojim se prvo identifikuje vrsta mirkoorganizma-napadača a onda ga se označava antitijelima. Na kraju, specijalizirane ćelije u makroorganizmu neutralizuju i razgrađuju uljeza.

Nažalost, ovaj proces traje prilično dugo; od nekoliko dana do nekoliko sedmica. Ako je napadač veoma zarazan i štetan, žrtva može izgubiti život prije nego što razvije adekvatnu odbranu. Ako ipak preživi do formiranja potrebnih antitijela imuni sistem će ga izliječiti. Dakle, primarne infekcije mogu biti kritične.

Ponovljene infekcije[uredi | uredi izvor]

Infekcija mikroorganizmom od koga se makroorganizam već jednom odbranio biće tek malo ili nimalo primijećena. Antitijela koja još patroliraju naokolo (odnosno uskladištena u limfnim čvorovima) već za par sati identificiraju uljeza te ga specijalizirane ćelije uništavaju i razgrađuju prije nego uspiju nanijeti štetu. Ovako se u stvari stiče imunitet.

Prevencija i liječenje infekcija[uredi | uredi izvor]

Vakcinacija protiv gripe
Virus gripe
Vakcinacija protiv poliomijelitisa

Prevencija i liječenje infekcija je hiljadama godina bilo neriješeno pitanje za ljudski rod pa i za savremenu medicinu. Tek nekoliko generacija unazad počinje stvarno razumijevanje mehanizama nastanka, djelovanja i širenja infekcija i tek od skora imamo na raspolaganju metode i lijekove protiv mnogih bolesti koje su u prošlosti mučile čovjeka (kuga, boginje, tetanus, malarija, itd.). I ovdje je bitno naglasiti važnost higijene, kako lične tako i higijene stanovanja, življenja i okoline. Nažalost, u zaostalim dijelovima svijeta blagodeti medicine nisu svima dostupni.

Jedno zdravo životno okruženje podrazumijevalo bi slijedeće:

  • Kontrola i održavanje izvora i sistema za prijenos i distribuciju vode za piće.
  • Izgradnja i održavanje sistema za odvođenje, filtriranje i tretiranje otpadnih voda.
  • Sistem prikupljanja, odvoženja, odlaganja i uništavanja (bolje recikliranja) čvrstog otpada.
  • Adekvatan pravni okvir kojim se reguliše proizvodnja i kvalitet hrane, njen transport i relevantne kontrole i inspekcije.
  • Educiranje stanovništva o značaju održavanja higijene.
  • Prevencija i kontrola od mogućih opasnosti kod uzgoja životinja za prehranu (prenošenja zoonoza putem parazita i sl.).

Moderna medicina na raspolaganju ima brojna sredstva i metode liječenja infekcija:

  • Vakcinacije
  • Antibiotici
  • Fungicidi, antiprotozioci, virostatici (Nažalost još nemamo efikasne lijekove protiv virusnih infekcija kao što su hepatitis ili malarija. Ono čime raspolažemo ima tek vrlo ograničenu primjenu i efekat.)
  • Stimulatori imuniteta (Interferon).

Aktivna vakcinacija[uredi | uredi izvor]

Kod aktivne vakcinacije, makroorganizam se inficira određenim mikroorganizmom kome je ljudskom intervencijom oduzeta sposobnost razmnožavanja. Naravno, imuni sistem to ne zna (srećom) te pokreće sve mjere radi identifikovanja, označavanja i neutralisanja ovog 'jalovog' uljeza. Moguće je da pacijent osjeti manje simptome imunološke reakcije (glavobolja, povišena temperatura, nelagoda) ali pošto se klica nece razmnožavati neće biti ni drugih simptoma. Ukratko, aktivna vakcinacija je simulacija infekcije i ima ulogu prevencije.

Pasivna vakcinacija[uredi | uredi izvor]

Kod ove vrste vakcinacije određena antitijela se unose u organizam u terapeutske svrhe (ne preventivne kao kod aktivne vakcinacije). Ova antitijela će označiti ciljanog uljeza i tako omogućiti njegovu neutralizaciju. Protiv nekih mikroorganizama može se istovremeno primijeniti aktivna vakcinacija (prevencija) i pasivna vakcinacija ako se sumnja da je infekcija nastupila (npr. tetanus).

Majčino mlijeko sadrži antitijela stvorena u tijelu majke prirodnim, imunim putem i putem vakcinacije. Dojenje predstavlja odličnu zaštitu od mnogih infekcija. Majčino mlijeko, dakle, sadrži širok spektar pasivnih vakcina.

Medutim, pasivne vakcinacije antitijelima garantiraju imunitet tek tokom nekoliko sedmica. Pošto se ne formiraju ćelije sa 'sjećanjem' imunitet nestaje sa razgradnjom antitijela.


Erste hilfe.svg Molimo Vas, obratite pažnju na važno upozorenje u vezi s temama o zdravlju (medicini).

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: