Makedonska gramatika

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Makedonski jezik
"Za makedonckite raboti"
Istorija
Literatura
Institut
Dijalekti
Gramatika:

Pravopis:

Ovaj šablon: pregled  razgovor  uredi

Makedonski jezik je južnoslavenski jezik i službeni jezik u Makedoniji. Makedonska gramatika obuhvata gramatička pravila standardnog jezika, pravopisa i govora. Prva makedonska štampana gramatika potiče iz 1880. i njen autor je Gjorgjija Pulevski.[1]

Glasovni sistem[uredi | uredi izvor]

Glasovni sistem makedonskog jezika sadrži 31 glas i svaki glas ima svoj grafem, t.j. jedan glas - jedan grafem. Makedonsko pismo je bazirano na ćirilici:

Velika slova
А Б В Г Д Ѓ Е Ж З Ѕ И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ќ У Ф Х Ц Ч Џ Ш
Mala slova
а б в г д ѓ е ж з ѕ и ј к л љ м н њ о п р с т ќ у ф х ц ч џ ш

Makedonsko rukopisno pismo je:


Makedonsko rukopisno pismo.

Akademska i pravopisna transliteracija koristi latinicu:

Velika slova
A B V G D Ǵ E Ž Z Dz I J K L Lj M N Nj O P R S T U F H C Č Š
Mala slova
a b v g d ǵ e ž z dz i j k l lj m n nj o p r s t u f h c č š

Imenice[uredi | uredi izvor]

Član[uredi | uredi izvor]

Član makedonskog jezika je postpozitivni, t.j. djeluje kao sufiks. Član može biti samo opredjeljeni. Karakteristično je što član ima tri forme i jedini je primjer u slavenskim jezicima gdje se opredjeljeni član može mjenjati po rodu i broju. [1]

  • Član -ов / -ov, -ва - va, -во / - vo itd. služi za određivanje predmeta u blizini govornika: човеков / čovekov (ovaj čovjek)
  • Član -он / -on itd. služi za određivanje predmeta udaljenih od govornika: човекон / čovekon (onaj čovjek)
  • Član -от / -ot itd. služi za opću opredjeljenost, t.j. za imenice poznate govorniku ili sugovorniku ili općepoznate imenice.

Toponimima i ličnim imenicama se ne dodaju članovi.

m.r
ed.
m.r.
mn.
ž.r.
ed.
ž.r.
mn.
s.r.
ed.
s.r.
mn.
opredjeljenost - от / -ot - те / -te - та / -ta - те / -te - то / -to - та / -ta
blisko - ов / -ov - ве / -ve - ва / -va - ве / -ve - во / -vo - ва / -va
daleko - он / -on - не / -ne - на / -na - не / -ne - но / -no - на/ -na

Primjeri:

  • Јас го видов човекот / Jas go vidov čovekot. (imenica "čovjek" je poznata za oboje i zato se koristi opredjeljeni član)
  • Јас го видов човекон / Jas go vidov čovekon. (imenica "čovjek" nije u blizini oboje govornika i zato se koristi član za daljinu, što bi na bosanskom bilo "onaj čovjek")
  • Јас го видов човеков / Jas go vidov čovekov. (imenica "čovjek" je u blizini oboje ljudi i zato se koristi član za blizinu, što bi na bosanskom bilo "ovaj čovjek")

Zamjenice[uredi | uredi izvor]

Sljedeća tabela predstavlja sve moguće forme lične zamjenice. Tako, makedonski jezik ima osnovne lične zamjenice, te također kratke i duge forme direktnog i indirektnog predmeta.

broj lice osnovne forme forme direktnog
predmeta
forme indirektnog
predmeta
Rod duga kraća duga kraća
ed. I јас / jas мене / mene ме / me мене / mene ми / mi
II ти / ti тебе / tebe те / te тебе / tebe ти / ti
III m.r. тој / toj него / nego го / go нему / nemu му / mu
ž.r. таа / taa неа / nea ја / ja нејзе / nejze ѝ / í
s.r тоа // toa него / nego го / go нему / nemu му / mu
mn. I ние / nie нас / nas нè /né нам / nam нѝ / ní
II вие / vie вас / vas ве / ve вам / vam ви / vi
III тие / tie нив / niv ги / gi ним / nim им / im

Pridjevi[uredi | uredi izvor]

Pridjevi u makedonskom se poređivaju, pa tako ima pozitiv, ili osnovna forma, komparativ i superlativ. Pored poređivanjem, makedonskih pridjeva imaju rod, broj i opredjeljenost t.j. član.

pozitiv komparativ superlativ
тежок (težok) потежок (potežok) најтежок (najtežok)
долг (dolg) подолг (podolg) најдолг (najdolg)

Svi makedonski pridjeva su pravilna, ali u standardnom jeziku ima jedna jedina nepravilna pridjeva t.j. pridjeva многу (mnogu).

pozitiv komparativ superlativ
многу (mnogu) повеќе (poveḱe) најмногу (najmnogu)

U makedonskom, kao i u ostalim slavenskim jeizicima, ima apsolutni superlativ. Taj superlativ obrazuje se sa afiksom пре- (pre-) ispred pridjeva. Pa tako ima долг (dolg), подолг (podolg), најдолг (najdolg) i предолг (predolg).

Prilozi[uredi | uredi izvor]

Svi prilozi u makedonskom su dio jedne sljedećih grupa:

  • prilozi za količinu: колку (kolku), толку (tolku), олку (olku), неколку (nekolku), многу (mnogu), малку (malku), уште (ušte), доста (dosta), дури (duri), веќе (veḱe), одвај (odvaj), двојно (dvojno), стократно (stokratno), itd.
  • prilozi za vrijeme: кога (koga), сега (sega), некогаш (nekogaš), вчера (včera), утре (utre), другиден (drugiden), лани (lani), летоска (letoska), зимоска (zimoska), itd.
  • prilozi za mjesto: каде, овде (kade, ovde), онде (onde), некаде (nekade), горе (gore), долу (dolu), оздола (ozdola), озгора (ozgora), дома (doma), близу (blizu), далеку (daleku), високо (visoko), ниско (nisko), напред (napred), назад (nazad), лево (levo), десно (desno), itd.
  • prilozi za način: како (kako), вака (vaka), така (taka), инаку (inaku), некако (nekako), редум (redum), молкум (malkum), весело (veselo), смешно (smešni), тешко (teško) itd.

Modalne rječi[uredi | uredi izvor]

Makedonski jezik koristi modalne rječi za:

  • realnost, primjeri: сигурно / sigurno, веројатно / verojatno, се разбира / se razbira, очигледно / očigledno, навистина / navistina, можеби / možebi, неоспорно / nesporno itd.
  • emocionalni odnos, primjeri: белки / belki, божем / božem itd.
  • odnos, primjeri: значи / znači, а пак / a pak; на пример / na primer, то ест / to est, освен тоа / osven toa, впрочем / vpročem, најпосле / najposle itd.
  • modalni rječni sastav, primjeri: за среќа / za sreḱa, за големо чудо / za golemo čudo, без сомнение / bez somnenie itd.

Čestice[uredi | uredi izvor]

Čestice se koriste za:

  • istaknjivanje: и / i, пак / pak, меѓутоа / meǵutoa, просто / prosto, дури / duri, барем / barem, само / samo;
  • izdvojavanje nečega: само / samo, единствено / edinstveno, исклучиво / isklučivo, уште / ušte
  • ujedinjenje: исто / isto, исто така / isto taka itd.
  • iskazivanje kvantiteta: речиси / rečisi, скоро / skoro, токму / tokmu, точно / točno, одвај / odvaj itd.
  • opredjeljenost: баш / baš, имено / imeno, токму / tokmu itd.
  • pokazivanje: еве / eve, ене / ene, ете / ete, на / na, ја / ja, еве ти го / eve ti go itd.
  • iskazivanje potvrde: да / da
  • iskazivanje negacija: не / ne, ни / ni, нити / niti, ниту / nitu
  • nesigurnost (pri pitanju): ли / li, дали / dali, али / ali, зар / zar
  • modalnost: нека / neka, да / da

Brojevi[uredi | uredi izvor]

Brojevi u makedonskom imaju rod i opredjeljenost. U prilogu slijedi prva dekada makedonskih brojeva. [2]


simbol broj
(m.r.)
broj
(ž.r.)
broj
(s.r.)
0 нула (nula) нула нула
1 еден (eden) една (edna) едно (edno)
2 два (dva) две (dve) две (dve)
3 три (tri) три три
4 четири (četiri) четири четири
5 пет (pet) пет пет
6 шест (šest) шест шест
7 седум (sedum) седум седум
8 осум (osum) осум осум
9 девет (devet) девет девет
10 десет (deset) десет десет
simbol redni broj
(m.r.)
redni broj
(ž.r.)
redni broj
(s.r.)
0. нулти (nulti) нулта (nulta) нулто (nulto)
1 прв (prv) прва (prva) прво (prvo)
2 втор (vtor) втора (vtora) второ (vtoro)
3 трет (tret) трета (treta) трето (treto)
4 четврти (četvrti) четврта (četvrta) четврто (četvrto)
5 петти (petti) петта (petta) петто (petto)
6 шестти (šestti) шестта (šestta) шестто (šestto)
7 седми (sedmi) седма (sedma) седмо (sedmo)
8 осми (osmi) осма (osma) осмо (osmo)
9 деветти (devetti) деветта (devetta) деветто (devetto)
10 десетти (desetti) десетта (desetta) десетто (desetto)

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Gjorgjija Pulevski on the site of MANU.
  1. ^ Бојковска, Стојка; Лилјана Минова - Ѓуркова, Димитар Пандев, Живко Цветковски (декември 2008). Саветка Димитрова Општа граматика на македонскиот јазик, Скопје: АД Просветно Дело ISBN 978-9989-0-0662-7.

Vidite također[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: