Makedonska gramatika
| Makedonski jezik |
|---|
 |
| Istorija Literatura Institut Dijalekti Gramatika: |
Makedonski jezik je južnoslavenski jezik i službeni jezik u Makedoniji. Makedonska gramatika obuhvata gramatička pravila standardnog jezika, pravopisa i govora. Prva makedonska štampana gramatika potiče iz 1880. i njen autor je Gjorgjija Pulevski.[1]
Sadržaj |
Glasovni sistem [uredi]
Glasovni sistem makedonskog jezika sadrži 31 glas i svaki glas ima svoj grafem, t.j. jedan glas - jedan grafem. Makedonsko pismo je bazirano na ćirilici:
| Velika slova | ||||||||||||||||||||||||||||||
| А | Б | В | Г | Д | Ѓ | Е | Ж | З | Ѕ | И | Ј | К | Л | Љ | М | Н | Њ | О | П | Р | С | Т | Ќ | У | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Mala slova | ||||||||||||||||||||||||||||||
| а | б | в | г | д | ѓ | е | ж | з | ѕ | и | ј | к | л | љ | м | н | њ | о | п | р | с | т | ќ | у | ф | х | ц | ч | џ | ш |
Makedonsko rukopisno pismo je:
Akademska i pravopisna transliteracija koristi latinicu:
| Velika slova | ||||||||||||||||||||||||||||||
| A | B | V | G | D | Ǵ | E | Ž | Z | Dz | I | J | K | L | Lj | M | N | Nj | O | P | R | S | T | Ḱ | U | F | H | C | Č | Dž | Š |
| Мали букви | ||||||||||||||||||||||||||||||
| a | b | v | g | d | ǵ | e | ž | z | dz | i | j | k | l | lj | m | n | nj | o | p | r | s | t | ḱ | u | f | h | c | č | dž | š |
Imenice [uredi]
Član [uredi]
Član makedonskog jezika je postpozitivni, t.j. djeluje kao sufiks. Član može biti samo opredjeljeni. Karakteristično je što član ima tri forme i jedini je primjer u slavenskim jezicima gdje se opredjeljeni član može mjenjati po rodu i broju. [1]
- Član -ов / -ov, -ва - va, -во / - vo itd. služi za određivanje predmeta u blizini govornika: човеков / čovekov (ovaj čovjek)
- Član -он / -on itd. služi za određivanje predmeta udaljenih od govornika: човекон / čovekon (onaj čovjek)
- Član -от / -ot itd. služi za opću opredjeljenost, t.j. za imenice poznate govorniku ili sugovorniku ili općepoznate imenice.
Toponimima i ličnim imenicama se ne dodaju članovi.
| m.r ed. |
m.r. mn. |
ž.r. ed. |
ž.r. mn. |
s.r. ed. |
s.r. mn. |
|
|---|---|---|---|---|---|---|
| opredjeljenost | - от / -ot | - те / -te | - та / -ta | - те / -te | - то / -to | - та / -ta |
| blisko | - ов / -ov | - ве / -ve | - ва / -va | - ве / -ve | - во / -vo | - ва / -va |
| daleko | - он / -on | - не / -ne | - на / -na | - не / -ne | - но / -no | - на/ -na |
Primjeri:
- Јас го видов човекот / Jas go vidov čovekot. (imenica "čovjek" je poznata za oboje i zato se koristi opredjeljeni član)
- Јас го видов човекон / Jas go vidov čovekon. (imenica "čovjek" nije u blizini oboje govornika i zato se koristi član za daljinu, što bi na bosanskom bilo "onaj čovjek")
- Јас го видов човеков / Jas go vidov čovekov. (imenica "čovjek" je u blizini oboje ljudi i zato se koristi član za blizinu, što bi na bosanskom bilo "ovaj čovjek")
Zamjenice [uredi]
Sljedeća tabela predstavlja sve moguće forme lične zamjenice. Tako, makedonski jezik ima osnovne lične zamjenice, te također kratke i duge forme direktnog i indirektnog predmeta.
| broj | lice | osnovne forme | forme direktnog predmeta |
forme indirektnog predmeta |
|||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rod | duga | kraća | duga | kraća | |||
| ed. | I | јас / jas | мене / mene | ме / me | мене / mene | ми / mi | |
| II | ти / ti | тебе / tebe | те / te | тебе / tebe | ти / ti | ||
| III | m.r. | тој / toj | него / nego | го / go | нему / nemu | му / mu | |
| ž.r. | таа / taa | неа / nea | ја / ja | нејзе / nejze | ѝ / í | ||
| s.r | тоа // toa | него / nego | го / go | нему / nemu | му / mu | ||
| mn. | I | ние / nie | нас / nas | нè /né | нам / nam | нѝ / ní | |
| II | вие / vie | вас / vas | ве / ve | вам / vam | ви / vi | ||
| III | тие / tie | нив / niv | ги / gi | ним / nim | им / im | ||
Pridjevi [uredi]
Pridjevi u makedonskom se poređivaju, pa tako ima pozitiv, ili osnovna forma, komparativ i superlativ. Pored poređivanjem, makedonskih pridjeva imaju rod, broj i opredjeljenost t.j. član.
| pozitiv | komparativ | superlativ |
|---|---|---|
| тежок (težok) | потежок (potežok) | најтежок (najtežok) |
| долг (dolg) | подолг (podolg) | најдолг (najdolg) |
Svi makedonski pridjeva su pravilna, ali u standardnom jeziku ima jedna jedina nepravilna pridjeva t.j. pridjeva многу (mnogu).
| pozitiv | komparativ | superlativ |
|---|---|---|
| многу (mnogu) | повеќе (poveḱe) | најмногу (najmnogu) |
U makedonskom, kao i u ostalim slavenskim jeizicima, ima apsolutni superlativ. Taj superlativ obrazuje se sa afiksom пре- (pre-) ispred pridjeva. Pa tako ima долг (dolg), подолг (podolg), најдолг (najdolg) i предолг (predolg).
Prilozi [uredi]
Svi prilozi u makedonskom su dio jedne sljedećih grupa:
- prilozi za količinu: колку (kolku), толку (tolku), олку (olku), неколку (nekolku), многу (mnogu), малку (malku), уште (ušte), доста (dosta), дури (duri), веќе (veḱe), одвај (odvaj), двојно (dvojno), стократно (stokratno), itd.
- prilozi za vrijeme: кога (koga), сега (sega), некогаш (nekogaš), вчера (včera), утре (utre), другиден (drugiden), лани (lani), летоска (letoska), зимоска (zimoska), itd.
- prilozi za mjesto: каде, овде (kade, ovde), онде (onde), некаде (nekade), горе (gore), долу (dolu), оздола (ozdola), озгора (ozgora), дома (doma), близу (blizu), далеку (daleku), високо (visoko), ниско (nisko), напред (napred), назад (nazad), лево (levo), десно (desno), itd.
- prilozi za način: како (kako), вака (vaka), така (taka), инаку (inaku), некако (nekako), редум (redum), молкум (malkum), весело (veselo), смешно (smešni), тешко (teško) itd.
Modalne rječi [uredi]
Makedonski jezik koristi modalne rječi za:
- realnost, primjeri: сигурно / sigurno, веројатно / verojatno, се разбира / se razbira, очигледно / očigledno, навистина / navistina, можеби / možebi, неоспорно / nesporno itd.
- emocionalni odnos, primjeri: белки / belki, божем / božem itd.
- odnos, primjeri: значи / znači, а пак / a pak; на пример / na primer, то ест / to est, освен тоа / osven toa, впрочем / vpročem, најпосле / najposle itd.
- modalni rječni sastav, primjeri: за среќа / za sreḱa, за големо чудо / za golemo čudo, без сомнение / bez somnenie itd.
Čestice [uredi]
Čestice se koriste za:
- istaknjivanje: и / i, пак / pak, меѓутоа / meǵutoa, просто / prosto, дури / duri, барем / barem, само / samo;
- izdvojavanje nečega: само / samo, единствено / edinstveno, исклучиво / isklučivo, уште / ušte
- ujedinjenje: исто / isto, исто така / isto taka itd.
- iskazivanje kvantiteta: речиси / rečisi, скоро / skoro, токму / tokmu, точно / točno, одвај / odvaj itd.
- opredjeljenost: баш / baš, имено / imeno, токму / tokmu itd.
- pokazivanje: еве / eve, ене / ene, ете / ete, на / na, ја / ja, еве ти го / eve ti go itd.
- iskazivanje potvrde: да / da
- iskazivanje negacija: не / ne, ни / ni, нити / niti, ниту / nitu
- nesigurnost (pri pitanju): ли / li, дали / dali, али / ali, зар / zar
- modalnost: нека / neka, да / da
Brojevi [uredi]
Brojevi u makedonskom imaju rod i opredjeljenost. U prilogu slijedi prva dekada makedonskih brojeva. [2]
|
|
Reference [uredi]
- ↑ Gjorgjija Pulevski on the site of MANU.
- ^ Бојковска, Стојка; Лилјана Минова - Ѓуркова, Димитар Пандев, Живко Цветковски (декември 2008). Саветка Димитрова Општа граматика на македонскиот јазик, Скопје: АД Просветно Дело ISBN 978-9989-0-0662-7.
Vidite također [uredi]
Vanjski linkovi [uredi]
- Slognica rečovska, prva makedonska štampana gramatika iz 1880 od Gjorgjija Pulevskog. (mk)
- Makedonska gramatika od Victora Friedmana. (en)
- Gramatika makdonskog jezika od Horacea Lunta. (en)
- Makedonska gramatika od Krume Kepeski. (mk)
 |
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: |
