Budžet

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži

Budžet (od starofran. bougette - mala kožna torba) se općenito smatra kao spisak svih planiranih prihoda i rashoda. Koncept budžeta je od izuzetne važnosti u mikroekonomiji, koja upotrebljava budžetsku liniju da ilustruje razmjenu između dva ili više ekonomska dobra. Drugim riječima, budžet je organizacioni plan izražen monetarnim terminima.

Lični budžet[uredi | uredi izvor]

U ovom smislu, lični (ili porodični) budžet je prikaz svih izvora primanja, kao identifikacija svih troškova (izdataka), planiranih u svrhu izjednačavanja troškova primanjima.

Državni budžet[uredi | uredi izvor]

Glavna stranica: Državni budžet

Državni budžet je sumarni plan potencijalnih prihoda i rashoda vlade. U Bosni i Hercegovini, svi nivoi vlasti imaju svoje budžete, koje donosi zakonodavna vlast. U Federaciji BiH budžet je regulisan u skladu sa Zakonom o budžetima FBiH.[1], a u Republici Srpskoj Zakonom o budžetskom sistemu RS.[2] U SAD-u federalni budžet donosi Ministarstvo menadžmenta i budžeta te ga podnosi Kongresu na razmatranje. Po pravilu, zakonodavna vlast (Parlament, Kongres) vrši izmjene i korekcije prijedloga budžeta, te ga na kraju usvaja glasanjem. Budžet obično vrijedi za jednu fiskalnu godinu.[3] U posljednje vrijeme, donose se budžeti za duži vremenski period, obično za 3-5 godina, ali koji nisu toliko detaljni kao jednogodišnji budžet. U većini evropskih zemalja, kao i u Bosni i Hercegovini, fiskalna godina se poklapa sa kalendarskom godinom (od 1. januara do 31. decembra), međutim u SAD-u budžet se donosi za period od 1. oktobra tekuće do 30. septembra naredne godine. Po američkim zakonima, svi niži nivoi vlasti moraju imati uravnotežen budžet, jedino federalni budžet smije iskazati deficit. U Ujedinjenom Kraljevstvu budžet priprema ministar financija (Chancellor of the Exchequer), drugi najvažniji čovjek u vladi, te ga podnosi parlamentu, koji ga rijetko mijenja.

Budžet firme[uredi | uredi izvor]

Budžet firme se također izrađuje godišnje. Sačinjavanje budžeta gotovo uvijek zahtjeva posebno zalaganje, te se smatra financijskim planom za novu poslovnu godinu. Tradicionalno, financijski odjeli su donosili budžete u većini firmi, dok danas uz pomoć IT tehnologije gotovo svi odjeli mogu doprinositi kreiranju svog dijela budžeta. Ukoliko izvršenje plana tokom poslovne godine bude otprilike odgovoralo brojkama prikazanim u budžetu, smatra se da je firma uspješno ispunila svoje financijske planove i postigla zadane ciljeve. Na drugoj strani, ukoliko bude značajnih odstupanja od budžeta, to bi moglo dati signale upozorenja investitorima, te bi rezultat bilo smanjenje cijene dionica firme.

Budžetski principi[uredi | uredi izvor]

Postoje određeni principi kojih se pridržavaju svi učesnici u donošenju budžeta:

  1. Princip potpunosti: Svi prihodi i rashodi se trebaju prikazati u budžetu. Globalno, ne smiju se na osnovu povećanih prihoda, izmišljati nepostojeći rashodi.
  2. Princip jasnoće: Budžet mora biti jasno iskazan. Mora postojati podjela po osnovu funkcionalnosti, ekonomskih kodova, budžetskih korisnika i slično.
  3. Princip jedinstvenosti: Svi prihodi i rashodi se moraju prikazati na jedinstven način.
  4. Princip tačnosti: Prihodi i rashodi moraju tačno odgovarati predviđenim vrijednostima. Da bi se isključile manipulacije, prikupljaju se informacije sa terena, od poreskih ispostava, zavoda za statistiku i dr.
  5. Princip prethodnosti: Budžet se mora donijeti prije nastupanja perioda za koji se donosi. Ukoliko se to ne desi, mora postojati rezervni plan (privremeno financiranje) koji će vrijediti dok se ne usvoji budžet. Po zakonu, u BiH se svi budžeti moraju donijeti najkasnije do 31. marta tekuće godine.
  6. Princip otvorenosti: Sve debate i diskusije oko donošenja budžeta moraju biti javne.

Budžetska linija[uredi | uredi izvor]

Budžetska linija reflektira sve moguće kombinacije dvije robe koje mogu biti nabavljene, u zavisnosti od njihovih cijena i budžeta potrošaća.

Najkraće, smisao budžetiranja je da:

  1. Omogući predviđanje prihoda i rashoda, to jest, da konstruira model financiranja poslovanja pravnog lica i pokaže mogućnosti provođenja određenih strategija, događaja i planova.
  2. Omogući poređenje stvarno napravljenih rashoda i prihoda, te ih izmjeri u odnosu na predviđanja.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: