Vandali

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Kraljevina Vandala u Africi
Vandali pljačkaju Rim (slikar Heinrich Leutemann)

Vandali su istočno germansko pleme koje je ušlo u kasno Rimsko Carstvo tokom 5. vijeka. Vjeruje se da su Vandali dobili svoje ime po imenu regije Andaluzija, koja se orginalno zvala Vandalusia, kasnije arapska Al-Andalus, na jugu Španije, gdje su se privremeno naselili prije nego su nastavili svoj put prema Africi.

Goth Theodoric Veliki, kralj Ostrogota i vladar Vizigota, je bio u savezu po braku sa Vandalima, kao i sa Burgundima i Francima tokom Clovisa I.

Porijeklo[uredi | uredi izvor]

Vandali su prvo povezani sa Przeworsk kulturom u 19. vijeku. Kontroverze okružuju potencijalnu vezu između Vandala i drugog, vjerovatno, germanskog plemena Lugii (Lyger, Lugieri ili Lygiansi). Neki akademici vjeruju da je Lugii bilo prvobitno ime Vandala, ili da su Vandali bili član Lugijanske federacije.

Zbog sličnosti u imenima moguće domovine Vandala su u: Norveškoj (Hallingdal), Švedskoj (Vendel), ili Danskoj (Vendsyssel). Pretpostavlja se da su Vandali prešli Baltičko more i ušli na prostor današnje Poljske negdje oko 2. vijeka p. n. e. i da su se naselili u Silesiji oko 120. godine p. n. e.

Historija[uredi | uredi izvor]

Vandali su bili podjeljeni na dva plemena, Silingi i Hasdingi. U vrijeme Marcomanni rata (166-181), Silingi su živjeli u području koje se vijekovima zvalo Magna Germania, danas Silesia. U 2. vijeku, Hasdingi koje su vodili kraljevi Raus i Rapt (ili Rhaus i Raptus) su krenuli prema jugu i prvo su napali rimljane na području donjeg Dunava, otprilike 271 godine. Rimski Imperator Aurelian je bio obavezan da zaštiti srednji tok Dunava od njih. Pomirili su se i naselili se u zapadnoj Daciji (Romanija) i Rimskoj Mađarskoj.

Prema Jordanesovoj "Historiji Gotha", Hasdingi su se suprotstavili Gothima u doba Konstantina Velikog. U to doba Vandali su živjeli u zemljama u koje su se kasnije nastanili Gepidi, gdje su bili okruženi sa istoka od strane Gota, sa zapada od Marcomana, sa sjevera od Hermandura i sa juga od Histera. Vandale je napao Gothski kralj Geberic i njihov kralj Visimar je ubijen. Vandali su onda migrirali u Panoniju, gdje im je kasnije Konstantin Veliki (oko 330.) poklonio zemlju na desnoj obali Dunava, gdje su živjeli sljedećih šesdeset godina.

400 godine, moguće zbog Hunskih napada, Vandali su zajedno sa svojim saveznicima (Sarmantianskim Alanima i Germanskim Suebianima), počeli da se kreću prema zapadu pod vodstvom kralja Godigisela. Neki Silingi su im se kasnije pridružili. Otprilike u to vrijeme Hasdingi su pokršteni. Putem kralja Valena (364-378) vandali su prihvatili, kao i mnogi Goti ranije, arianizam, vjerovanje koje je bilo u suprotnosti glavnini vjerovanja Trojnog Kršćanstva u Rimskom Carstvu, koje je kasnije preraslo u Katolicizam i Istočno Pravoslavlje, bilo je i nekoliko razbacanih pravoslavnih Vandala, među kojima je i bio general Stilicho, ministar Kraljevstva Honorius.

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: