Alhamijado književnost
Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
U 15. vijeku u Bosni i Hercegovini dolazi do pojave alhamijado književnosti, književnosti na bosanskom jeziku koja je pisana arapskim pismom, "arebicom". (Alhamijado je iskvarena arapska riječ "el a‘džemijje", što znači strani, nearapski). Alhamijado književnost je s rijetkim izuzecima, imala uglavnom pobožno-didaktički karakter. Njeni glavni oblici cu bili: ilahije, kaside, zatim poslanice, pozivi i poruke (tzv. arzuhali), te pjesme napisane po uzoru na narodnu poeziju.
Najznačajniji pisci ovog peroda su:
- Muhamed Hevaji Uskufi,
- Abdul-Vehab Ilhamija,
- Umihana Čuvidina.
- Hasan Kafi Pruščak (1544—1615. ili 1616)
- Mustafa Ejubović - Šejh Jujo (1651—1707)
- Muhamed Musić - Allamek (1595?—1636)
- Ali-Dede Bošnjak (umro 1598)
- Ahmed-paša Hercegović (umro 1518)
- Derviša Jakub-paša Bošnjak (umro 1501. ili 1502)
- Arif Hikmet-beg Rizvanbegović (1839—1903)
- Zijai Mostarac (umro 1584), autor poeme »Zgode Šejha Abdurezaka«.
- Derviš-paša Bajezidagić (umro 1603), autor gazela i pjesnik na turskom i perzijskom jeziku.
- Nerkesi Sarajlija, (1584—1635)
- Ahmed Čelebija (umro 1625)
- Husein Bošnjak - Kodža Muerih (umro 1644/45) napisao je historiju Osmanskog Carstva.
- Husein Lamekani
- Aga-Dede, (Dobor kod Modriče) (umro u prvoj pol. XVII vijeka.)
- Ali-paša Varvar (umro 1648), rođen u selu Varvaru kod Prozora,
- Abdulah Bošnjak (umro 1644), teoretičar tasavufa, i komentator Ibn Arabijevog djela »Fusus al-hikam«
- Hasan Kaimija (umro 1691)
- Ali-Fehmi Džabić, (1853—1918),
- Mula Mustafa Bašeskija (Sarajevo, 1731. ili 1732—1809), autor jedne pjesme i poznatog »Ljetopisa« na turskom jeziku. Bilježio je i narodne pjesme.
- Muhamed-Razi Velihodžić (Sarajevo, oko 1722—1786) napisao je didaktičku pjesmu »Čujte, djeco svikoli«
- Softa Fejzo, autor svjetovne ljubavne pjesme »Ašiklijski Elif-ba«
- Abdurahman Siri (Fojnica, 1785—1847); napisao tri ilahije
- Hasan Kadija, pisac dviju poslanica.
- Arif Sarajlija (Sarajevo, oko 1861—1916), napisao je »Mevlud« — spjev o rođenju Muhameda i »Savjete«
- Omer Humo (umro 1890), prosvjetitelj i zagovornik uvođenja narodnog jezika u vjerske škole, autor »Ilmihala« — prve štampane knjige arabicom u BiH (Sarajevo 1875)
- Salih Gašević (Nikšić, ? —Bijelo Polje, 1898) napisao »Mevlud«, jedan od alhamijado tekst koji je štampan u najviše primjeraka
- Sulejman Tabaković, (Novi Pazar), autor pjesme »Dobar zeman prokasa«
- Ibrahim Seljubac (Seljublje kod Tuzle), pisac »Bosanske elifnice« (udžbenika za početne vjerske škole)
- Jusufbeg Čengić (Miljevina kod Foče), pisac popularnog spjeva »Avdija«
- Muhamed Ruždi Dizdarević (Trebinje, 1823 — Trebinje, 1905) autor više spjevova iz Muhamedovog života
- Alija Sadiković (Atmačići kod Bijeljine, 1872 — Janja, 1936), profesor medrese; pisao didaktičke pjesame: »Očin savjet«, »Očino pismo«, te nedovršenu gramatiku arapskog jezika.
- Salih Sidki Hadžihusejnović Muvekit (umro 1888), autor »Povijesti Bosne«
- Muhamed Enveri Kadić (1855—1931)
- Seid Zenunović
[uredi] Alhamijado u Španiji
Aljamiado (španski: [alxaˈmjaðo]; arapski: عجمية trans. ʿajamiyah) ili Aljamía tekstovi su rukopisi koji koriste arapsko pismo za transkribovanje romanskih jezika, kao što su: mozarapaski, berberski španski ili ladino.
