Prokarioti

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Bih-usa.svg Ovaj članak nije preveden ili je djelimično preveden.
Ako smatrate da ste sposobni da ga prevedete, kliknite na link uredi i prevedite ga vodeći računa o enciklopedijskom stilu pisanja i pravopisu bosanskog jezika.
Wikitext.svg Ovom članku ili dijelu članka nedostaju interni linkovi.
Nakon dodavanja internih linkova uklonite ovaj šablon.
Šablon:TaksokvirVodič za izradu taksokvira
Prokarioti
Deinococcus radiodurans
Deinococcus radiodurans
Sistematika
Carstvo Procaryota
Haeckel, 1866.
Domene
* Archaea

Prokarioti  (od starogrčkog pro = prije, ranije i karyon = orah, jezgra) su jedno-ćelijski organizmi kojima fali stanično jezgro (nemaju oblikovanu jezgrinu ovojnicu) ni organele osim ribosoma i nisu odvojeni u različite ćelijske odjeljke već sve zajedno ograđeno sa ćelijskim zidom. Kako god prokarioti posjeduju proteinske mikrokomponente, koje imaju ulogu kao primitivne organele.[1][2]

Prokariotske ćelije se dijele u dvije domene:

  • Archaea
  • Bakterije

Struktura[uredi | uredi izvor]

Prokarioti imaju citoskeleton (mikroskopska mrežu proteina vlakana i tubula u citoplazmi mnogih  ćelija, dajući im oblik i koherentnost) doduše primitivniji od onih eukariota. Neke prokariotske ćelije također sadrže intracelularne strukture koje se moge vidjeti kao primitivni organele. Membranozne organele (unutarćelijska membrana) su poznati u nekim grupama prokariota, kao što su vakuole ili membrane sistema posvećena posebna metaboličkih svojstava, npr fotosinteza. Osim toga, neke vrste također sadrže proteinski zatvorene mikrokomponente, koje imaju različite fiziološke uloge. Većina prokariota su između 1 µm  i 10 µm, ali mogu isto i varirati izmedu 0.2 µm do 750 µm (Thiomargarita namibiensis).

Struktura prokariotske ćelije

Flaggellum (Bič)
Ćelijska membrana
Ćelijski zid
Citoplazma
Ribosomi
Nukleoid
Glikokaliks

Morfologija prokariotske ćelije[uredi | uredi izvor]

Prokariotske ćelije imaju različite oblike, a mogu se podijeliti u 4 oblika:[3]

  • Cocci - sferičan
  • Bacilli – u obliku štapa
  • Spirochaete – spiralnog oblika
  • Vibrio – u obliku zareza

Reprodukcija[uredi | uredi izvor]

Bakterije i archaea se razmnožavaju  aseksualnim putem. Razmjena genetičkog materijala I rekombinacija se ipak desi , ali to nije replikativni process, već čisto obuzima transfer DNK između dvije ćelije.

Prijenos DNK[uredi | uredi izvor]

Transfer DNK između prokariotskih ćelija  dešava se kod bakterija i archea, iako se više pažnje pridaje bakterijama. Transfer gena kod bakterija se dešava u tri dijela:

  • Bakterijski virusi ( Bakteriofag)
  • Plazmatsko posredovanje (Plazmid)
  • Prirodna transformacija

Bakteriofag ili kraće fag je specifični bakterijski virus koji se umnožava na račun bakterija. Fag pliva u kulturnom mediju dok ne nađe bakteriju koju inficira da bi njen proces razmnožavanja zaustavio, a umjesto toga započeo proces izgradnje mnogih novih faga (phaga). Na kraju se bakterija rasprsne, a fagi se oslobađaju u kulturnom mediju gdje se sve prethodno opisano ponavlja, ali na mnogo više bakterija. Fage je 1917. godine prvi opisao Kanađanin Félix Hubert d'Hérelle.

Njihov hromosom može različito izgledati. Npr. gama bakteriofag ima samo jednu linearnu dvostruku zavojnicu. Fag M13 ima oblik prstena i sastoji se samo od jednog. Drugi fagi imaju genom koji je kodiran na jednoj RNK molekuli. Veličina jednog genoma je relativno mala. Često fagi ne trebaju svoj čitav genom da bi preživjeli. Tako se npr. u gama fag mogu ubaciti fragnemnti strane DNK veličine do 13 kb. Na taj način će se ti fragmenti zajedno sa fragima umnožavati.

Plazmidi su kružne dvolančane molekule DNA. Po veličini su različiti; od najmanjih s oko 1.000, pa sve do najvećih s oko 300.000 parova baza. Oni mogu, pod određenim uvjetima, proći kroz ćelijsku membranu. U gotovo svim ispitanim bakterijskim vrstama pronađene su jedinke koje sadrže plazmide. Repliciraju se nezavisno od bakterijskog hromosoma pa pojedine bakterijske ćelije sadrže i po stotinu njihovih identičnih primjeraka. Osim toga u jednoj bakterijskoj ćeliji može biti istovremeno plazmida različite vrste.

Plazmidi nisu prijeko potrebni za život bakterijske ćelije, ali joj mogu dati neka nova svojstva i pomoći joj da preživi u nepovoljnim uvjetima. Tako, na primjer, bakterije, u koje se "naselio" određeni tip plazmida, mogu postati donori prilikom konjugacije. Konjugacija je prijenos DNK iz donorske ili muške u recipijentnu ili žensku bakteriju.[4]

U molekularnoj biologiji transformacija je genetička promjena ćelije koja proističe iz direktnog unosa, inkorporacije i ekspresije stranog genetičkog materijala iz njenog okruženja unesenog kroz ćelijsku membranu. Transformacija se javlja prirodno kod nekih vrsta bakterija, ali se isto tako može proizvesti veštačkim sredstvima u drugim ćelijama. Bakterije koje imaju sposobnost transformacije, bilo prirodno ili vještački, se nazivaju kompetentnim.

Transformacija je jedan od tri procesa kojim se vanjski genetički materijal može uvesti u bakterijsku ćeliju, druga dva su konjugacija (transfer genetičkog materijala između dve bakterijske ćelije u direktnom kontaktu) i transdukcija (injekcija strane DNK bakteriofagnim virusom u bakterijski domaćin). „Transformacija“ se isto tako može koristiti za opisivanje unosa novog genetičkog materijala u nebakterijske ćelije, uključujući životinjske i biljne ćelije. Međutim, pošto "transformacija" ima specijalno značenje u kontekstu životinjskih ćelija, kod kojih indicira progresiju stanja kancera, termin se ređe koristi u smislu uvođenja stranog genetičkog materijala. Uvođenje strane DNK u eukariotske ćelije se obično naziva „transfekcija“.[5][6]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ NC State University. "Prokaryotes: Single-celled Organisms"
  2. ^ Campbell, N. "Biology:Concepts & Connections". Pearson Education. San Francisco: 2003.
  3. ^ Bauman, Robert W.; Tizard, Ian R.; Machunis-Masouka, Elizabeth (2006). Microbiology. San Francisco: Pearson Benjamin Cummings. ISBN 0-8053-7693-3.
  4. ^ Sinkovics, J; Harvath J; Horak A. (1998). "The Origin and evolution of viruses (a review) "University of South Florida College of Medicine, Tampa, FL, USA
  5. ^ Solomon JM, Grossman AD (1996). „Who's competent and when: regulation of natural genetic competence in bacteria“. Trends Genet.
  6. ^ Süel GM, Garcia-Ojalvo J, Liberman LM, and Elowitz MB (2006). „An excitable gene regulatory circuit induces transient cellular differentiation“. Nature

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: