Uprava državne bezbjednosti

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži

Uprava državne bezbjednosti (UDB, UDB-a ili UDBA) (srp. Uprava državne bezbednosti, hr. Uprava državne sigurnosti, slo. Uprava državne varnosti i mak. Управата за државна безбедност) je bila jugoslovenska tajna policija za vrijeme SFRJ, nastala 1946 godine, podjelom OZNE na civilni dio (UDBA) i vojni dio KOS JNA, a prestala je djelovati raspadom SFRJ 1990-ih godina. Funkcionisala je po sličnim principima kao i sovjetski KGB. UDBA je zapamćena među narodom kao straho-policija, a sama je bila dorasla i svjetskim tajnim službama kao što su američka CIA, sovjetski KGB.[1] [2]

Osnivanje[uredi | uredi izvor]

Kao početak UDB-e smatra se osnivanje Glavnog obavještajnog centra (GOC) JNA 1943. godine od strane Dalibora Jakaža, agenta Kominterne školovanog u Moskvi. 13. maja 1944. GOC se integrira u jugoslavensku tajnu službu Odjeljenje za zaštitu naroda (OZNA)-u, a Jakaž preuzima mjesto u odjelu za inostranstvo OZNA-e u Beogradu.[3] Već 1946. godine OZNA se dijeli na UDB-u i na vojni odjel Kontraobavještajnu službu JNA (KOS).

Šef UDB-e je do prisilnog davanja ostavke bio ministar unutrašnjih poslova SFRJ Aleksandar Ranković, koji je na čelo OZNA-e postavljen 13. maja 1944. godine na Visu. Nakon njegove ostavke, UDBA je promijenila ime u Službu državne bezbjednosti (SDB).

Organizacija[uredi | uredi izvor]

Do reforme 1966. godine UDB-a je bila centralistički organizirana, sa organizacionim sjedištem u Beogradu. Nakon reforme, svaka od šest jugoslavenskih republika je dobila vlastitu sigurnosnu službu. Time je Služba državne bezbednosti (SDB), sa sjedištem u Beogradu, zapravo preuzela saveznu ulogu stručne izobrazbe i koordinaciju poslova između pojedinih službi. Republičke sigurnosne službe mogle su bez suglasnosti savezne služe, samostalno provoditi akcije, osim u slučajevima, koji su se ticali vanjske politike SFRJ, gdje bi odluke donosila SDB SFRJ.


Osnovni zadaci[uredi | uredi izvor]

UDBA je imala četiri glavna odjela koji su se bavili:

  • unutrašnjim neprijateljem (nacionalizam, Crkva,...) [2]
  • emigracijom (hrvatska, albanska, srpska, bošnjačka...) [2]
  • stranim obavještajnim službama [1]
  • tehnikom praćenja i prisluškivanja [1]

Struktura[uredi | uredi izvor]

Vrste saradnika[uredi | uredi izvor]

Postojale su tri vrste saradnika: informator, rezident, agent: [4]

  • Informator - zadužen za otkrivanje neprijateljskih aktivnosti
  • Rezident - Drži na vezi nekoliko informatora
  • Agent - Ubačen u neprijateljske redove da bi razotkrio njihovo djelovanje

Svakom grupom saradnika predvodio je šef sektora.

Služba državne bezbjednosti[uredi | uredi izvor]

Od 1966. UDBA je preimenovana u Službu državne bezbjednosti.[1] SDB je između ostalog skrivala Karadžića. [5]

Rad i djelovanje[uredi | uredi izvor]

Atentati[uredi | uredi izvor]

UDBA je bila odgovorna za mnoge atentate i ubistva, njihov broj je oko 128 [6] :

Operacija "Zvijezda"[uredi | uredi izvor]

Pod kodnim imenom "Zvijezda" obavljano je prisluškivanje sveštenika rimokatoličke crkve, kako u Hrvatskoj tako i u inostranstvu. [11]

Dokumentacija[uredi | uredi izvor]

Svaka praćena odnosno prisluškivana osoba imala je dosje kod UDBE. Dosje je bio kategorisan:[4]

  • O - Sumnjiva lica, po uzoru na sovjetske službe
  • A – Lica s aktivnim neprijateljskim djelovanjem
  • B – Lica koja su u vezi sa neprijateljskim aktivistima
  • C – Lica koje su za vrijeme rata bila pasivna prema neprijatelju
  • D – Lica koja su već ranije hapšena ili osuđivana
  • E – Lica sa sumnjivom političkom prošlosti

Članovi UDBE i SDB-a[uredi | uredi izvor]

Otvaranje dosjea[uredi | uredi izvor]

Po uzoru na Njemačku, gdje su objavljeni arhivi Istočno-njemačke tajne policije STASI (njem. die Staatssicherheit, Stasi, bs. "Državna sigurnost") u Sloveniji je februara 2014. počela objava arhiva slovenačkog SDB-a. Dosada je na internetu pristupno oko 10.000 dokumenata (5 miliona stranica).[18]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b c d UDBA – Tajna policija bivše Jugoslavijespecijalac.net,objavljeno 9. 6.2012;pristupljeno: 30.11.2014 (hr)
  2. ^ a b c Siniša Bogdanić 17. januar 2014 UDBA je preživljavala izmišljajući neprijatelje sa stranice Deutsche Welle učitano 15.5.2014 (bs)
  3. ^ Interview der Journalistin Darka Stuparić mit Dalibor Jakaž für den „Vjesnik“, anläßlich des 30. Gründungstags der OZNA am 13. Mai 1974. Zitiert nach: Hans-Peter Rullmann: Mordauftrag aus Belgrad : Dokumentation über die Belgrader Mordmaschine. Ost-Dienst, Hamburg 1980, S. 3 f.
  4. ^ a b METODE I OBLICI RADA OZNE I UDBE U SOCIJALISTIČKOJ JUGOSLAVIJIangusyoung111.wordpress.com,pristupljeno: 30.11.2014
  5. ^ a b Deset godina od ubistva Momira Gavrilovića - Kako je likvidiran svedok zločina Državne bezbednostie-novine.com,objavljeno 3. 8.2011;pristupljeno: 30.11.2014 (sr)
  6. ^ a b c d e Marko Lopušina Saradnici DB likvidirali čak 130 političaranovosti.rs,objavljeno; 13. 8.2014;pristupljeno: 30.11.2014 (sr)
  7. ^ a b c d e f Adelheid Wölfl, 24. januar 2014 Nasljedstvo UDBE sa stranice austrijskih novina Standard učitano 15.5.2014 (de)
  8. ^ a b c d e f 2 juli 2013 Najpoznatija UDBI-na ubistva sa stranice Radio Sarajevo učitano 15.5.2014 (bs)
  9. ^ Prije 35 godina Udba je ubila legendarnog Brunu Bušića – ovo je njegova priča sa stranice dnevno.hr učitano 15.5.2014 (hr)
  10. ^ 21. januar 1980 Majstorski izbrisano - Da li je hrvatski iseljenik ubijen od jugoslavenskih ubica.To bi bio udarac za sporazum o diskreciji između Bonna i Beograda sa stranice Spiegel učitano 15.5.2014 (de)
  11. ^ UDBA: SVEĆENICI SU BILI NESKLONIJI SURADNJIRijaset Islamske Zajednice,objavljeno 10. 1.2007;pristupljeno: 21.10.2014 (bs)
  12. ^ Jasmina Rose 13. maj 2014 Svojevremeno u Jugoslaviji sa stranice Deutsche Welle učitano 15.5.2014 (bs)
  13. ^ 12. maj 2014 Optužba za saradnju glavnog kandidata SPÖ s tajnom službom sa stranice austrijskih novina Krone učitano 15.5.2014 (de)
  14. ^ Bože Vukušić "UDBA ubija i nakon raspada Jugoslavije"dnevno.hr,objavljeno 13. 8.2014;pristupljeno: 7.11.2014 (hr)
  15. ^ a b c ZLOČINAČKI «KOS JNA» I ŠEF VOJNO-OBAVJEŠTAJNE SLUŽBE RH U RATU PROTIV REPUBLIKE HRVATSKE 1991.hsp1861.hr,objavljeno 26. 9.2006;pristupljeno: 21.10.2014 (bs)
  16. ^ Medina Delalić, Suzana Šačić; Muslimanski intelektualci u stranci (1)e-novine.com,objavljeno 6.11.2009;pristupljeno: 30.11.2014 (bs)
  17. ^ Otkrivamo: MEHMEDOVIĆ RADIO ZA SRBIJANSKU TAJNU SLUŽBU DB POD KODNIM IMENOM "VRANDUK"regija.ba,objavljeno 19. 8.2013;pristupljeno: 21.10.2014 (bs)
  18. ^ Slovenija objavila deo arhive obaveštajne službe UDBApravda.rs,objavljeno 24. 2.2014;pristupljeno: 30.11.2014 (sr)

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.


Vote stub.svg Nedovršeni članak Uprava državne bezbjednosti koji govori o politici treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: