Klen (biljka)
| Klen Acer campestre | |
|---|---|
 listovi klena | |
| Sistematika | |
| Carstvo | Plantae |
| Divizija | Magnoliophyta |
| Razred | Magnoliopsida |
| Red | Sapindales |
| Porodica | Sapindaceae |
| Rod | Acer |
| Vrsta | A. campestre |
Klen (lat. Acer campestre) je vrsta javora (poznat kao poljski javor [1]), rasprostranjena u većem dijelu kontinentalne Evrope, Britanije, jugozapadne Azije od Turske do Kavkaza, kao i sjevernoj Africi (planina Atlas). Ova cvijetnica iz porodice Sapindaceae, masovno je korištena za pošumljavanje, a unesena je i izvan svog autohtonog područja u ostatak Evrope i područja SAD-a i Zapadne Australije s pogodnom klimom.
Opis
[uredi | uredi izvor]To je listopadno drvo koje doseže visinu od 15-25 m, sa stablom do 1 m u prečniku, sa fino ispucalom, često pomalo plutastom korom. Izbojci su smeđi, sa tamnosmeđim zimskim pupoljcima. Listovi su u nasuprotnim parovima, dugi 5-16 cm (uključujući peteljku od 3-9 cm) i široki 5-10 cm, sa pet tupih, zaobljenih režnjeva sa glatkim rubom. Obično su jednodomne, cvjetovi se pojavljuju u proljeće istovremeno s otvaranjem listova, žutozeleni su, u uspravnim grozdovima promjera 4-6 cm, a oprašuju ih insekti. Plod je samara s dvije krilate ahene poravnate pod uglom od 180°, svaka ahena je široka 8–10 mm (0,31–0,39 in), ravna, s krilom od 2 cm (0,79 in).[3][4]
Dvije varijante, koje nisu prihvaćene kao različite od strane svih autoriteta, su:[2]
- Acer campestre var. campestre - pahuljasti plod
- Acer campestre var. leiocarpum (Opiz) Wallr. (sin. A. campestre subsp. leiocarpum) - plod bez dlačica
U istočnoj Aziji ga zamjenjuje blisko srodni Acer miyabei.[3]
Rasprostranjenost
[uredi | uredi izvor]Autohtoni areal poljskog javora obuhvata veći dio Evrope, uključujući Dansku, Poljsku i Bjelorusiju, Englesku od sjevera do južne Škotske (gdje je jedini izvorni javor), jugozapadnu Aziju od Turske do Kavkaza i sjevernu Afriku u Atlas planinama.[4] [5] U mnogim područjima, izvorni areal je zasjenjen (neupadljiv) široko rasprostranjenom sadnjom i uvođenjem na nova područja. U Sjevernoj Americi poznat je kao javor živica, a u Australiji se ponekad naziva i obični javor.[6] U Nottinghamshireu, Engleska, lokalno je bio poznat kao pasji hrast.[7]
Ekologija
[uredi | uredi izvor]Poljski javor je međuvrsta u ekološkoj sukcesiji narušenih područja; obično nije među pionirskim vrstama drveća koja prvo koloniziraju svježe narušenu oblast, već umjesto toga niče ispod postojeće vegetacije. Vrlo je otporan na sjenu tokom početnih faza svog života, ali ima veće potrebe za svjetlošću tokom godina kada nosi sjeme. U početku pokazuje brz rast, ali ga na kraju prestižu i zamjenjuju druga stabla kako šuma sazrijeva. Najčešće se nalazi na neutralnim do bazičnim (alkalnim) tlima, ali rjeđe na kiselim tlima.
Bolesti uključuju gljivicu pjegavosti lišća Didymosporina aceris, pepelnicu Uncinula bicornis, rak Nectria galligena i verticilijsku uvenulost Verticillium alboatrum. Listove ponekad oštećuju i grinje galice iz roda Aceria i lisna uš Periphyllus villosus.[8]
Uzgoj i upotreba
[uredi | uredi izvor]Poljski javor se široko uzgaja kao ukrasno drvo u parkovima i velikim vrtovima. Drvo je bijelo, tvrdo i čvrsto, te se koristi za namještaj, podove, tokarenje drveta i muzičke instrumente, iako ga mala veličina drveta i njegov relativno spor rast čine nevažnim u ekonomskom smislu. Ima OPALS ocjenu 7 (Skala koja mjeri mogućnost izazivanja alergijske reakcije kod ljudi).
Bonsai
[uredi | uredi izvor]Acer campestre (i slični A. monspessulanum) su popularni među ljubiteljima bonsaija. Patuljasti kultivar 'Microphyllum' je posebno koristan u tom pogledu. Bonsai A. campestre imaju izgled koji se razlikuje od onih uzgojenih od nekih drugih javora poput A. palmatum, s više naboranim, prozirnim listovima. Grmoliki oblik i manji listovi A. campestre dobro reaguju na tehnike koje potiču grananje i smanjenje lišća.[9]
Lokalno se prilagodio u dijelovima Sjedinjenih Država, a rjeđe na Novom Zelandu.[10] Hibridni javor Acer × zoeschense ima A. campestre kao jednog od svojih roditelja.
Drvo je dobilo nagradu Kraljevskog hortikulturnog društva za značaj kod sadnje vrtova.
Galerija
[uredi | uredi izvor]
List poljskog javora
Listovi i cvjetovi
Plodovi
Poljski javor
Poljski javor u jesen, Francuska
Poljski javor, Njemačka
Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ BSBI List 2007 (xls). Botanical Society of Britain and Ireland. Archived from the original (xls) on 2015-06-26. Retrieved 2021-03-03.
- ↑ Euro+Med Plantbase Project: Acer campestre Arhivirano
- ↑ Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
- ↑ Acer campestre Flora Europaea
- ↑ Nagy, L.; Ducci, F. (2004). "Acer campestre - Field maple" (PDF). EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Conservation and Use: 6 p.
- ↑ Department of Agriculture, Western Australia: Pests and Diseases Image Library Arhivirano
- ↑ Wright, Joseph. The English dialect dictionary. Vol. 6. London: Oxford University Press. p. 109.
- ↑ "Field maple images and diseases" Arhivirano
- ↑ D'Cruz, Mark. "Ma-Ke Bonsai Care Guide for Acer campestre". Ma-Ke Bonsai.
- ↑ Trans. and Proc. Roy. Soc. New Zealand 36: 203-225 Plants naturalised in the County of Ashburton
