Regeneracija (biologija)

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Patuljasti žutoglavi gušter sa regeneriranim repom
Morska zvijezda može regenerirati krakove.

Regeneracija znači da je organizam sposoban za ponovni rast izgubljenih dijelova, tako da se vraća originalna morfologija i/ili funkcija. To je termin u oblasti razvojne biologije.[1]

Regeneraciju organa treba razlikovati od regeneracije tkiva koja se obično označava kao reparacija. Reparacija, krvnih ćelija ili epitela, naprimjer, u funkciji je održavanja redovnog "pogona" organizma, putem obnavljanja izgubljenih ćelija koje su neophodne za održavanje homeostaze u redovnim i vanrednim uvjetima.

Sposobnost da se regenerira se razlikuje u različitim grupama organizama. Dok triton, naprimjer, može regenerirati odsječene udove, sisari ne mogu. Regeneracija u daždevnjaka se javlja u dva velika koraka, prvi: ćelijska diferencijacija odraslih ćelija u matične ćelije, stanje koje je slično embrionskim ćelijama, a drugi: razvoj novog tkiva (de novo), od ovih ćelija, više ili manje na isti način na koji se razvijao prvi put.[2][3]

Jednostavnije životinje poput pljosnatih crva, mogu se lako regenerirati jer odrasli zadržavaju više matičnih ćelija u organizmu. One mogu migrirati na oštećene dijelove tijela, a zatim se podijeliti i diferencirati da nadoknade nedostajuće tkivo.[4]

Obnavljanje izguljenih tkiva i organa je najjednostavnije kod najjednostavnijih višećelčijskih životinja, među kojima je i hidra, naprimjer. Po činjenici da i iz malih dijelova tijera možr regenerirati cijeli organizam stekla je epitet besmrtnog biološkog sistema, koji ne poznaje ni proces starnja.

Općenito uzevši, sposobnost regeneracije opada sa stepenom složenosti nervnog sistema: najuspješnije se obnavljaju organizmi sa mrežastim i vrpčastim nervnim sistemom, dok životinje sa cjevastim imaju, u tom pogledu, imaju bitna ograničenja. Takva je i većina sisara, uključujući i čovjeka. Ipak, i oni su zadržli mogućnost reegneracije koja je ponekad preduvjet za održavanje homeostaze i preživljavanje.

Regeneracija jetre je jedan od najčesće proučavanih i najzanimljivijih oblika rasta i nadomještanja (obnavljanja) tkiva kod odraslih organizama. U eksperimentalnim uvjetima (kod laboratorijskog pacova) redovno se zapaža da se čak i obimnija odstranjenja dijelova jetre (i do 30% njene ukupne mase) nadoknade već u toku prve sedmice nakon operativnog zahvata. Odmah nakon odstranjenja dijela jetre, počinje povećavanje volumena njenih ćelija i njihovih jedara, a mitotska aktivnost se intenzivira krajem prvog postoperativnog dana. U toku drugog dana učestalost ćelija u diobi sa normalnim 0, 001% poraste oko 3000 puta, tj. dostigne 3%, a zatim se postepeno vraća na normalu. Na taj način, za sedam dana, gotovo se potpuno nadoknadi izgubljena tkivna masa.

Regeneracija bubrega takoder obuhvata mnoge naprijed pominjane pojave i procese obnavljanja i nadomještanja izgubljenih organskih dijelova i funkcija. Nakon odstranjenja jednog bubrega, pa čak i dijela drugog, poslije izvjesnog vremena dolazi do bujanja preostalog parnjaka ili njegovog sačuvanog dijela. Ta pojava se ne može dovesti u vezu sa povećanjem funkcijskog opterećenja, zbog toga što u eksperimentalnim situacijama (kod laboratorijskih životinja) u kojima se izlučevine jednog od bubrega, na pogodan operativni način, ponovo vraćaju u cirkulaciju, pomenuto bujanje, rast i regeneracija potpuno izostaju.

Regeneracija žlijezda je posebno zanimljiv primjer medusobnog podešavanja rasta i nadomještanja u ljudskom organizmu. Taka produkti hipofize stimuliraju rast i regeneraciju štitne žlijezde, kore nadbubrežnih i spolnih zlijezda itd. Kompenzacijski prekomjerni rast (hipertrofija) javlja se i nakon djelimicnog ili potpunog odstranjenja samo jedne od parnih žlijezda. Otklanjanje samo jedne od pljuvačnih žlijezda, npr., uočljivo stimulira bujanje preostale žlijezde-parnjaka.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-10-686-8.
  2. ^ Hall J. E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, ISBN 0-7216-0240-1.
  3. ^ Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-10-222-6.
  4. ^ Odelberg SJ.Unraveling the molecular basis for regenerative cellular plasticity.PLoS Biol. 2004 Aug;2(8):E232. PMID 15314652

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]