Aleksandar, kralj Jugoslavije

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Aleksandar I
Kralj Srba, Hrvata i Slovenaca
Kralj Jugoslavije
Kralj aleksandar1.jpg
Vladavina 16. august 1921 - 9. oktobar 1934
Prethodnik Petar I
Nasljednik Petar II
Supružnik Marija Rumunska
Djeca Petar II
Tomislav Karađorđević
Andrej Karađorđević
Dinastija Karađorđević
Otac Petar I
Majka Ljubica Petrović-Njegoš
Rođenje 16. decembar 1888
Cetinje, Crna Gora
Smrt 9. oktobar 1934
Marseille, Francuska

Aleksandar I Karađorđević (16. decembar 18889. oktobar 1934) bio je, od 1921. godine kralj Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koja se nakon 1929. godine zvala Kraljevina Jugoslavija). Ubijen u atentatu za vrijeme službene posjete Francuskoj.

Mladost[uredi | uredi izvor]

Aleksandar je rođen na Cetinju 16. decembra 1888, njegov djed po majci bio je crnogorski kralj Nikola I Petrović, a baba kraljica Milena, rođena kao Milena Vukotić. Kum na krštenju bio mu je, preko izaslanika, ruski car Nikolaj II Romanov. Djetinjstvo je proveo u Crnoj Gori, a osnovnu školu završio u Ženevi. Dalje školovanje nastavio je u vojnoj školi u Petrogradu, a potom u Beogradu, po dolasku kralja Petra I na srpski prijesto 1903. godine.

Sudbinski preokret u životu princa Aleksandra nastupio je 1909, kada se njegov stariji brat, princ Đorđe odrekao prava nasljedstva prijestolja. Kao prestolonasljednik, princ Aleksandar je pristupio reorganizaciji vojske, pripremajući je za konačan obračun sa Osmanskim carstvom.

Ratovi[uredi | uredi izvor]

U Prvom balkanskom ratu 1912, prestolonasljednik Aleksandar je kao zapovjednik Prve armije vodio pobjedonosne bitke na Kumanovu i Bitolju, a potom 1913. u Drugom balkanskom ratu bitku na Bregalnici. U Prvom svjetskom ratu bio je vrhovni zapovjednik srpske vojske u bitkama na Ceru i Kolubari 1914, kad je srpska vojska potpuno razbila vojsku Austro-Ugarske monarhije. Tokom 1915. godine srpska vojska je pretrpjela mnoge gubitke od strane austro-ugarskih, njemačkih i bugarskih armija. Iste godine srpska vojska je bila prisiljena se povuci kroz klisure Crne Gore i sjeverne Albanija na grčko ostrvo Krf. Na Krfu je vojska reorganizovana.

Završne operacije proboja Solunskog fronta u jesen 1918, srpska vojska je izvršila pod vrhovnom komandom regenta Aleksandra, sa odličnim komandnim kadrom u koji spadaju vojvode Živojin Mišić, Stepa Stepanović i Petar Bojović.

Ujedinjenje[uredi | uredi izvor]

Posle vojničkih došli su i državnički uspjesi. Nakon odluka srpske Narodne skupštine i Narodnog Vijeća u Zagrebu, regent Aleksandar je proglasio ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca u jednu državu, 1. decembra 1918. Ovim činom ostvareni su ideali o ujedinjenju južnih Slovena, za koje su se zalagali njegov otac i djed. Posle smrti kralja Petra I (16. augusta 1921.), regent Aleksandar je postao kralj Srba, Hrvata i Slovenaca. 1922. godine oženio se princezom Marijom od Rumunije. U tom braku rođena su tri sina – Petar, Tomislav i Andrej.

Diktatura[uredi | uredi izvor]

6. januara 1929., usljed političke krize nastale nakon što je ubijen poslanik Stjepan Radić kralj Aleksandar ukida Vidovdanski ustav i raspušta Narodnu skupštinu. Ovaj akt je u historiji ostao zabilježen kao Šestojanuarska diktatura. Ime države je promijenjeno u Kraljevina Jugoslavija, a država je organizovana u formi devet banovina umjesto dotadašnjih 33 oblasti, 3. oktobra.

Godine 1931. kralj Aleksandar donosi novi ustav, poznat kao Oktroisani ustav, s kojim se izvršna vlast prenosi na kralja. Izbori su bili univerzalni za muške glasače. Uvođenje tajnog glasanja je odbačeno, i pritisci na zaposlene u javnim službama da glasaju za vladajuću partiju su bili osobina svih izbora održanih pod Aleksandrovim ustavom. Pored ovoga, kralj je mogao direktno da proglasi polovinu gornjeg doma, a zakon se mogao potvrditi s odlukom jednog doma ako ga potvrdi i kralj.

Atentat[uredi | uredi izvor]

Dana 9. oktobra 1934. kralj je bio u Marseillu u zvaničnoj posjeti Francuskoj. Prilikom vožnje ulicama, atentator Vlado Černozemski, pripadnik makedonske organizacije VMRO, je pucao u Karađorđevića i vozača, a greškom policajca ubijen je i francuski ministar vanjskih poslova Louis Barthou. Atentat je zabilježen filmskom kamerom.

Nakon smrti Aleksandra Karađorđevića, krunu nasljeđuje Aleksandrov sin, Petar II, ali vlast dolazi u ruke Aleksandrovog rođaka, kneza Pavla Karađorđevića, zbog Petrove maloljetnosti.

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: