Starčevačka kultura

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Područje prostiranja Starčevačke kulture

Starčevačka kultura kultura je srednjeg neolita koja se prostirala središnjim dijeom Balkana, a ime je dobila po lokalitetu Starčevo, nedaleko od Pančeva u Srbiji.

U neolitskoj arheologiji jugoistočne Evrope učvrstila se podjela na rani, srednji i kasni neolit. Rani neolit je vrijeme dolaska neolita (sa ili bez populacionih kretanja, svejedno) i hronološki se smješta do 6000 - 5800 godine p.n.e. Srednji neolit je doba starčevačke kulture u užem smislu reči, dok je kasni neolit vrijeme Butmirske kulture.

Prva iskapanja na lokalitetu Starčevo, koji se nalazio na lijevoj obali Dunava, izveo je 1939. Miodrag Grbić. Sredinom pedesetih godina 20. stoljeće, istraživanja su vodili Milutin Garašanin i Draga Garašanin. Pronađene su dosta grube keramičke posude, ali i keramika s geometrijskim ornamentima, te i antropomorfne figure izrađene od pečene zemlje. Pronađena su i oruđa od kamena i kostiju.

Starčevačka kultura donosi početke stalnog naseljavanja stanovništva i stacionarne poljoprivrede, te uzgajanja stoke, dok su lov i ribolov manje zastupljeni.

Prostirala se na većem dijelu Balkanskog poluostrva, a središte joj je na srednjem Balkanu . U centralnobalkanskoj regiji ima odlike karakteristične za tu kulturu: dominacija grube keramike, rijetka pojava slikanog ukrasa, barbotin ukras i, što je najupečatljivije, jednoslojna i kratkotrajna naselja sastavljena od zemunica.

Na periferiji matične starčevačke oblasti, dolazi do miješanja ove kulture sa lokalnim varijantama kao što su Kriš u Rumuniji, Kereš u Mađarskoj i Impreso u dijelovima Bosne i Albanije. U ovim područjima lokalno stanovništvo je, preuzimajući neolitsko znanje i tehnologije, davalo mu i lokalni pečat.

Na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine, postoje dva nalazišta, Obre I i Gornja Tuzla. Nalazi sa ovih nalazišta omogućavaju proučavanje razvoja starčevačke kulture, njenog odnosa s neolitskim zajednicama jadranske oblasti, kao i za određivanje granica prodiranja starčevačke kulture na zapad. Osim toga, na primjeru nalazima bogatog i dugotrajnog naseljavanja u Gornjoj Tuzli mogu se izvući zaključci o važnosti koje su naslage soli i slani izvori imali već od perioda srednjeg neolita.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Nenad N. Tasić Beograd, ANUBiH, Godišnjak 2007 - Neolit u sjenci - još jedan osvrt na starčevačka naselja u Bosni
  • Alojz Benac-Đuro Basler-Borivoj Čović-Esad Pašalić-Nada Miletić-Pavao Anđelić -Sarajevo, 1966- KULTURNA ISTORIJA BOSNE I HERCEGOVINE