Mađarska

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web-stranice ili drugi izvori).
Ako se pravilno ne potkrijepe validnim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti obrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Mađarska
Magyarország
Zastava Mađarske Grb Mađarske
Zastava Grb
HimnaHimnusz ("Isten, áldd meg a magyart...")
("Bože, blagoslovi Mađare")

Položaj Mađarske
Glavni grad Budimpešta (Budapest)
Službeni jezik mađarski
Državno uređenje  
 -  Predsjednik János Áder
 -  Premijer Viktor Orbán
Nezavisnost 31. oktobar, 1918. raspadom Austro-Ugarske 1989- Republika Mađarska 
Površina
 -  Ukupno 93,030 km2 (109)
 -  Vode (%) 0.74
Stanovništvo
 -  Ukupno 10,064,000 Procjena 2007 (79)
 -  Gustoća stanovništva 109/km2 
Valuta Forinta (HUF)
Vremenska zona CET (UTC+1)
- ljeti CEST (UTC+2)
Internet domena .hu
Pozivni broj +36

Mađarska (mađarski: Magyarország) je kontinentalna država u srednjoj Evropi. Smještena je u Panonskoj niziji i graniči se sa Slovačkom na sjeveru, Rumunijom na istoku, Srbijom na jugu, Hrvatskom na jugozapadu, Slovenijom na zapadu, Austrijom na sjeverozapadu i Ukrajinom na sjeveroistoku. Glavni i najveći grad države je Budimpešta. Mađarska je članica Evropske unije, NATO-a, OECD-a, Višegradske grupe i Šengenske zone. Službeni jezik je mađarski.

Nakon što su stoljećima područje Mađarske naseljavali Kelti, Rimljani, Huni, Slaveni, Gepidi i Avari, Mađarska država je osnovana krajem 9. stoljeća od strane mađarskog kneza Arpada nakon mađarskog osvajanja Karpatske nizije. Njegov praunuk Stjepan I se 1000. godine krunisao za cara uspostavljajući Mađarsku kao hrišćansko kraljevstvo. Do 12. stoljeća Mađarska je postala moćno carstvo koje je dostiglo svoje zlatno doba u 15. stoljeću. Nakon Mohačke bitke 1526. godine, Mađarska dolazi pod vlast Osmanlijskog carstva. Godine 1699. Mađarska dolazi pod vlast Habsburške monarhije, a 1867. godine postaje dio Austro-Ugarske.

Današnje granice Mađarske su utvrđene Trianonskim sporazumom nakon Prvog svjetskog rata, čime je izgubila 71 % svoje teritorije, 58 % stanovništva i 32 % Mađara. Tokom Drugog svjetskog rata, Mađarska se pridružila silama Osovine pretrpjevši značajna oštećenja i gubitke. Nakon Drugog svjetskog rata, Mađarska je došla pod uticaj Sovjetskog saveza, što je dovelo do uspostavljanja četiri decenije duge komunističke diktature (1947. - 1989.). Mađarska je stekla međunarodnu pažnju tokom revolucije 1956. godine i tokom otvaranja svojih granica sa Austrijom 1989. godine ubrzavajući kolaps Istočnog bloka. 23. oktobra 1989. godine Mađarska je postala demokratska parlamentarna republika.

Danas Mađarska ima visoke ekonomske prihode s vrlo visokim indeksom ljudskog razvoja. Također je popularna turistička destinacija koja privlači 10.675.000 turista godišnje (2013). Dom je najvećeg sistema termalnih izvora, drugog najvećeg termalnog jezera na svijetu (jezero Hevíz), najvećeg jezera u centralnoj Evropi (jezero Balaton) i najvećeg pašnjaka u Evropi (Nacionalni park Hortobagy).

Historija[uredi | uredi izvor]

Današnja teritorija Mađarske je u starom vijeku bila rimska provincija Panonija. U 4. vijeku su je naselili Huni pod vođstvom Atile, biča Božijeg. Potom ovo područje naseljavaju germanska plemena. Nakon njih dolaze Avari. Ugri, današnji Mađari, Panoniju su naselili krajem IX vijeka. Bosanski naziv za Ugre je Mađari od mađarske riječi za njihovu naciju. 1000. godine Mađari su primili hrišćanstvo, a Stefan se krunisao za kralja. 1000-1301 Ugarskom su vladali Arpadovići, nakon čega pada pod strani uticaj. 1526. u Mohačkoj bici, Mađari su pretrpjeli poraz od strane Turaka i jedan dio pada pod Osmanlijsko carstvo, a drugi ulazi u Habsburšku monarhiju. U periodu reformacije, Mađari prilaze luteranstvu i klavinizmu. Pod velikim pritiskom na Beč od strane Mađara u periodu od 1848, osnovana je državna zajednica Austro-Ugarska 1867. Granica između Austrije i Ugarske je išla rijekom Lajtom. U Prvom svjetskom ratu (1914-1918) bila je članica Sila osovine zajedno sa Njemačkom i Italijom. Kada je Austro-Ugarska izgubila rat, država se podijelila na Austriju i Mađarsku, a preostali dijelovi su ušli u sastav Rumunije, Čehoslovačke i Jugoslavije. U Drugom svjetskom ratu (1939-1945) bila je na strani Trojnog saveza. U sastav Mađarske ušli su Bačka i Međimurje. Od 1945. do 1989. bila je pod sovjetskim utjecajem. Bila je članica Varšavskog ugovora. Do antikomunističke i antisovjetske pobune, tzv. Mađarske revolucije, došlo je 1956. Pobuna je ugušena. Godine 1989. skratila je ime "Narodna Republika Mađarska" u "Republika Mađarska".

Vlada[uredi | uredi izvor]

Predsjednika Mađarske bira parlament svakih 5 godina. Od 2006. predsjednik Mađarske je László Sólyom. Svaki kandidat za ministra mora proći otvoreno ispitivanje pred jednim ili više parlamentarnih odbora, te ga predsjednik mora formalno prihvatiti. Mađarski parlament jest jednodoman i ima 386 zastupnika. Svaka osoba iznad 18 godina ima pravo glasa.

Predsjednik[uredi | uredi izvor]

János Áder [jaːnoʃ aːdɛr]; mađarski pravnik, je izabran 2. maja 2012. za predsjednika, nakon što je Pál Schmitt dao ostavku.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

Mađarska je podijeljena na 19 komitata (županija) i na glavni grad Budimpeštu. Unutar komitata nalaze se 24 grada sa tzv. Komitat-pravom. Upravno ovi gradovi pripadaju komitatima, ali stanovnici ovih gradova nemaju prava glasa na županijskim izborima (Megyei Közgyűlés). Od 1999. godine država je podijeljena, po zahtjevima Evropske Unije na sedam regiona. Županije su dalje podijeljene na Mikroregije (kistérség), koje odgovaraju NUTS-Sistemu lokalne samouprave Evropske Unije.

Županije[uredi | uredi izvor]

Županije u Mađarskoj
Glavni članak: Županije u Mađarskoj
Gradovi sa županijskim pravom Županija, Sjedište županije

Regije[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Regije u Mađarskoj
Regije Mađarske

Geografija[uredi | uredi izvor]

Privreda[uredi | uredi izvor]

Mađarska ima vrlo obilne, mada ne i posebno raznovrsne resurse koji omogućuju izgradnju snažne privrede. Tu su velike obradive površine, zatim prostrani pašnjaci, vode pogodne za navodnjavanje i plovidbu, rudno bogatstvo i dr. Prema tome, prirodni uslovi pružaju odlične mogućnosti za razvoj poljoprivrede, kako ratarstva tako i stočarstva. Najviše se uzgajaju žitarice, a tu je još industrijsko bilje te povrće. Na pobrđima se nalaze voćnjaci i vinogradi. Iako nisu iskorištene sve mogućnosti, poljoprivredna proizvodnja zadovoljava potrebe stanovništva, a značajan višak se izvozi. Ima razvijene industrijske potencijale. Najjači privredni centar je budimpeštanska zona u kojoj je smješten najveći broj industrijskih kapaciteta. Razvijena je proizvodnja poljoprivrednih mašina i druge opreme za poljoprivredu. Prirodni resursi su veoma oskudni. Najveće su zalihe boksita, lignita, željezne rude i zemnog gasa. Za potrebe razvijene industrije moraju se uvoziti značajne količine sirovina i energetskih sredstava. Posebno se može izdvojiti obojena indistrija. Razvijena je industrija aluminija jer posjeduje velike količine boksita, a za njegovu preradu se koristi domaći zemni gas. Tercijarne djelatnosti su nedovoljno razvijene, ali se veliki prihodi ostvaruju u trgovini.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Oko 98% stanovništva govori mađarski, ugro-finski jezik koji nije u srodstvu ni s jednim susjednim jezikom. Postoji više etničkih manjina, kao što su Romi (4%), Nijemci (2.6%), Hrvati (0.9%), Slovaci (0.8%), Rumuni (0.7%) i Srbi (0.2%), iako većina njih govori mađarski. Neke susjedne zemlje imaju znatne mađarske manjine, pogotovo Rumunija (u Transilvaniji), Slovačka, Srbija (u Vojvodini) i Ukrajina (Zakarpatski kraj). Glavna religija u Mađarskoj je katoličanstvo (67.5%), a postoji i velik broj protestanata, to jest kalvinista (20%) i luterana (5%). Mađarska ima najveću Židovsku vjersku zajednicu (0.2%) u Srednjoj Evropi.

Kultura[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]