Moldavija

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Ambox warning blue construction.svg Trenutno se vrše izmjene na stranici.
Molimo ostale korisnike da ne uređuju sadržaj stranice dok je prikazano ovo obavještenje kako bi se izbjegao konflikt s izmjenama. Ako imate komentare i pitanja u vezi sa stranicom, koristite stranicu za razgovor.
Napomena: Ovaj šablon možete ukloniti ako nije bilo izmjena u posljednja 3 dana.
Posljednju izmjenu napravio je korisnik C3r4 (razgovor · doprinosi), 21. 2. 2017. u 11:36.
Republika Moldavija
Republica Moldova
Zastava Moldavije Grb Moldavije
Zastava Grb
HimnaLimba noastră
("Naš jezik")

Položaj Moldavije
Glavni grad Chișinău
Službeni jezik rumunski[1][2]
Državno uređenje  
 -  Predsjednik Igor Dodon
 -  Premijer Pavel Filip
Nezavisnost 27. august 1991. od SSSR-a 
Površina
 -  Ukupno 33.846 km2 (138)
 -  Vode (%) 1,4
Stanovništvo
 -  Ukupno 3.383.332[3] (Popis 2014, bez Pridnjestrovlja)
3.938.679[4] (sa Pridnjestrovljem) (133.)
 -  Gustoća stanovništva 105/km2 (101.)
BDP (PKM) 2016.
 -  Ukupno 18,057 milijardi US$[5] 
 -  Per capita $5.082 US$[5] 
Gini (2014.) 26,8 
HDI (2014.) 0,693 (107.)
Valuta lev (MDL)
Vremenska zona EET (UTC+2)
- ljeti EEST (UTC+3)
Topografija
 -  Najviša tačka Dealul Bălănești
430 m. i. m.
Internet domena .md
Pozivni broj +373

Moldavija (zvanično rum. Republica Moldova) jest kontinentalna država u jugoistočnoj Evropi. Graniči s Rumunijom na zapadu. Na sjeveru, istoku i jugu je okružena Ukrajinom. Iako nema pristup moru, do obale Crnog mora dijele je nepunih 2 km ukrajinske teritorije. Glavni grad je Chișinău.

Tokom historije vlast na ovom teritoriju imali su mnogi narodi, da bi sredinom 14. vijeka nastala kneževina Moldavija koja je 1812. potpala pod vlast ruskog cara Aleksandra I. Kao nezavisna država, Republika Moldavija postoji od 1991. godine kada se Moldavska sovjetska republika odvojila tokom raspada Sovjetskog saveza i proglasila nezavisnost. Međutim, politički razvoj zemlje od tada do danas uveliko je otežan zbog postojećeg konflikta sa samoproglašenom Pridnjestrovskom Republikom.[6][7]

Historija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Historija Moldavije

Moldavija je u periodu od 1945. do 1991. bila u sastavu SSSR-a. Nezavisnost je proglasila 27. augusta 1991. Predsjednik Vladimir Voronjin morao je 2009. podnijeti ostavku zbog ustavnog ograničenja, nakon čega se država našla u dugotrajnoj političkoj krizi. Sadašnji predsjednik je Igor Dodon.

Vlada[uredi | uredi izvor]

Predsjednik vlade je Iurie Leancă.

Političke podjele[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Geografija Moldavije

Moldavija se prostire u pravcu sjever-jug dužinom preko 350 km, a u pracu zapad-istok preko 150 km. S površinom države od 33.843 km² spada među male države, a u usporedbi s ostalim državama svijeta nalazi se među trećinom najmanjih. Jezgro države najvećim dijelom se nalazi između dvije najveće rijeke u zemlji: Dnjepar (rum. Nistru) i Prut, odnosno u historijskom području nekadašnje Besarabije. Na sjeveru graniči s Podolskim gorjem zapadne Ukrajine.

Mali dio zemlje (oko 17% stanovništva na oko 12% površine) nalazi se istočno od rijeke Dnjepar, a taj dio zemlje se 1992. godine tokom Pridnjestrovskog konflikta odvojio kao nepriznata Pridnjestrovska Republika. Najjužnija tačka Moldavije je Giurgiulești, gdje država ima izlaz na obalu Dunava u dužini od oko 600 metara.

Naziv države izveden je iz imena istoimene rijeke Moldove, iako danas ta rijeka ne protiče kroz državu (teče kroz Rumuniju).

Rijeke i reljef[uredi | uredi izvor]

Rijeka Prut ulijeva se u Dunav u blizini južne granice Moldavije. Najveće pritoke (Bîc, Răut i Botna) protiču uglavnom paralelno i ulijevaju se u Dnjepar.

Reljef karakteriše blago valovito zemljište (nadmorske visine od 30 do 429 m), a oko 80% zemljišta je obradivo i vrlo plodno, zahvaljujući crnici u stepama na jugu. Na sjeveru zemlje protežnu se valovite ravnice sa svijetlim šumama hrasta i stepama obraslim rijetkim drvećem. Najviša tačka Moldavije je Dealul Bălănești (430 m n.v.). Relativno topla i suha klima omogućava uzgoj vinove loze i voća u većem obimu.

Gradovi[uredi | uredi izvor]

Privreda[uredi | uredi izvor]

Uzgajaju se žitarice, duhan, vinova loza, industrijsko bilje. Privreda je slabo razvijena.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Demografija Moldavije

Prema zadnjem zvaničnom popisu stanovništva 2004. godine, u Moldaviji (uključujući Pridnjestrovlje) živjelo je 3.938.679 stanovnika, što odgovara gustoći stanovništva od 116 stanovnika po km². Bez Pridnjestrovlja, broj stanovnika iznosi približno 3,4 miliona. Oko 70% stanovništva živi u gradova (pored Chișinăua, uglavnom u gradovima Bălți, Tiraspol i Bender).[8] Prema zvaničnim podacima broj moldavijskog stanovništva od 2014. opao je na 2,9 miliona.[9][10]

Stanovništvo Moldavije ima različitu etničku pozadinu. Najveća etnička grupa su Moldavci, koji govore rumunskim jezikom a čine 68,49% stanovnika; slijede Ukrajinci sa 11,23% i Rusi sa 10,39% stanovnika Moldavije. Najviše Rusa i Ukrajinaca živi u Pridnjestrovlju. Osim toga, u Moldaviji žive i Gagauzi (4,85% stanovništva), Bugari (2,02%), Jevreji (0,12%), kao i malobrojni Nijemci, Poljaci, Bjelorusi, Tatari i drugi.[11][12] Kao i u cijeloj Moldaviji, također i istočno i zapadno od rijeke Dnjepar, tri najveće etničke grupe: Moldavci, Ukrajinci i Rusi čine zajedno preko 91% stanovništva. Posmatrano odvojeno, raspored je ipak različit: dok u Pridnjestrovlju od 555.347 stanovnika 31,9% čine Moldavci (dok ih je u doba SSSR-a 1989. bilo 40,1%), a 30,3% Rusi i 28,9% Ukrajinci,[12] u ostatku Moldavije većinu od 3.383.332 stanovnika čine rumunski Moldavci (76,9%) dok je Ukrajinaca 8,5% a Rusa 6,6%.[11]

Zdravlje[uredi | uredi izvor]

Prema podacima iz 2009. očekivani životni vijek stanovništva iznosio je 68,3 godine.[13] Pretpostavlja se da stopa raširenosti HIV virusa među populacijom prelazi 1%.[14] Godine 2006. izdaci za zdravstvo iznosili su 107 US$ po stanovniku.[13]

Jezik[uredi | uredi izvor]

Zvanični jezik u Moldaviji je rumunski jezik. Kao izraz "jezičkog separatizma", vlada Moldavije je 1994. u Ustav zemlje umetnula naziv "moldavski jezik" kao zvanični. Ovaj naziv je korišten još u doba kada je zemlja bila dio SSSR, ali "moldavski jezik" nije bio priznat kao službeni. Od 2013. Ustavni sud Moldavije je odlučio da naziv zvaničnog jezika države bude rumunski jezik.[15] Svakodnevni jezik u Chișinău i centrima regija odgovara moldavskoj varijanti (moldoveanu) rumunskog jezika. U jeziku postoji određeni broj neologizama iz ruskog jezika, dok se kod njihovih rumunskih susjeda koriste engleske ili francuske posuđenice.

Svake godine u Moldaviji se obilježava zvanični praznik Limba Noastră cea Română, kojim se podsjeća na 31. august 1989. kada je objavljeno da se "vraća" stari naziv jezika.

Od 1930. u tadašnjoj Moldavijskoj autonomnoj socijalističkoj sovjetskoj republici koristilo se ćirilično pismo. Nakon raspada Sovjetskog saveza od 1989. i proglašenja nezavisnosti 1991. počelo se s ponovnim uvođenjem latiničnog pisma. U području Pridnjestrovlja, i dalje se jezik naziva moldavskim te se još uvijek uglavnom koristi ćirilica.

Međutim, zbog viševjekovne pripadnosti Ruskom carstvu a kasnije i Sovjetskom savezu, ruski jezik u Moldaviji igra posebnu ulogu. On se koristi gotovo svakodnevno naročito u većim gradovima, kao i u poslovnoj komunikaciji. Samo u područjima gdje žive Gagauzi (pored lokalnog gaugaskog) i u Pridnjestrovlju (pored ukrajinskog jezika), smatra se jednim od zvaničnih jezika. Jedno istraživanje iz 2011. navodi da oko 99% stanovništva ima određeno znanje ruskog jezika,[16] dok on za 16% stanovništva predstavlja "maternji jezik".[17] U mnogim većim gradovima živi većina rusofonog stanovništva, naročito u Bălți gdje se ruski de facto koristi kao zvanični.

Kultura[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Textul Declarației de Independență prevalează în raport cu textul Constituției (Sesizările nr. 8b/2013 și 41b/2013), Ustavni sud Republike Moldavije, pristupljeno 5. decembra 2013.
  2. ^ Constituția Republicii Moldova, Ustav Moldavije
  3. ^ "National Bureau of Statistics of Moldova" (jezik: rumunski). Pristupljeno 9. 10. 2013. 
  4. ^ "2004 census in Transnistria" (jezik: ruski). www.languages-study.com. Pristupljeno 9. 10. 2013. 
  5. ^ a b "World Economic Outlook Database, April 2016". MMF. 1. 4. 2016. Pristupljeno 14. 4. 2016. 
  6. ^ Friedrich Ebert Stiftung: Transnistrian Market and its Impact on Policy and Economy of the Republic of Moldova, Chisinau 2005. str. 25. (PDF)
  7. ^ Center for Strategic Studies and Reforms: Research Paper on Transnistria, Chisinau – Tiraspol, novembar 2003. (PDF).
  8. ^ Moldova na stranici citypopulation.de
  9. ^ Обнародованы предварительные данные переписи населения, pristupljeno 20. februara 2017, (ru)
  10. ^ Обнародованы предварительные данные переписи населения, pristupljeno 20. februara 2017.
  11. ^ a b Popis 2004. na stranici Nacionalnog biroa za statistiku Moldavije
  12. ^ a b Popis 2004. u Pridnjestrovlju.
  13. ^ a b Human Development Report 2009
  14. ^ Bildung, na stranici erdkunde-wissen.de, pristupljeno 21. februara 2017.
  15. ^ Moldovan court rules official language is 'Romanian,' replacing Soviet-flavored 'Moldovan', pristupljeno 21. februara 2017.
  16. ^ jurnal.md (1. mart 2011): Doar un 1 % din cetățenii moldoveni nu cunosc limba rusă, pristupljeno 21. februara 2017.
  17. ^ Некоторые итоги переписи 2004 года в Молдавии, pristupljeno 21. februara 2017, (ru)

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]