Mitohondrija
 |
Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori). Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon. |
Mitohondrije (jednina: mitohondrion, množina: mitohondria) su ćelijske organele eukariotskih ćelija koje služe kao izvor ćelijske energije. Mitohondrije su mjesto aktivnosti ciklusa limunske kiseline (Krebsovog ciklusa) kao i mjesto stvaranja ATP-a elektronskim transportom i oksidativnom fosforilacijom. Cilindrične su strukture, promjera između 0,3 i 1 µm i dugi od 5 do 10 µm. Sastoje se od dvije membrane, od kojih je vanjska relativno napeta, dok unutrašnja membrana gradi mnoge uvrate označene kao kriste ili tubule, uslijed čega je njena površina oko pet puta veća od površine spoljašnje membrane. Na njoj se nalaze enzimi transportnog lanca elektrona koji omogućuju stvaranje ATP u procesu ćelijskog disanja. Zbog produkcije ovog visokoenergetskog jedinjenja mitohondrije se popularno nazivaju i 'električne centrale' ćelije. Unutar mitohondrija se nalaze ribozomi (70S), mitohondrijalna DNK (m-DNK) i enzimi Krebsovog ciklusa
Organizacija mitohondrija [uredi]
 |
Ovaj članak nije preveden ili je djelimično preveden. Ako smatrate da ste sposobni da ga prevedete, kliknite na link uredi i prevedite ga vodeći računa o enciklopedijskom stilu pisanja i pravopisu bosanskog jezika. |
Mitohondrije su prvi put opisane 1893.g. od strane Altmana. Posmatrajući ih pod svjetlosnim mikroskopom on je uočio neke specifične osobine kao što su sposobnost diobe i duple membrane, koje naziva dvij različite ivice. Zbog toga im daje naziv bioblasti, i smatra ih ćelijskim parazitima, što se poklapa sa današnjom endosimbiotskom teorijom o nastanku mitohondrija sa kojom je saglasna većina naučnika.
Samo pet godina kasnije, odnosno, 1898. g., Benda uočava da se ove organele mogu u ćeliji videti u dva strukturna oblika:
1. kao konci, fibrile - mitos;
2. kao loptice, granule - kondriome.
Spajanjem ova dva naziva uvodi se pojam mitohondrija koji se zadržao do danas.
Pronalaskom elektronskog mikroskopa ustanovljena je prava struktura mitohondrija po kojoj su one izgrađene od:
1. spoljašnje membrane koja je glatka, ravna;
2. unutrašnje membrane koja gradi nabore (evaginacije) čime se njena površina uveća oko pet puta u odnosu na spoljašnju membranu:;
3. međumembranski prostor čija se zapramina može da menja zavisno od same funkcije mitohondrije;
4. matriksa koji predstavlja unutrašnji sadržaj;
Elektronski mikroskop je omogućio fino posmatranje strukture mitohondrija u različitim tipovima ćelija na osnovu kojih su razgraničena dva osnovna strukturna tipa:
1. tip mitohondrija u životinjskim ćelijama, nazvan i krista tipkod koga unutrašnja membrana gradi nabore u vidu pregrada, grebena, tzv. kriste (cristae mitochondriales);
2. biljni tip sa tubularno-vezikularnim naborima unutrašnje membrane, zv. tubularni tip.
Ovo mišljenje o dva strukturna tipa mitohondrija je važilo 20-tak godina da bi metodom elektron - tomografije taj model definitivno bio odbačen. Ovom metodom posmatrani su trodimenzionalni isečci različitih tipova ćelija koji su, posle kompjuterske obrade, dali jasnu sliku mitohondrija. Došlo se do zaključka da različiti tipovi ćelija, kao što su mišićne ćelije, nervne ćelije, spermatozoidi, ćelije jetre i dr., u nekom svom ishodnom obliku (prekursorske ćelije) imaju samo jedan strukturni tip mitohondrije.
Kasnije tokom procesa diferencijacije tokom koga se od prekursorskih razvijaju različiti tipovi ćelija u njima se javljaju i različiti funkcionalni tipovi mitohondrija. Ova metoda je, dakle, opovrgla postojanje različitih strukturnih tipova mitohondrija već se one razlikuju prema funkciji koju u određenom tipu ćelija obavljaju.
Neki od najuočljivijih funkcionalnih tipova mitohondrija su:
1. ortodoksni tip, koji je ranije bio označavan kao krista tip (tip u životinjskim ćelijama) i koji kada mu je uvećana funkcija postaje kondezovani tip; ovaj tip je karaktrističan za hepatocite u kojima pri pojačanoj funkciji mitohondrija produkti ne mogu da prođu kroz spoljašnju membranu već se zadržavaju u međumembranskom prostoru; to nagomilavanje potiskuje matriks koji usled toga postaje kondezovan i taman;
2. nabubrele mitohondrije su suprotne od prethodnog kondezovanog tipa; zbog ulaska vode one uvećavaju zapreminu i njihov matriks postaje svetliji, a unutrašnje membrane se smanjuju i dezorganizuju; nalaze se u ćelijama koje umiru;
3. tip mitohondrijama u mrkim adipocitama koji ima dugačke nabore unutrašnje membrane koji se pružaju od jednog do drugog pola mitohondrije;
4. tubulo-vezikularni tip za koga se ranije smatralo da postoji samo u biljnim ćelijama, otkriven je i u životinjskim i to samo u jednom tipu ćelija, tzv. steroidogenim ćelijama; najbolje su proučene među humanim ćelije nadbubrežne žlezde Vjeruje se da su mitohondrije nastale endosimbiozom od aerobnih bakterija.
Vanjski linkovi [uredi]
- Mitochondria Atlas at University of Mainz
- Mitochondria Research Portal at mitochondrial.net
- Mitochondria: Architecture dictates function at cytochemistry.net
- Mitochondria links at University of Alabama
- MIP Mitochondrial Physiology Society
- 3D structures of proteins from inner mitochondrial membrane at University of Michigan
- 3D structures of proteins associated with outer mitochondrial membrane at University of Michigan
- Mitochondrial Protein Partnership at University of Wisconsin
- Mitochondrion - Cell Centered Database
- Mitochondrion Reconstructed by Electron Tomography at San Diego State University
- Video Clip of Rat-liver Mitochondrion from Cryo-electron Tomography
 |
Commons: Mitohondrija |
|
|||||
