Zimski rat

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Zimski rat
dio 2. svjetskog rata
Winter war.jpg
Datum 30. novembar 1939. – 13. mart 1940.
Lokacija Istočna Finska
Ishod Moskovski mirovni sporazum
Casus belli Ustupanje SSSR-u okupirane finske teritorije
Sukobljene strane
Finska Sovjetski savez
Komandanti
Flag of Finland.svg Risto Ryti
Flag of Finland.svg Field Marshal C.G.E. Mannerheim
Flag of the Soviet Union.svg Josif Staljin
Flag of the Soviet Union.svg Kirill Meretskov
Kliment Voroshilov
Flag of the Soviet Union.svg Semyon Timoshenko
Vojne jedinice
337.000–346.500 vojnika
32 tenka
114 aviona
425.640–760.578 vojnika
2.514–6.541 tenkova
3.880 aviona
Žrtve
25.904 poginulih ili nestalih
43.557 ranjenih
1.000 zarobljenih
957 civilnih žrtava usljed zračnog bombardovanja
20–30 tenkova
62 aviona
Ukupno ljudskih žrtava: 70.000
126.875 poginulih ili nestalih
188.671 ranjenih i povrijeđenih
5.572 zarobljenih
3.543 tenkova
261–515 aviona
Ukupno ljudskih žrtava: 323.000

Zimski rat (finski: talvisota, ruski: Зимняя война) je finsko-sovjetski rat koji je trajao od 30. novembra 1939. do 13. marta 1940. godine. Rat je počeo napadom SSSR na Finsku i to oko 3 mjeseca poslije njemačke invazije na Poljsku i zvaničnog početka 2. svjetskog rata. Zbog pokrenutog rata, SSSR je 14. decembra 1939. godine izbačen iz Lige naroda.[1] Zimski rat je završen potpisivanjem Moskovskog mirovnog sporazuma u martu 1940. godine pri čemu je Finska Sovjetima ustupila dio svoje teritorije što predstavlja 11% njene kopnene površine i oko 30% finskog privrednog potencijala.[2]

Pozadina rata[uredi | uredi izvor]

Sve do početka 19. vijeka Finska je bila istočni dio Švedskog kraljevstva. Kako bi zaštitila svoj glavni grad Sankt Peterburg, Rusija 1809. godine osvaja Finsku i pretvara je u autonomnu tampon državu u sastavu Ruskog carstva.[3]

Izbijanjem 1. svjetskog rata i raspada carske Rusije tokom Ruske revolucije i ruskog građanskog rata od 1917. do 1920. godine situacija se u carstvu mijenja. Finska koristi trenutnu situaciju i 6. decembra 1917. proglašava nezavisnost nacije. Nova boljševička ruska vlada usljed svoje slabosti i prijetnje građanskim ratom, samo 3 sedmice kasnije priznaje finsku nezavisnost.[4] Finski suverenitet je u potpunosti postignut maja 1918. godine, nakon kratkog građanskog rata i protjerivanje boljševičkih vojnika.[5]

Pripreme za rat[uredi | uredi izvor]

5. oktobra 1939. godine Sovjetski Savez je pozvao finsku delegaciju u Moskvu na pregovore. J. K. Paasikivi, finski ambasador u Švedskoj, je poslan u Moskvu da predstavlja finsku vladu. Sovjeti su tražili od Finaca pomicanje granice za oko 30 kilometara od Viipuriua kao i rušenje svih utvrđenja. Osim toga tražili su i ostrva u finskom zalivu, poluostvo Kalastajansaarento, zakup poluostrva Hanku na period od 30 godina kao i dozvolu za uspostavljanje sovjetske vojne baze. Sovjetska ponuda je predočena finskoj vladi ali je na kraju odbijena. 31. oktobra, u skupštini Vrhovnog sovjeta, Molotov je zahtjeve iznio u javnost. Finci su predočili svoje dvije kontraponude[6] koje nisu zadovoljavale apetite Sovjeta te su pregovori što se tiče sovjeta time bili završeni.

Granatiranje Mainila[uredi | uredi izvor]

26. novembra, prijavljen je incident na sovjetskoj granici u blizini sela Mainio. Sovjetsku graničari su bili granatirani od nepoznate strane i prema sovjetskim izvještajima četvorica graničara je poginulo a devet njih ranjeno. Istraživanjem koje je kasnije provelo nekoliko finskih i ruskih historičara došlo se do zaključka da je granatiranje sovjetske granice izvedeno od jedinica NKVD-a (tajne policijske organizacije) s ciljem osiguranja Sovjetskom Savezu povoda da se povuče iz pakta o nenapadanju potpisanog sa Finskom.[7][8][9] Sovjetski ministar vanjskih poslova Vjačeslav Molotov tvrdio je da je to bio finski artiljerijski napad i zatražio je od Finske izvinjenje za incident i premještanje svojih snaga izvan linija koje su za oko 20-25 km bile udaljen od državne granice.[10] Finska je negirala te optužbe i pozvala na formiranje zajedničke finsko-sovjetske komisije koja će da ispita incident. Sovjetski Savez je tada tvrdio da je finski odgovor neprijateljski, odrekao se pakt o nenapadanju i prekinuo diplomatske odnose sa Finskom 28. novembra. U narednim godinama, sovjetska historiografija je ovaj događaj opisivala kao finski incident i provokaciju. Sumnja na službenu sovjetsku verzija događaja se javila 1980-ih. I nakon raspada Sovjetskog Saveza odgovornost o ovom incidentu je podijelila ruske historičare.[11][12]

Ruski predsjednik Vladimir Putin je 14. marta 2013. godine na sastanku sa vojnim historičarima rekao da je Staljin pokrenuo rat da bi "ispravio greške" kod crtanja granice s Finskom, nakon boljševičke revolucije iz1917. godine.[13]

Sovjetska politika i vojna ofanziva[uredi | uredi izvor]

30. novembra 1939. godine sovjetske snage započele su invaziju Finske sa 21 divizijom i oko 450.000 vojnika i bombardovanjem Helsinkija. C.G.E. Mannerheim je imenovan za komandanta finskih odbrambenih snaga.

Liga naroda je 14. decembra izbacila Sovjetski Savez iz svog članstva te potakla svoje članove da pomognu Finskoj.[14]

Sovjetsko napredovanje do Mannerheim linije[uredi | uredi izvor]

Sovjetski vojni plan[uredi | uredi izvor]

Na početku rata, potpuna pobjeda nad Finskom se očekivala u roku od nekoliko sedmica. Crvena armija je upravo završila invaziju istočne Poljske, sa ljudskim gubicima manjim 1.000 žrtava. Staljinova očekivanja brzog sovjetskog trijumfa su podupirana od strane političara Andreja Zdanova i vojnog stratega Klimenta Voroshilova, ali su ostali generali izražavali svoje sumnje po tom pitanju. Načelnik Glavnog štaba Crvene armije, Boris Shaposhnikov, zalagao se za ozbiljnu i opsežnu pripremu logističke podrške, i uvođenje najboljih jedinica vojske. Zdanov vojni komandant Kirill Meretskov obavijestio je na početku rata: "Teren budućih vojnih operacija je izdijeljen jezerima, rijekama, močvarama, te je gotovo u potpunosti prekriven šumama ... pravilno korištenje naših snaga će biti teško". Međutim, ove sumnje se nisu ozbiljno shvatile od strane njegovih trupa. Meretskov je javno objavio da će finska kampanja trajati najviše dvije sedmice. Sovjetski vojnici su čak bili upozoreni da ne prelaze greškom granicu Švedske[15] nakon što pregaze Finsku.

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz:

  1. ^ "League of Nations' expulsion of the U.S.S.R.". League of Nations. 14 December 1939.
  2. ^ Edwards (2006), str. 18
  3. ^ Trotter 2002, str. 3–5
  4. ^ Trotter (2002), str. 4–6
  5. ^ Jowett & Snodgrass (2006), p. 3
  6. ^ Turtola (1999a), str. 41–43
  7. ^ Ries (1988), pp. 77–78
  8. ^ Turtola (1999a), str. 44–45
  9. ^ Tanner (1950), pp. 85–86
  10. ^ Tanner (1950), pp. 85–86
  11. ^ Kilin (2007a), str. 99–100
  12. ^ (Russian) Aptekar', Pavel. "Casus belli". Web: Raboche-Krest'yanskaya Krasnaya Armiya. Retrieved 2 September 2009.
  13. ^ "Putin: Red Army Losses in Finland to Be Honored". Associated Press
  14. ^ Trotter (2002), str. 61
  15. ^ Trotter (2002), str. 34