CAS registarski broj

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Gnome-edit-clear.svg Ovaj članak zahtijeva čišćenje.
Molimo Vas da pomognete u poboljšavanju članka pišući ili ispravljajući ga u enciklopedijskom stilu.

CAS registarski broj ili kratko CAS broj je jedinstveni identifikacijski broj određene hemijske supstance, odnosno elementa, spoja, DNK sekvence i sl., koji je uvela CAS (Chemical Abstract Service) u svrhu istosmisleno standardiziranog klasificiranja i sortiranja mnogobrojnih hemijskih supstanci. Svaki CAS broj je jedinstven i označava samo jednu supstancu. Sam broj nema nikakvo hemijsko značenje u smislu označavanja hemijskih osobina označene supstance.[1]

Chemical Abstracts Service (sakraćenica CAS), kao dio Američkog hemijskog društva (American Chemical Society), dodeljuje ove numeričke identifikatore svakom spoju koje je objavljeno u literaturi. Namjera je bila da se stvori jedinstvena baza podataka i da se pretraga olakša, budući da mnogi hemijski spojevi imaju po nekoliko trivijalnih imena. Skoro svaka hemijska baza podataka danas dozvoljava pretragu preko CAS broja. CAS također vodi i prodaje bazu podataka svih supstanci, poznatu kao CAS registar.

Krajem marta 2006. godine, u CAS registru se nalazilo 27.631.785 supstanci. Svake sedmice se dodaje oko 50.000 novih supstanci

Historija[uredi | uredi izvor]

CAS broj je uvela Chemical Abstract Service (Služba hemijskih koncepata), kao odjeljenje Američkog hemijskog društva. Sjedište joj je u gradu Columbus, Ohio (SAD).

CAS registarski broj je uveden zbog poteškoća kojih se susreću hemičari u nomenklaturi, klasifikaciji i evidentiranju raznih hemijskih supstanci. Danas se u CAS bazi podataka nalazi oko 33 miliona organskih i neorganskih supstanci i oko 59 miliona sekvenci DNK.[2], a dnevno se u bazu podataka doda novih 4000 supstanci.

Označavanje[uredi | uredi izvor]

Svaki CAS broj je identifikacijska oznaka za određenu hemijsku supstancu u numeričkom formatu. Može biti duga do 10 cifri, crticama podijeljenih u tri dijela. Posljednja cifra u CAS broju predstavlja kontrolnu oznaku da bi se svaki registarski broj mogao validirati, te tako isključiti mogućnost zamjene. Naprimjer, CAS registarski broj kafeina je 58-08-2, gdje broj 2 predstavlja kontrolnu cifru, koja je dobijena pomoću matematičke funkcije mod 10.

Format[uredi | uredi izvor]

CAS registarski broj je razdvojen crticama u tri dijela; prvi sadrži do šest brojeva, drugi dva, a treći jednu cifru, koja služi kao kontrolna cifra (check digit), a jednaka je binarnom provjernom zbiru (checksum). Brojevi se dodijeljuju u rastućem poretku, a nemaju nikakvom bitnog značenja za pripadajuću supstancu.

Provjerni zbir se računa množenjem posljednjeg broja sa 1, sljedeće cifre sa 2, naredne sa 3 itd.; sabiranjem dobijenih brojeva i određivanjem dobijenoj sumi modula 10. Kao primjer, može biti CAS broj kokaina: 50-36-2; proverni zbir se računa na sljedeći način: (6×1 + 3×2 + 0×3 + 5×4) = 32; 32 mod 10 = 2.

Izomeri, enzimi i smjese[uredi | uredi izvor]

Različitim izomerima istih molekula se dodjeljuju različiti CAS brojevi: D-glukoza ima 50-99-7, L-glukoza ima 921-60-8, α-D-glukoza ima 26655-34-5 itd. Ponekad i cijela klasa jedinjenja dobije jedinstven CAS broj: kompletna grupa alkohol dehidrogenaza (koji spadaju u enzime) ima 9031-72-5. Ka== Izomeri, enzimi i smjese == Različitim izomerima istih molekula se dodjeljuju različiti CAS brojevi: D-glukoza ima 50-99-7, L-glukoza ima 921-60-8, α-D-glukoza ima 26655-34-5 itd. Ponekad i cijela klasa jedinjenja dobije jedinstven CAS broj: kompletna grupa alkohol dehidrogenaza (koji spadaju u enzime) ima 9031-72-5. Kao primjer označavanja smesje može poslužiti CAS broj ulja od senfa:8007-40-7.[3][4][5]

Granularnost[uredi | uredi izvor]

  • Stereoizomerima i razgranatim smjesama dodijeljeni su diskretni brojevi CAS registra: P - epinefrin ima 51-43-4, D-epinefrin 150-05-0, a RACEMSKI DL epinefrin ima 329-65-7.
  • Različite nemaju različite CASR-ove (i tečna voda i led imaju: 7732-18-5).
  • Povremeno cijela klase molekula dobijaju jedan CASRN: klase enzima poznatih kao alkohol dehidrogenaze imaju CAS broj 9031-72-5.

Kao primjer označavanja smesje može poslužiti CAS broj ulja od senfa: 8007-40-7.

Vlasništvo[uredi | uredi izvor]

CAS informacije zaštićene autorskim pravima od strane ACS. Korisnici koji žele ugraditi CAS broj u registarske baze podataka bi trebalo da pogledaju CAS politike: Korisnika ili organizacije mogu se uključivati, bez dozvole i bez plaćanja naknade, do 10.000 brojeva CAS ili CASRN-ova na web stranici ili drugim proizvodima za koje ne postoji zadužujući katalog. Sljedeće pripisivanje treba biti referirano ili se pojavljivati uz korištenje svakog CASRN: CAS registar broj je registrirani zaštitni znak Američkog hemijskog društva.[6] Kao primjer označavanja smjese može poslužiti CAS broj ulja senfa: 8007-40-7.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]