6. vijek p.n.e.

6. vijek p.n.e. počeo je na prvi dan 600 p.n.e. a završio na posljednji dan 501 p.n.e.

Ovaj je vijek bio karakterističan po tome što su tada u Aziji nastale ili se naglo razvile mnoge svjetske religije. U Iranu je Zoroaster zagovarao dualistički koncept zorastrizma. U Indiji se razvio džainizam, a nakon njega je Buda počeo propovijedati budizam. U Kina|Kini je Konfucije razvio konfucijanizam, a Lao Zi razvio taoizam.

Na Bliskom Istoku se početkom vijeka kao dominantna država nametnulo Neo-babilonsko Carstvo pod Nabukodonosorom Velikim. Ono je progutalo mnoge manje države, uključujući Kraljevstvo Juda čiji je glavni grad osvojen, a stanovništvo prognano u babilonsko ropstvo - događaj koji je imao važan utjecaj na razvoj judaizma. Sredinom vijeka pod Kirom Velikim nastaje Perzijsko Carstvo koje je pokorilo ne samo Babilonce, nego i Egipat, postavši tako svjetsko carstvo, odnosno najveća i najmoćnija država u dotadašnjoj historiji.

Karta svijeta 500 p.n.e.

Na evropskom kontinentu se među raznim narodima kao dominantna grupa počinju nametati Kelti, dok u zapadnom Mediteranu trgovačka republika Kartaga postaje velika sila. Istovremeno u polisima Antičke Grčke cvate ne samo trgovina, nego i kultura u obliku filozofije, koje će postati temelji zapadne civilizacije.

Događaji

Solon, tvorac Solonskog ustava Atene koji je sadržavao prve elemente formalizirane građanske demokratije u svjetskoj historiji.

Datoteka:Embbleemm.jpg

Statua grifona, jedan od simbola Perzijskog Carstva koje je osnovao Kir Veliki

• sredina 6. vijeka p.n.e. — Izgradnja temelja Hrama Olimpijskog Zeusa u Ateni.
• 598 p.n.e. — Joahin nasljeđuje Joakima kao kralj Jude.
• 16.3. 597 p.n.e. — Babilonci osvajaju Jeruzalem i na mjestu kralja Joahina zamjenjuju Zedekijom.
• 595 p.n.e. — Psametih II nasljeđuje Nehoa II kao kralj Egipta.
• 594 p.n.e. — Solon imenovan za arhonta Atene; uvodi demokratske reforme.
• 590 p.n.e. — Egipatska vojska pustoši Napata, tjerajući kušitski dvor da se premjesti na sigurnije mjesto kod Meroea u blizini Šestog katarakta .
• 589 p.n.e. — Apries smjenjuje Psametiha II kao kralj Egipta.
• 588 p.n.e. — Nabukodonosor II od Babilona počinje opsadu Jeruzalema; neki izvori sugeriraju 587 p.n.e.
• 587/586 p.n.e. — Jeruzalem pada u babilonske ruke, čime prestaje Kraljevstvo Juda. Osvajači uništavaju Hram u Jeruzalemu i protjeruju preživjele stanovnike. Započinje babilonsko ropstvo Židova.
• 586 p.n.e. — Smrt kralja Dinga od Zhoua, kralja kineske dinastije Zhou.
• 28.5. 585 p.n.e. — Pomrčina Sunca se po Talesovom predviđanju događa u trenutku dok Alijat II vodi bitku protiv Kjaksara. To dovodi do primirja. Ovo je jedan od tzv. kardinalnih datuma svjetske historije, temeljem kojih se računaju događaji iz daleke prošlosti.
• 585/584 p.n.e — Astijag nasljeđuje Kjaksara kao kralj Medijaca.
• 585 p.n.e. — Kralj Jian od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
• 582 p.n.e. — U Delfima započinju prve Pitijske igre. (tradicionalni datum)
• 580 p.n.e. — Kambiz I nasljeđuje Kira I kao kralj Anšana i poglavar dinastije Ahemenida. (približan datum)
• 580 p.n.e. — U Korintu započinju istamske igre. (tradicionalni datum)
• 579 p.n.e. — Servije Tulije nasljeđuje ubijenog Lucija Tarkvinija Priska kao kralj Rima. (tradicionalni datum)
• 573 p.n.e. — U Nemeji započinju Nemejske igre. (tradicionalni datum)
• 572 p.n.e. — Smrt kralja Jiana od Zhou, vladara kineske dinastije Zhou.
• 571 p.n.e. — Kralj Ling od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
• 570 p.n.e. — Amazis II nasljeđuje Apriesa kao kralj Egipta.
• 568 p.n.e. — Amtalqa nasljeđuje svog brata Aspeltu kao kralj Kuša.
• 562 p.n.e. — Amel-Marduk nasljeđuje Nabukodonosora kao kralj Babilona.
• 560 p.n.e. — Neriglissar nasljeđuje Amel-Marduka kao kralj Babilona.
• 560/561 p.n.e. — Krez postaje kralj Lidije.
• 560 p.n.e. — Pizistrat osvaja Akropolu u Ateni i proglašava sebe tiraninom. Iste godine je svrgnut.
• 550-e p.n.e. — Kartaga osvaja Siciliju, Sardiniju i Korziku.
• 559 p.n.e. — Kralj Kambiz I od Anšana umire i nasljeđuje ga njegov sin Kir II Veliki.
• 558 p.n.e. — Hegesija smijenjen s mjesta arhonta Atene.
• 558. p.n.e. — Kineska država Jin pobjeđuje u bitci svog suparnika Qin.
• 556 p.n.e. — Pizistrat je prognan iz Atene na Eubeju.
• 556. p.n.e. — Labashi-Marduk nasljeđuje Neriglissara kao kralj Babilona.
• 556/555 p.n.e. — Nabonid nasljeđuje Labashi-Marduka kao kralj Babilona.
• 550 p.n.e. — Tračani uništavaju Abderu.
• 550 p.n.e. — Kir Veliki zbacuje Astijaga od Medije i stvara Perzijsko Carstvo.
• 550 p.n.e. — Kasni Mumun period počinje na Korejskom poluostrvou.
• 547 p.n.e. — Krez, lidijski kralj je kraj rijeke Halis poražen od Kira od Perzije.
• 546 p.n.e. — Kir Veliki od Perzije dovršava osvajanje Lidijei od Pasargadaea čini glavni grad.
• 544 p.n.e. — Stanovnici Teosa sele u Abderu kako bi izbjegli perzijski jaram.
• 544. p.n.e. — Kralj Jing od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
• 543 p.n.e. — Sjevernoindijski princ Vijaya napada i osvaja Cejlon i stvara Sinhalešku dinastiju. (prema nekim izvorima).
• 543. p.n.e. — Pizistrat, tiranin Atene, pročišćava ostrvo Delos (približan datum).
• 540 p.n.e. — Osnovana Elea, grčki grad u južnoj Italiji.
• 540 p.n.e. — Perzijanci osvjajaju likijski grad Xanthos, danas u južnoj Turskoj (približan datum).
• 539 p.n.e. — Kir Veliki, porazivši Nabonida, osvaja Babilon.
• cca. 538 p.n.e. — Neki od Židova se počinju vraćati iz babilonskog egzila i počinju graditi Drugi Hram 520 p.n.e.–516 p.n.e..
• 537 p.n.e. — Židovima u Babilonu je dozvoljen povratak u Jeruzalem, čime prestaje babilonsko ropstvo.
• 536 p.n.e. — Prema tradiciji, biblijskog proroka Danijela posjećuje anđeo. see Daniel 10:4
• 534 p.n.e. — Lucije Tarkvinije Superb (Oholi) postaje kralj Rim.
• 534 p.n.e. — Započinje takmičenje u tragedijama u okviru dionizijskog festivala u Ateni.
• 530 p.n.e. — Kambiz II nasljeđuje Kira kao kralj Perzije.
• 528 p.n.e. — Gautama Buddha postiže Prosvjetljenje, započinje svoje propovijedanje i osniva budizam u Indiji. On postaje svjetska religija.
• 526 p.n.e. — Psametih III nasljeđuje Amazisa II kao kralj Egipta.
• 525 p.n.e. — Kambiz II, vladar Perzije, osvaja Egipta, poražava Psametiha III. Time završava Dvadesetšesta dinastija i počinje perzijska Dvadesetsedma dinastija.
• 522 p.n.e. — Smerdis nasljeđuje Kambiza II kao vladar Perzije.
• 522 p.n.e. — Babilon diže ustanak protiv perzijske vlasti.
• 521 p.n.e. — Darije I nasljeđuje Smerdisa kao vladar Perzije.
• 521 p.n.e. — Babilonska pobuna protiv perzijske vlasti je ugušena..
• 520 p.n.e. — Kralj Dao od Zhoua nasljeđuje prijestolje kineske dinastije Zhou ali umire prije završetka godine.
• 520 p.n.e. — Kleomen I nasljeđuje Anaksandridu kao kraj Sparte. (približan datum).
• 519 p.n.e. — Kralj Jing od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
• 12.3. 515 p.n.e. — Dovršena izgradnja drugog Hrama u Jeruzalemu.
• 514 p.n.e. — U Kini Kralj Helu od Wua osniva "Veliki grad Helua" (današnji Suzhou) i od njega pravi svoj glavni grad .
• 513 p.n.e. — Darije Veliki pokorava Gete i istočnu Trakiju u svom ratu protiv Skita.
• 510 p.n.e. — Hipija, sin Pizistrata i tiranin Atene, protjeran je nakon naroddnog ustanka koga je podržao Kleomen I, kralj Sparte.
• 510 p.n.e. — Kraj vladavine Lucija Tarkvinija Superba, posljednjeg od tradicionalnih sedam rimskih kraljeva.
• 510 p.n.e. — Osnivanje Rimske Republike.
• 510 p.n.e. — Demarat nasljeđuje Aristona kao kralj Sparte. (približan datum)
• 13.9. 509 p.n.e. — Jupiterov hram na rimskom Kapitolu je posvećen na septembarske ide.
• 508 p.n.e. — U Rimu stvorena služba pontifex maximus.
• 507 p.n.e. — Klisten, grčki reformator preuzima vlast u Ateni i širi demokraciju.
• 506 p.n.e. — Bitka kod Bai jua: Snage Kraljevstva Wu pod Sun Tzuom tuku snage države Chu.
• 505 p.n.e. — Izabran prvi par rimskih konzula.
• 4.12., 502 p.n.e. — Pomrčina sunca zamračuje Egipat. (bez historijskih zapisa)
• 502 p.n.e. — Latinski savez poražava Etruščanepod Larsom Porzenom kod Aricije.
• 502. p.n.e. — Naksos diže ustanak protiv perzijske dominacije čime počinje Jonski ustanak.
• 501 p.n.e. — Klisten reformira demokraciju u Ateni.
• 501 p.n.e. — Naksos napadaju snage Perzijskog arstva.
• 501 p.n.e. — Kao odgovor na sabinjanske prijetnje, Rim uspostavlja službu diktatora.
• 501 p.n.e. — Konfucije je imenovan guvernerom Chung-tua.
• 501 p.n.e. — Gadir (današnji Cádiz) osvaja Kartaga. (približan datum)
• 500 p.n.e. — Narodi koji govore Bantu migirraju u jugozapadnu Ugandu sa zapada. (približan datum)
• 500 p.n.e. — Izbjeglice s Teosa ponovno naseljavaju Abderu.
• 500 p.n.e. — Darije I od Perzije proglašava aramejski kao služeni jezik u zapadnoj polovici carstva.
• 500 p.n.e. — Završetak civilizacije Nordijskog brončanog doba u sistemu periodizacije Oscara Monteliusa i početak Prd-rimskog željeznog doba.
• 500 p.n.e. — Osnivanje prve republike u Vaishaliju (Bihar Indija).
• Perzijanci dominiraju Istočnim Mediteranom.
• Perzijanci pod Darijem I napadaju Transoksijanu.
• Kartaginsko trgovačko carstvo dominira zapadnim metiranom.
• Napisan Tao Te Ching (tradicionalni datum).
• Konfucije formulira svoj etički sistem konfucijanstva.
• Sinhalezi emigriraju na Šri Lanku.
• Napisana Knjiga psalma.
• Prorok Lehi, prema Knjizi Mormonovoj, dolazi u Sjevernu Ameriku.
• Grci koloniziraju današnju Abhaziju.
• Pojava proto-germanske kulture Jastorf.
• Sagrađen Hram B u Selinu na Siciliji.

Poznate ličnosti

• Mahavira od Vaishalija, 24. po redu Tirthankara džainizma, (599 p.n.e.–527 p.n.e.)
• 580-e p.n.e. — Nabukodonosr II, kralj Babilona
• Anaksimen iz Mileta, grčki filozof (585 p.n.e.–525 p.n.e.)
• Pitagora sa Samosa, grčki matematičar i pronalazač Pitagorinog teorema (cca. 580 p.n.e.– c. 500 p.n.e.)
• 580 p.n.e. — Smrt Kira I od Anšana (približan datum)
• Kir Veliki, kralj Perzije (576 p.n.e. – jul 529 p.n.e., vladao 559 p.n.e. – jul 529 p.n.e.)
• Ezra i Nehemija, vođe Židova pri povratku iz babilonskog ropstva
• maj 563 p.n.e. — Rođenje Siddharte Gautame, kasnije poznatog kao Gautama Buddha u Lumbiniju (današnji Nepal) (u. maj 483 p.n.e.
• 563 p.n.e. — Kraljica Maya, majka Siddharte Gauatame, umire sedam dana nakon rođenja
• cca. 562 p.n.e. — Smrt Nabukodonosr II, kralja Babilona
• Pizistrat, tiranin Atene 561 p.n.e., 559 p.n.e.–556 p.n.e. i 546 p.n.e.–528 p.n.e. (u. 527 p.n.e.)
• Solon od Atene, jedan od Sedam mudraca Grčke (638 p.n.e.–558 p.n.e.)
• cca. 556 p.n.e. — Rođenje Simonid sa Keosa
• 553 p.n.e. — Car Itoku se pojavljuje u Japanu
• Stesihor sa Sicilije, lirski pjesnik (cca. 640 p.n.e.–555 p.n.e.)
• cca. 551 p.n.e. — Smrt Zoroastera
• Konfucije, osnivač konfucijanstva (551 p.n.e.–479 p.n.e.)
• Tales, grčki matematičar (635 p.n.e.–543 p.n.e.), predvidio pomrčinu sunca 585 p.n.e.
• Darije I, kralj Perzije (rođ. 549 p.n.e.; vladao 521–485 p.n.e.)
• 547 p.n.e. — Smrt Kreza
• 546 p.n.e. — Smrt Anaksimandra, grčkog filozofa (približan datum).
• 545 p.n.e. — Smrt kralja Linga od Zhoua, vladara kineske dinastije Zhou.
• Sun Tzu, autor Umjetnosti ratovanja (cca. 544 p.n.e.–496 p.n.e.)
• cca. 540 p.n.e. — Aminta I postaje kralj Makedonije.
• 539 p.n.e./538 p.n.e. — Smrt Nabonida, posljednjeg kralja Babilona
• cca. 535 p.n.e. — Rođenje Heraklita iz Efeza, grčkog filozofa
• cca. 531 p.n.e. — Smrt Laozija, osnivača taoizma
• Eshil, pisac grčkih tragedija, (525 p.n.e.–456 p.n.e.)
• 525 p.n.e. — Smrt Psametiha III, posljednjeg faraona XXVI dinastije Egipta
• 522 p.n.e. — Smrt Pindara, grčkog pjesnika
• mart 521 p.n.e. — Smrt Kambiza II, vladara drevne Perzije (samoubistvo)
• oktobar 521 p.n.e. — Smrt Smerdisa, vladara drevne Perzije
• cca. 519 p.n.e. — Rođenje Kserkso I od Perzije
• Epimenid iz Knossosa, poznati kretski prorok, filozof i pjesnik, povezan sa Epimenidovim paradoksom
• Lehi, legendadrna ličnost, prvi prorok spomenut u Knjiga Mormonova
• Tespis, autor grčkog teatra.

Pronalasci, otkrića, pojave

• Babilonski kralj Nabonid provodi prva arheološka istraživanja Arabijskog poluostrva.
• Sunshu Ao (孫叔敖), prvi kineski hidraulički inženjer, stvara ogromni umjetni rezervoar sagradivši branu radi velikog projekta navodnjavanja za kralja Zhuanga od Chua (u. 591 p.n.e.).