Udruženi zločinački poduhvat

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži

Udruženi zločinački poduhvat (en. Joint Criminal Enterprise) je pravna doktrina koju Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju koristi u optužbama političkim i vojnim elitama za masovne ratne zločine počinjene tokom jugoslavenskih ratova 1991-1999.

Ova doktrina smatra članove grupe individualno odgovornima za zločine koje počini grupa i podrazumijeva kaznenu odgovornost pojedinca za zločine počinjene od strane drugih lica u okviru zajedničkog plana ili svrhe.[1] Na primjer, ako troje ljudi izvrši pljačku banke, u kojoj jedan od pljačkaša ubije čuvara, zakon smatra sve krivim za ubistvo.[2]

Zajednički zločinački poduhvat je donekle sličan pravnoj doktrini komandne odgovornosti.

Pojam[uredi | uredi izvor]

Citat „Bez određenog stepena saradnje i koordinacije aktivnosti je praktično nemoguće počiniti zvjerstva kao što su genocid ili zločini protiv čovječnosti.[3]

Doktrina udruženog zločinačkog poduhvata se u međunarodnom pravu prvi put javlja u suđenjima ratnim zločincima nakon II svjetskog rata, gdje se primjenjivala pod različitim nazivima (npr. zajednički cilj), pa i bez nekog određenog naziva.[4]

1999. žalbeno vijeće Tribunala je u predmetu Tadić dalo prvu eksplicinu definiciju udruženog zločinačkog poduhvata prema kojoj je za ovo krivično djelo neophodno kumulativno postojanje slijedeća tri elementa[4]:

  • množina lica,
  • postojanje zajedničkog plana, namjere ili cilja koje dovode do ili impliciraju činjenje zločina,
  • učestvovanje u zajedničkom poduhvatu koji podrazumijeva činjenje zločina.

Suđenja nakon II svjetskog rata[uredi | uredi izvor]

U postratnom periodu, sudovi koje su uspostavile britanske i američke snage u Njemačkoj, primenile su ovu doktrinu na suđenjima protiv njemačkih nacista (vidi: Nirnberški proces). Italijanski Vrhovni sud primenio je sličnu doktrinu na suđenjima italijanskim fašistima.[4]

Predmeti "koncentracionih logora"[uredi | uredi izvor]

Bivši čuvari logora Belsen tovare leševe na kamion (april 1945)

Vjerovatno najpoznatiji predmeti ratnih zločina nakon II svjetskog rata jesu predmeti "Koncentracionog logora Dahau", po kojem je odlučivao američki sud i predmet "Belsen", po kojem je odlučivao britanski vojni sud (oba suda su zasjedala u Njemačkoj). U ovim predmetima, optuženi su imali položaj u upravnoj hijerarhiji koncentracionih logora i na osnovu toga proglašeni krivim da su djelovali u izvršenju zajedničkog plana da se ubiju ili maltretiraju zarobljenici.[4]

Predmet "linčovanje u Esenu"[uredi | uredi izvor]

Predmet koji vjerovatno prikazuje najbližu vezu sa savremenim pojmom zajedničkog zločinačkog poduhvata je slučaj "Linčovanja u Esenu", kada je grupa Nijemaca linčovala tri britanska ratna zarobljenika u Esen-Vestu 13. decembra 1944. Jedan od optuženih bio je i njemački kapetan, koji je tri britanska pilota stavio pod pratnju, koja je trebalo da ih odvede do jedinice Luftvafe radi saslušanja. Dok je pratnja sa zarobljenicima odlazila, kapetan im je naredio da se ne suprotstavljaju ako njemački civili budu zlostavljali zarobljenike. Naređenje je dato glasno sa stepenica kasarne tako da je gomila, koja se okupila, mogla jasno da čuje i razumije njeno značenje.

Dok su zarobljenici sprovođeni jednom od glavnih ulica gomila oko njih je rasla, te je počela da ih udara i gađa kamenjem. Naposljetku, kada su došli do mosta, vazduhoplovci su bačeni preko ograde; jedan od pilota je poginuo od pada; drugu dvojicu su usmrtili hici sa mosta i gomila koja ih je dotukla. Petorica od sedam optuženih: njemački kapetan, vojnik koji je bio u pratnji zarobljenika i tri civila "proglašena su krivim (za ubistvo) jer je svaki od njih na jedan ili drugi način učestvovao u maltretiranju koje je na kraju dovelo do smrti žrtava, mada nije tačno dokazano da je ijedan od optuženih pojedinačno pucao ili zadavao udarce koji su prouzrokovali smrt."[4]

Udruženi zločinački poduhvat u bivšoj Jugoslaviji[uredi | uredi izvor]

Optužbe srpskim vođama[uredi | uredi izvor]

Tužilaštvo smatra da je zajednički zločinački poduhvat srpske političke i vojne elite bio na djelu između 1. augusta 1991. i kraja decembra 1995. godine.[5] U optužbama srpskim vođama za zajednički zločinački poduhvat, pominje se genocid i namjera stvaranja Velike Srbije.[5] Cilj udruženog zločinačkog poduhvata u Bosni i Hercegovini bio je, prema navodima optužnice protiv Jovana Ostojića, da se “povežu dijelovi BiH koji su naseljeni srpskim stanovništvom” i stvori zasebna država iz koje bi većina nesrpskog stanovništva bila iseljena.[6] Udruženi zločinački poduhvat podrazumijeva i sistematske napade na hrvatsko, bošnjačko i drugo nesrpsko civilno stanovništvo u Istočnoj i Zapadnoj Slavoniji, Bosni i Hercegovini i Vojvodini, sa ciljem trajnog uklanjanja nesrpskog stanovništva sa većeg dijela Bosne i Hercegovine, trećine teritorije Hrvatske, kao i iz dijelova Vojvodine.[7]

Prema navodima suda, u zajednički zločinački poduhvat su bili uključeni[5]:

Teritorije pod kontrolom srpskih snaga u Jugoslovenskim ratovima

i druge političke figure iz Srbije, Crne Gore, kao i vođe Srba iz Bosne i Hercegovine i Hrvatske.

Saučesništvo u zajedničkom zločinačkom poduhvatu uključuje i „srpske snage“, pod kojima se podrazumijeva Jugoslovenska narodna armija (JNA), kasnije Vojska Jugoslavije (VJ), novoformirana srpska teritorijalna odbrana BiH i Hrvatske, Vojska Republike Srpske Krajine, Vojska Republike Srpske, teritorijalna odbrana Srbije i Crne Gore, policija Srbije i Republike Srpske, uključujući i državnu bezbjednost, specijalne policijske snage Krajine, poznate kao „Martićevci“, kao i sve srpske paravojne formacije i dobrovoljačke jedinice.[5]

Optužbe hrvatskim vođama[uredi | uredi izvor]

Sa hrvatske strane je optužena nekolicina generala i ratnih vođa za učešće u udruženom zločinačkom pothvatu sa ciljem da etnički očiste dijelove Bosne i Hercegovine, koju je trebalo priključiti "Velikoj Hrvatskoj".[8] Haško tužiteljstvo također smatra da je udruženi zločinački poduhvat hrvatskog vođstva bio na djelu za vrijeme akcije "Oluja".[9]

Među optuženima su:

Sudija je napomenuo i da su neki preminuli hrvatski lideri također bili uključeni u zločinački pothvat:

Citat „Tačno je da gospodin Tuđman nije optužen, pošto je mrtav, ali da je živ, bio bi ovdje na optuženičkoj klupi. General Bobetko, da je živ, bio bi na optuženičkoj klupi. To treba imati u vidu kada se govori o udruženom zločinačkom poduhvatu.[8]
(Sudija Jean-Claude Antonetti)

Reference[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]