Harmonika
Harmonika je polifoni i aerofonski muzički instrument sa klavijaturom ili dugmadima. Muzičar na harmonici (harmonikaš) rukama širi i skuplja mjeh čija zračna struja prolazi kroz ventile. Ove ventile kontrolišu harmonikaševi prsti pritiskom na tipke.[1]
Postoje 3 vrste harmonike: klavirka harmonika, bajan i bandoneon. Osim u tradicionalnoj, narodnoj muzici, harmonika je prisutna i kao instrument i u zabavnoj i u klasičnoj muzici. Veličina i zvukotvorna različitost harmonike zavisi od broja tipki na klavijaturi, broju registara i broju basova. Za harmoniku postoji danas poprilično opsežna stručna literatura, čijem obogaćenju doprinose i brojne obrade poznatih kompozicija velikih kompozitora. U većini slučajeva je jedan od vodećih instrumenata u orkestrima koji izvode sevdalinke.
Historijski razvoj harmonike
[uredi | uredi izvor]Harmonika predstavlja jedan od najspecifičnijih i najrasprostranjenijih muzičkih instrumenata savremenog doba. Svoj razvojni put započela je u Evropi tokom 19. stoljeća, ali korijene vuče još iz drevne Kine, gdje su nastajali prvi aerofoni instrumenti sa jezičcima. Kao instrument koji pripada grupi aerofona, harmonika proizvodi zvuk vibracijom metalnih jezičaka koji reagiraju na strujanje zraka kroz mijeh. Ovaj princip omogućava bogatu dinamiku i prepoznatljiv ton, zbog čega je harmonika našla svoje mjesto u različitim muzičkim žanrovima i tradicijama.[2]
Najstariji poznati instrument koji se može smatrati pretečom harmonike jeste kineski šeng, nastao oko 2700. godine prije nove ere. Šeng je posjedovao bambusove cijevi i rezonantnu kutiju, a zvuk je dobijan vibracijom jezičaka. U srednjem vijeku u Evropi se razvijaju instrumenti poput portativa i regala, koji su se također oslanjali na princip vibrirajućih jezičaka, ali su imali ograničene tehničke mogućnosti i slabiju intonacijsku stabilnost.[3]
Pravi razvoj harmonike započinje početkom 19. stoljeća. Godine 1822. njemački majstor Christian Friedrich Bushmann konstruisao je instrument koji je spajao mijeh i klavijaturu s metalnim jezičcima. Ovim izumom postavljen je temelj za kasniju gradnju moderne harmonike. Samo nekoliko godina kasnije, 1829. godine, u Beču je Cyrillus Damian patentirao instrument pod nazivom Accordion. Damianov izum imao je jasnu podjelu na desnu ruku za melodiju i lijevu ruku za basove i akorde, što je značajno doprinijelo popularizaciji instrumenta. Značajna prekretnica dogodila se 1877. godine kada je Franz Walter konstruisao prvu hromatsku harmoniku. Za razliku od ranijih modela, kod kojih se ton mijenjao ovisno o smjeru kretanja mijeha, hromatska harmonika omogućavala je proizvodnju istog tona pri otvaranju i zatvaranju mijeha. Time je instrument postao tehnički fleksibilniji i pogodniji za izvođenje složenijih muzičkih djela.[2][3]
Također pogledajte
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "Harmonika – JU Osnovna muzička škola Zenica". Pristupljeno 20. 10. 2025.
- 1 2 "Harmonica history". YONBERG HARMONICA (jezik: engleski). Pristupljeno 20. 10. 2025.
- 1 2 Krvarić, Tomislav. "Povjesni razvoj harmonike" (PDF). kazup.hr. Pristupljeno 26. 8. 2025.
Nedovršeni članak Harmonika koji govori o muzici treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.