Edwin Hubble

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Edwin Powell Hubble

Edwin Powell Hubble (Marshfield, Missouri, SAD, 20. novembar 1889 - San Marino, Kalifornija 28. septembar 1953), američki astronom, poznat po otkriću širenja svemira

Edwin Hubble je bio jedan od prvih naučnik koji su tvrdili da crveni pomak u spektrima dalekih galaksija potiče od dopplerovog efekta koji nastaje usljed širenja svemira. Hubble je bio jedan od vodećih astronoma modernog doba i zaslužan je za stvaranje temelja na kojima danas leži fizikalna kosmologija.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Hubble je rođen u mjestu Marshfield (Missouri, SAD), a kao 9-godišnjak (1898.) se preselio u Wheaton, Illinois. U mladosti je pokazivao više talenta na polju sporta nego nauke - godine 1906. odnio je 7 pobjeda na školskom takmičenju u atletici, a iste je godine postavio i rekord Illinoisa u skoku u dalj.

Tokom studiranja na univerzitetu u Chicagu se posebno posvetio matematici i astronomiji. Diplomirao je 1910. godine. Sljedeće 3 godine je bio jedan od prvih korisnika Rhodesove stipendije na Oxfordu, gdje je magistrirao pravo, nakon čega se vraća u SAD gdje se zapošljava kao učitelj i školski košarkaški trener u mjestu New Albany, Indiana.

Služio je u 1. svjetskom ratu i ubrzo postao Major. Nakon rata, Hubble se vratio astronomiji. Radio je u zvjezdarnici Yerkes (Yerkes Observatory) univerziteta u Chicagu, gdje je i doktorirao 1917. godine.

Godine 1919., George Ellery Hale, osnivač i upravnik zvjezdarnice Mount Wilson (pored grada Pasadena, Kalifornija) ponudio mu je mjesto u svojoj zvjezdarnici, gdje je Hubble radio do kraja svog života. Kratko prije Huubleove smrti, dovršen je teleskop Hale (Hale Telescope), a Hubble je bio njegov prvi korisnik.

Edwin Hubble umro je od srčanog udara 28. septembra 1953 u mjestu San Marino, Kalifornija. Njegova supruga, Grace, nije organizirala sprovod i nikad nije otkrila gdje se nalazi njegovo tijelo. Čini se da je Hubbleova želja bila da ga se pokopa u neoznačenom grobu ili je htio da bude kremiran. Njegovo posljednje počivalište ni danas (2005) nije poznato.

Otkrića[uredi | uredi izvor]

Galaksije se nalaze izvan Mliječnog puta[uredi | uredi izvor]

Hubbleov dolazak na Monut Wilson vremenski se poklopio sa dovršenjem 2.5-metarskog (100-inčnog) teleskopa Hooker (Hooker telescope), tadašnjeg najjačeg svjetskog teleskopa. Huubleova posmatranja 1923. i 1924. otklonila su sve sumnje u tvrdnje da magličaste nebule, ranije viđene kroz manje teleskope kao nejasne maglice, nisu dijelovi Mliječnog puta (kako se do tada mislilo), već se radi o zasebnim galaktikama, izvan Mliječnog puta. Hubble je ovo otkriće objavio 30. decembra 1924.

Hubble je zaslužan i za klasifikaciju galaksija (Hubbleova viljuška), grupirajući ih po njihovom sadržaju, udaljenosti, obliku, veličini i sjaju.

Svemir se širi[uredi | uredi izvor]

2.5-metarski (100-inčni) teleskop Hooker na zvjezdarnici Mount Wilson uz pomoč kojeg je Hubble mjerio crvene pomake galaktika i tako otkrio širenje svemira.

Hubbleu se pripusuje otkriće crvenog pomaka u spektru galaktika (iako je pojavu zapravo prvi uočio Vesto Slipher. Hubble je zajedno sa Miltonom Humasonom 1929. formulirao zakon crvenog pomaka, empirički zakon između brzine udaljavanja galaksija i njihove udaljenosti, danas poznat kao Hubbleov zakon, po kojem je brzina udaljavanja galaktike proporcionalna njezinoj udaljenosti. Hubbleov je zakon, uz pretpostavku da je crveni pomak uzrokovan udaljavanjem galaktika, sukladan sa Einsteinovim jednadžbama iz opće teorije relativnosti za homogeni izotropni svemir koji se širi.

Ovim je u astronomiju uveden koncept širenja svemira, što je kasnije dovelo do teorije Velikog Praska.

Nešto ranije, 1917. godine, Einstein je shvatio da njegova opća teorija relativnosti zahtijeva da se svemir mora ili širiti ili skupljati. Nespreman povjerovati vlastitim formulama i prihvatiti takvu ideju, Einstein uvodi kosmološku konstantu (faktor odbijanja) u jednačine, čime zaobilazi ovaj "problem". Čuvši za Hubbleovo otkriće, Einstein je mijenjanje svojih formula nazvao "najvećom zabludom u svom životu".

Ostala otkrića[uredi | uredi izvor]

Hubble je 30. augusta 1935. otkrio asteroid 1373 Cincinnati. U tom je razdoblju napisao i dvije knjige - "Posmatrački pristup kosmologiji" (The Observational Approach to Cosmology) i "Kraljevstvo Maglica" (The Realm of the Nebulae).

Nobelova nagrada[uredi | uredi izvor]

Hubble je proveo veći dio kasnijeg dijela svoje karijere pokušavajući astronomiju svrstati pod fiziku, a ne da bude smatrana kao zasebna nauka. Motiv za ove težnje je pokušaj da se astronomima dade šansa da dobiju Nobelovu nagradu zbog njihovih značajnih doprinosa astrofizici.

Komitet za dodjelu Nobelove nagrade, ovaj je prijedlog usvojio tek 1953., kratko nakon Hubbleove smrti, pa Hubble nikad nije saznao da li su njegova nastojanja urodila plodom. Hubble je iste godine bio nominiran za Nobelovu nagradu za fiziku koju bi bio i dobio da nije umro (samo žive osobe mogu primiti Nobelovu nagradu), o čemu je obavještena njegova udovica.

Počasti[uredi | uredi izvor]

Nagrade

  • Bruce Medal, 1938.
  • Gold Medal (Royal Astronomical Society, 1940).
  • Medal of Merit za izvanredna dostignuća u balistici, 1946--ARP

Imenovano po njemu

Fusnote[uredi | uredi izvor]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Bibliografija[uredi | uredi izvor]

  • Hubble E.P., The Observational Approach to Cosmology (Oxford, 1937).
  • Hubble E.P., The Realm of the Nebulae (New Haven, 1936).

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: