T-64

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search

T-64 je sovjetski glavni borbeni tenk uveden u operativnu upotrebu 1964. godine. Bio je prvi sovjetski tenk sa tri člana posade što je bila posljedica upotrebe automatskog punjača topa. Bio je projektovan u isto vrijeme kad je projektovan T-72 tenk. Kasnije u modelu T-64A 1968. dodan je i 125 mm top s glatkom cijevi, koji je kasnije postao standard za sve ruske tenkove. Na njegovoj osnovi proizveden je T-80. Ovaj tenk je bio bolji od svih tenkova što je NATO imao od 1976. godine do uvođenja M1A1 (1985) i Leoparda 2A4 (1986).

T-64
T64 21.jpg
Svojstva
Posada 3
Dužina 9,9 m
Širina 3,64 m
Visina 2,2 m
Težina 42,4 t
Oklop i naoružanje
Oklop 3-struki kompozitni oklop(K formula), s debljinom između 450 i 20 mm
Osnovno naoružanje 1x 125 mm 2A46 glatkocijevni top
Sekundarno naoružanje mitraljez PKMT 7.62 mm, teški mitraljez 12.7 mm NSVT
Pokretljivost
Pogon 5-cil. višegorivi Dizelski motor 5DTF
700 KS (515 kW)
Suspenzija torzijske poluge
Brzina na cesti 75 km/h
Snaga/težina 17,7 KS/tona
Domet 400 km,
500 km s vanjskim spremnicima

Razvoj[uredi | uredi izvor]

Projekat ovog tenka počinje pod vodstvom Aleksandra Aleksandroviča Morozova u fabrici Mališev u Harkivu. Prvi prototip je nosio oznaku Objekt 430 i proizveden je 1960. godine. Tek onda kada su problemi u počecima serijske proizvodnje mogli biti riješeni, prvi primjerci tenka T-64 (Objekt 432) su dostavljeni tek 1967. godine. Od 1974. godine divizije sovjetskih snaga u Istočnoj Njemačkoj su počele sa opremanjem ovim tenkom.

U tadašnje vrijeme T-64 je bio najmoderniji sovjetski tenk koji je objedinjavao novu dostupnu i tadašnju unaprijeđenu tehnologiju, stoga je T-64 bio opremljen stabilizovanim glavnim topom sa automatskim punjačem topa, kompozitnim oklopom, moderne nišanske i optičke sprave, stereoskopski daljinometar[1], kao i kompaktnim i jakim dizeskim motorom. U glavnom pogledu ovaj tenk u vrijeme kada je uveden predstavljao jednu revoluciju u oklopnoj tehnici, ali je također predstavljao jedan kompleksan i sistem skup za održavanje. Neke kompomnente kao što su motor, mijenjač, automatski punjač topa predstavljali su novine u vojsci i bile su u početnim fazama, tako da su se pokazale kao nepouzdane u upotrebi. Ove greške su bile riješene tek kod treće i četvrte serijske varijante.

T-64 je upotrebljavan samo u sovjetskoj armiji i nije bio izvožen u druge zemlje. Narodu i u međunarodnoj javnosti je prvi put prikazan već kasno, tek na paradi za 40. godišnjicu pobjede nad fašizmom na Crveno trgu.

Opis tenka[uredi | uredi izvor]

Pokretljivost[uredi | uredi izvor]

5TDF dizeski motor

T-64 pokreće dizelov dvotaktni, petocilindrični motor 5DTF snage 700KS i maksimalna brzina je 75 km/h. Domet mu je 400 km.

  • brzina na cesti: 75 km/h.
  • brzina na terenu: 35 km/h.
  • omjer snaga - težina: 16.2 t.
  • doseg: 400 km, 500 km s vanjskim spremnicima.
  • pritisak na tlo: 88 kPa.
  • dubina 1.8 m u vodi, s disalicom 5 m.
  • najveći uspon 30°.

Ovaj motor predstavlja najslabiji element u dizajnu T-64. Iako je ujedinio kompleksni projekat i imao male dimenzjije a veliku snagu, bio je jako nepouzdan. Tokom službe se više puta modernizovao i iz prvobitnog dizel motora postao multi-fuel motor. Postojali su znatni problemi sa transmisijom (takođe potpuno novi dizajn) u prvobitnim verzijama, ali su ovi problemi riješeni u modelu T-64A. Kasnih osamdesetih, kada je pokrenuta proizvodnja tenka T-80UD koji je bio opremljen motorom 6TD-1 sa 1000 KS, dio T-64 se opremio sa njima, te su nastali tenkovi T-64AM, T-64AKM i T-64BM.

Naoružanje[uredi | uredi izvor]

  • 125 mm glatkocijevni top 2A46M-1 (D-81TM) sa punjačem topa 6ETs40 kapaciteta 28 granata, brzina paljbe 8 granata u minuti, ukupni kapacitet spremnika je 36 zrna od čega je 8 vođenih raketa 9M112M "Kobra" (NATO oznaka "AT-8 Songster"). Dostupna punjenja topa su:
    • protivpješadijsko zrno (APERS) 3UOF-36, 3OVF-22 s nekoliko poboljšanih karatkteristika
    • potkalibarsko zrno (APFSDS) 3UBM-17 ili 3UBM-19 ili starije verzije sa dodatnim nabojem početne brzine oko 1.800 m/s
    • kumulativna punjenja 3VUK-25 ili 3UBK-21
  • suspregnuti mitraljez PKT kalibra 7.62 mm sa spremnikom kapaciteta 1.200 metaka
  • daljinski kontrolisani protivavionski mitraljez kalibra 12.7 mm NSV sa spreminikom od 300 metaka
  • dimni bacači kalibra 81 mm 4+4 kod verzije T-64B i 6+6 kod verzije T-64A.


Oklopna zaštita[uredi | uredi izvor]

Oklop T-64 sastoji se od čeličnih ploča za tijelo i ljevani pancirni čelik za kupolu. Na posebno osjetljiva mjesta s prednje i čeone strane tijela kupole postavljen je oklop koji se sastoji od čelika i umetaka od stakloplastike. Postavlja se i reaktivno-eksplozivni oklop.

Oprema[uredi | uredi izvor]

Ukrajinski T-64BM tokom vojne parade
  • 1A33 sistem upravljanja paljbom (SUP), sa:
    • radijski navođenom protoivoklopnom raketom 9K112 Kobra koja se ispaljuje iz topovske cijevi tenka
    • 2E28M hidrauličnim stabilizatorom
  • dnevnim nišanom 1G42 sa ugrađeni laserskim daljinometrom
    • TPN-1-49-23 aktivnim noćnim IC nišanom
    • L2G IC reflektorom postavljenim lijevo od topa
    • 1V517 balističkim računarom
    • 1B11 anemometrom

Opremu komandira tenka koji se nalazi u kupoli predstavlja:

    • PKN-4S kombinovani dnevno/noćni nišan radijusa 360 stepeni
    • PZU-6 protivavionski nišan
    • 2Z20 dvoosovinski stabilizator
  • TPN-3-49 ili TPN-4 i TVN-4 noćni vizir vozača
  • R-173M radio
  • ABHO zaštita sa detektorima radijacije
  • Oprema za forsiranje rijeka i vodenih prepreka dubine do 5 metara
  • KMT-6 čistač mina koji se postavlja na prednji dio tenka.

Operativna upotreba[uredi | uredi izvor]

Hladni rat[uredi | uredi izvor]

Sovjetski T-64 u Istočnoj Njemačkoj 1980ih godina.

Prema navodima Davida Isbyja , T-64 je uveden u operativnu upotrebu 1967. godine u 41. gardijskoj tenkovskoj diviziji u Kijevskom vojnom okrugu. [2] Razlog tome je bila blizini fabrike gdje se prozivodio ovaj tenk, početak uvođenja tenka u operativnu upotrebu i obuka posade su zahtijevali prisustvo stručnog osoblja iz fabrike. Pretpostvlja se da je tenk bio nepoznanica zapadnim državama u periodu od početka proizvodnje do polovine 1960-ih godina.

T-64A je u početku opremanja sovjetske armije bio raspoređivan po zapadnih vojnim oblastima tadašnjeg SSSR-a tokom 1970-ih godina te postepeno u jedinicama prve linije odbrane grupe sovjetskih snaga u DDR-u, te sovjetskim trupama u ostatku Varšavskog pakta. Prva takva jedinica koja je bila opremljena T-64A tenkom je bila 14. gardijska motorizovana divizija u njemačkom gradu Jüterbog Kada je NATO došao do saznanja o novom tenku nakon što je on bio raspoređen u DDR-u, u početku je od strane NATO-a bio pogrešno identificiran kao T-72. T-64 je pretežno korišten u jedinicama na sjeveru Istočne Njemačke koje su pripadale 2. gardijskoj tenkovskoj, 3. udarnoj i 20. tenkovskoj gardijskoj armiji. Iako su ga sovjetske snage počeli mijenjati u službi sa novijim T-80 tenkom, prije nego što su se sovjetske trupe u potpunosti povukle iz Istočne Njemačke krajem 1980-ih i početkom 1990-e tih godina, dvije divizije i 6. odvojena gardijska motorizovana brigada još su koristile T-64 tenk.

U septembru 1990. godine Sovjetski savez je imao 3.982 T-64 tenka u upotrebi zapadno od Urala, od koji su 2.091 bili u Ukrajini. Od njih 1.386 su bili verzija T-64A, 220 T-64AK, 1.192 T-64AB, 159 T-64BV, 420 T-64B1, 27 T-64B1K/BV1K i 578 T-64R. [3]Za vrijeme SSSR-a T-64 se nije izvozio u druge zemlje. [4]

Obično se izvještava da T-64 nije bio upotrijebljen u sovjetsko-afganistanskom ratu, jer 40. sovjetska armija koja je tamo bila raspoređena je bila opremljena sa T-54/55 i T-62 tenkovima, vjerovatno zbog ograničene upotrebe tenkova zbog planinskog terena. Mali broj T-64 tenkova je bio testiran u Afganistanu [5] tokom januara 1980. godine, ali su brzo povučeni bez da su upotrijebljeni u borbi jer njihovui motori nisu dobro fukcionisali na velikoj nadmorskoj visini.[4]

Nakon raspada SSSR-a[uredi | uredi izvor]

Uništeni T-64 u Donbasu

Nakon raspada Sovjetskog Saveza 1991. godine, nova kopnena vojska Rusije su standardizovale svoju tenkovsku flotu na T-72 i T-80 tenkove, dok je T-64 ostao u rezervi ili je povučen iz upotrebe.

U junu 1992. godine novoformira vosjka Pridnjestrovlja je preuzela 18 T-64BV tenkova od 59. gardijske motorizovane divizije iz vojne oblasti Odesa koji su korišteni u ratu u Pridnjestrovlju Dva T-64 su onesposobljena tokom ruske protivofanzive u blizini mjesta Bender[6] , od kojih je jedan pogođen pritvtenkovskim topom 100 mm T-12. Ova akcija predstavlja prvu borbenu upotrebu ovog tenka.[4]

Dok su tokom prvog čečenskog rata T-80 tenkovi korišteni u borbama, nije dokumentirana upotreba T-64 tenka tokom ovog sukoba, ali moguće da su korišteni u malom broju.

T-64 je masovno uveden u borbena dejstva tokom polovine 2014. godine u ratu u Donbasu, gdje je ukrajinska vojska upotrijebila T-64 kao glavni borbeni tenk u ofenzivnim djelovanjima protiv proruskih pobunjenika. Također, krajem augusta 2014. godine zabilježena je upotreba preko 20 T-64 tenkova u vojnim snagama Novorusije.[7] Ukrajinski i NATO zvaničnici tvrdili su da su ovi T-64 tenovi isporučeni od strane Ruske Federacije pobunjenicima [8] Od kraja augusta 2014. preko 70 tenkova t-64 različitih verzija uključujući najmanje tri tenka tipa T-64BM, dokumentirano je kao uništenih[9] u ratu u Donbasu.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ http://www.kotsch88.de/f_t-64.htm
  2. ^ p. 13, Isby, per Victor Suvorov
  3. ^ Zaloga 2015, str. 42–43.
  4. ^ a b c Zaloga 2015, str. 43–44.
  5. ^ Reddy, L.R. (2002). Inside Afghanistan: End of the Taliban Era?. APH. str. 57. ISBN 9788176483193. Arhivirano s originala, 4 September 2014. Pristupljeno 25 October 2014. 
  6. ^ Stratulat, Alexandru; Cooper, Tom (29 September 2003). "War in Moldova, 1992". Air Combat Information Group. Arhivirano s originala, 25 November 2005. Pristupljeno 25 October 2014. 
  7. ^ "Lostarmour: Database of Documented Losses of Armored Vehicles in Civil War in Ukraine". lostarmour.info. Arhivirano s originala, 3 September 2014. Pristupljeno 3 September 2014. 
  8. ^ Marcus, John. "Russia and Ukraine's mystery tanks". BBC.com. Arhivirano s originala, 16 June 2014. Pristupljeno 17 June 2014. 
  9. ^ "Lostarmour: Database of Documented Losses of Armored Vehicles in Civil War in Ukraine". lostarmour.info. Arhivirano s originala, 3 September 2014. Pristupljeno 3 September 2014.