Etanol

Etanol
Općenito
Hemijski spoj	Etanol
Druga imena	Etil-alkohol, špirit
Molekularna formula	C2H5OH
CAS registarski broj	64-17-5
Kratki opis	bezbojna tekućina karakterističnog mirisa
Svojstva
Molarna masa	46,07 g/mol
Agregatno stanje	tekuće
Gustoća	0,7894 g/cm3
Tačka topljenja	−114,4 °C
Tačka ključanja	78,37 °C
Pritisak pare	58,7 hPa pri 20 °C
Rastvorljivost	neograničena u vodi
Dipolni moment	1,69 D (gas)

Etanol (poznat još i kao etilni alkohol, etil-alkohol, špirit ili u narodu jednostavno alkohol) je bezbojna, zapaljiva tekućina koja se u medicini koristi kao sredstvo za sterilizaciju (u koncentracijama od 70-80%), kao komponenta u alkoholnim pićima (obično manje koncentracije) i kao pogonsko gorivo (obično veće koncentracije tj preko 80%). Smatra se da je etanol droga jer izaziva ovisnost, iako je njegova konzumacija dozvoljena u gotovo svim zemljama svijeta. Međutim, ukoliko se pod uticajem alkohola vozi neko prevozno sredstvo (automobil, avion ili brod), uglavnom je zakonski zabranjeno.

Hemijska struktura

Etanol (formula: C₂H₅OH) spada u n-alkanole. Izveden je iz alkana etana (C₂H₆) u kojem je jedan atom vodonika zamijenjen hidroksilnom funkcionalnom grupom (OH). Zbog toga je imenu etan dodan sufiks -ol u skladu sa nomenklaturom IUPAC. Naziv etanol se koristi konkrentno za ovaj hemijski spoj, dok se alkohol može odnositi na cjelokupnu grupu hemijskih spojeva alkohola u koju spadaju, između ostalih, metanol, propanol, butanol i mnogi drugi.

Historija

Prvi put čisti etanol je dobio perzijski liječnik, naučnik, filozof i pisac Abu Bekr Muhammed Ibn Zekerijja al-Razi putem destilacije vina. Nazvao ga je Al-Kuhl (cijelo). Ukazao je na sterilizirajuće i dezinfekcijske osobine alkohola i upotrebljavao ga u medicinske svrhe. U arapskom jeziku الكحل‎ al-kuhl se doslovno koristio kao naziv za šminku (za oči) i prah (antimona), a koristio se kao otapalo. Kasnije je ovaj naziv došao u Evropu preko Španije tokom arapskog osvajanja. U španskom jeziku riječ alcohol الكحول‎ se prvobitno koristila za fini, suhi prah, koji su upotrebljavali alhemičari.

Alkohol u ishrani

Alkohol se može pronaći prirodno u zrelom voću kao proizvod alkoholnog vrenja voćnog šećera. Količine alkohola u različitim proizvodima (u volumenskom udjelu):

• kruh/hljeb: do 0,3 %
• sok od jabuke: do 0,4 %
• bezalkoholno pivo: do 0,5 %
• sok od grožđa: do 0,6 %
• zrela banana: do 1 %
• kefir: do 1 %
• pivo
  • svijetlo pivo: 1-2,5 %
  • puno pivo: 3-5 %
  • jako pivo: 6-12 %
• vino: uglavnom od 7-14 %
  • vino od meda: 5-15 %
  • vino od jabuke: 5,5-7 %
• liker: 15-75 %, većinom ispod 30 %
• špirit: od 30-80 %, većinom oko 40 %

Tehnička primjena

Najzanimljivija tehnička primjena je kao pogonsko gorivo. Postoji nekoliko klasa goriva koje sadrže etanol:

• E5 sadrži 5% etanola i 95% benzina. Ima oktansku vrijednost od RON95 oktana. Koristi se bez ikakvih izmjena na benzinskim automobilima.
• E85 sadrži 85% etanola, 14% benzina i 1% aditiva koji izazivaju povraćanje. Ima oktansku vrijednost od RON104 oktana. Da bi se koristilo u automobilima potrebno je dodati motoru 40% više E85 u odnosu na benzin. Ovo se postiže stavljanjem većih brizgaljki umjesto originalnih. Radni opseg goriva je -25^oC do +78^oC vanjske temperature. Kod nas ga još nema na pumpama zbog neizgrađene infrastrukture. Cijena u EU je oko 0,7€/litri goriva, što odgovara cijeni od ca 1€/litri. Mana: veća potrošnja E85 ca 30% u odnosu na gorivo.
• E96 sadrži 96% etanola i 4% vode. Ima oktansku vrijednost od RON118 oktana. Da bi se koristilo u automobilima potrebno je dodati motoru 50% više E96 u odnosu na benzin. Ovo se postiže stavljanjem većih brizgaljki umjesto originalnih. Radni opseg goriva je +13^oC do +78^oC vanjske temperature, dakle zimi je potrebno predzagrijavanje i vazduha i goriva te se u praksi koristi samo kao ljetno gorivo. Ima odlična rashladna svojstva, bolji stepen iskorištenja i čistije izduvne gasove u odnosu na benzin. Cijena u EU je oko 5€/litar. Mana: veća potrošnja od ca 40% u odnosu na gorivo te je akcioni radius automobila kraći.

Etanol kvaliteta E96 se može dobiti na više načina i to:

• Destilacijom i fermentacijom voća, povrća i biološkog otpada (neefikasno i skupo). Ovaj proces je u narodu dobro poznat kao tradicionalno pečenje rakije tj prepečenice.
• Ekstrakcijom iz zemnog gasa metana CH₄ (industrijska primjena korištena niz godina).
• Sintezom ugljen dioksida i hidrogenskog gasa uz pomoć MoS₂ ili sličnog katalizatora.

2CO₂+6H₂=C₂H₅OH

Ovaj proces se vrši na temperaturama preko 255^oC.

Također pogledajte

• Etenol

Vanjski linkovi

• Leksikon alkohola (njem.)
• Uticaj etanola na ljudsko tijelo
• Etanol kao izvor energije