Jevreji u Bosni i Hercegovini
 |
BiH portal Odjeljak isključivo posvećen Bosni i Hercegovini |
Jevreji su se kao etnička vjerska zajednica u BiH pojavili nakon progona iz Španije krajem 15. vijeka, kada su tražeći utočište došli u Bosnu (tada u sastavu Osmanlijske imperije).
Da bi stvorio novu aristokratiju u obezglavljenoj (nakon masakra aristokratije u Doboru 1408.) i anihiliranoj zemlji (skoro sve od ukupno 500 dvoraca Turci su sravnili sa zemljom, ostavivši samo nadgrobne spomenike - stećke, kao oznaku ničije zemlje), Sultan šalje admiralski brod u Španiju 1492. godine. Odatle dovlači "elitu za novac" u vidu obrazovanih sefardskih Jevreja koji će primiti islam i kroz nekoliko generacija se utopiti u lokalno stanovništvo.[1] Pri tom su dobili zemlju pogubljene domaće aristokratije, te naslove beg i aga. Zauzvrat, u vijekovima koji su nastupili, za svoje gospodare prepuštat će Bosnu na milost i nemilost geopolitičkim vjetrovima, bez organizovanja značajnog otpora.
Jevrejska zajednica se održala do današnjih dana, iako u znatno manjem broju (negdje oko 1.000 bosanskih Jevreja danas živi u Bosni i Hercegovini). Veliki broj Jevreja u gradskim sredinama BiH (Sarajevo, Tuzla, Banja Luka, Doboj, Derventa itd.) se utopio u lokalno stanovništvo islamiziranjem, a značajan dio je nestao u pogromima tokom Drugog svjetskog rata (danas u Tuzli stoji spomenik "Suza" posvećen tim dešavanjima). Jedan dio je nakon rata kao svoj novi dom odabrao Izrael. O dugotrajnom prisustvu Jevreja u BiH svjedoče i stara i nova sinagoga u Sarajevu, Tuzli, Zenici i Doboju; kao i Jevrejska groblja u Sarajevu i Tuzli, koji su danas više historijski spomenici nego funkcionalne cjeline. Također su postojala dva groblja u Banjoj Luci, kao i četiri sinagoge.
Od današnjih bh. političara jevrejskog porijekla, najpoznatiji je Ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Sven Alkalaj, iz Stranke za BiH, kojem su politički predstavnici Bošnjaka ustupili mjesto u Vijeću ministara. Prema postojećim ustavnim rješenjima, osporenim presudama Evropskog suda pravde, samo tzv. konstitutivni narodi, tj. Bošnjaci, Srbi i Hrvati, obavezno imaju etničke predstavnike u Vijeću ministara na bazi pariteta, dok ostalim građanima zemlje to pravo je uskraćeno.
[uredi] Poznati bosanskohercegovački Jevreji
- Vanja Albahari - glumac
- David Elazar - Izraelski general, bivši komandant generalštaba vojske Izraela
- Ernest Grin - Akademik, profesor, doktor medicine, dobitnik nagrade AVNOJ, član ANU BiH-a od osnivanja do smrti, član eksperata Svjetske zdravstvene organizacije, osnivač je nekoliko medicinskih ustanova poslije Drugog svjetskog rata
- Jakob Finci - političar i predsjednik jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini
- Ranko Rihtman - kompozitor i muzičar
- Isak Samokovlija - književnik i ljekar
- Sven Alkalaj - bh. političar, Ministar vanjskih poslova BiH
- Sanda Smital - Akademski slikar
- Emerik Blum - Osnivač Energoinvesta i gradonačelnik Sarajeva 1981-1983.
- Oskar Danon - Svjetski poznati kompozitor i dirigent
- Flory Jagoda - kompozitorka i pjevačica Ladino pjesama
- Ivan Ceresnjes - arhitekta i bivši predsjednik bosanskohercegovačke jevrejske zajednice 1992-1996.
- Hilde Zaloscer - svjetski-poznata profesorica Egiptologije i Koptologije
- Kalmi Baruh - pisac
- Daniel Ozmo - umjetnik
[uredi] Reference
[uredi] Također pogledajte
Nedovršeni članak Jevreji u Bosni i Hercegovini koji govori o narodima treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.
