Split

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 43°30′0″S 16°26′0″I / 43.5, 16.43333
Split
Grad
Split - my collage 3.jpg
Flag of the City of Split.svg
Zastava
Coat of arms of Split.gif
Grb
Službeni naziv: Grad Split
Nadimak: Velo misto
Država  Hrvatska
Županija Flag of Split-Dalmatia County.gif Splitsko-dalmatinska
Koordinate 43°30′0″S 16°26′0″I / 43.5, 16.43333
Najviša tačka Marjan
 - Nadmorska visina 178 m.i.m.
Površina
 - Općina 79,38 km2
Stanovništvo
 - Naselje 167.121 (2011)
 - Općina 178.102
Gustoća
 - Općina 2.243,66 /km2
Osnovan 6. vijek p. n. e.
Gradonačelnik Ivo Baldasar (SDP)
Vremenska zona Srednjoevropsko vrijeme
Poštanski broj 21000
Pozivni broj (+385) 21
Croatia location map.svg
Blue pog.svg
Web stranica: Grad Split
Split, pogled na rivu

Split je grad u Hrvatskoj i sjedište Splitsko-dalmatinske županije.

Osnovni podaci[uredi | uredi izvor]

Split je po broju stanovnika drugi grad u Hrvatskoj i najznačajniji je kulturni i privredni centar Dalmacije, najveći grad na istočnoj obali Jadranskog mora. Poznat je po čuvenoj Dioklecijanovoj palači i Festivalu zabavne muzike "Split".

Ime[uredi | uredi izvor]

Grad je kroz historiju više puta mijenjao ime, tako ga nalazimo kao Aspalathos/Spalatos (gr.), Spalatum, Spalato (ital.), Spljet, Split. Porijeklo njegovog imena se izvodi od biljke brnistre (ili žuke) koja tamo raste u izobilju. Grčki naziv za nju je aspalathos.

Po drugoj teoriji, ime je nastalo od latinske riječi, kao uvećanica za palaču - tj. "palačetina".

Po trećoj iz "spalato" = palačica, mala palača (ital.).

Položaj[uredi | uredi izvor]

Split je smješten na jadranskoj obali u srednjoj Dalmaciji na Splitskom poluostrvu. Od uzvisina, okružuju ga u pozadini sa sjevera planina Mosor, sa sjeverozapada brdo Kozjak, sa istoka brdo Perun, a najstarije gradsko jezgro se nalazi pod brdom Marjan, koje se nalazi zapadno od starog gradskog jezgra. Splitsko poluostrvo okružuju ostrva Brač, Hvar, Šolta i Čiovo. Trajekti iz luke Split često su jedina veza ostrva srednje Dalmacije s kopnom.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Na popisu stanovništva 2011. godine, grad Split je imao 178.102 stanovnika, od čega u samom Splitu 167.121.

Grad Split[uredi | uredi izvor]

Broj stanovnika po popisima[1]
1857. 1869. 1880. 1890. 1900. 1910. 1921. 1931. 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2001. 2011.
12.417 14.587 16.883 18.438 21.925 25.103 29.155 40.029 54.187 64.874 85.374 129.203 176.303 200.459 188.694 178.102

Napomena: Nastao iz stare općine Split. Od 1857. do 1971. sadrži dio podataka za grad Solin i dio podataka za općinu Podstrana, a od 1948. do 1971. dio podataka za grad Kaštela.

Split (naseljeno mjesto)[uredi | uredi izvor]

Broj stanovnika po popisima[1]
1857. 1869. 1880. 1890. 1900. 1910. 1921. 1931. 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2001. 2011.
10.358 12.196 14.815 15.697 18.853 21.738 25.052 35.332 50.075 60.703 80.902 123.756 169.322 189.388 175.140 167.121

Napomena: U 1981. smanjeno izdvajanjem dijelova naselja iz kojih su formirana samostalna naselja: Donje Sitno, Gornje Sitno, Kamen, Podstrana (općina Podstrana), Slatine, Srinjine, Stobreč, Strožanac (bivše naselje) i Žrnovnica, Kaštel Gomilica (grad Kaštela), Kaštel Kambelovac (grad Kaštela) i Kaštel Sućurac (grad Kaštela), Kučine (grad Solin), Mravince (grad Solin), Solin (grad Solin) i Vranjic (grad Solin). Ta su se naselja do 1971. iskazivala kao dio naselja Split. U 1991. smanjeno za dio područja koji je pripojen naselju Kamen, za koji i sadrži podatke do 1981., i za dio područja koji je pripojen naselju Stobreč. U 1857., 1869. i 1890. sadrži podatke za naselje Donje Sitno, dio podataka za naselje Stobreč do 1981., kao i dio podataka u 1953. i 1961. za naselje Gornje Sitno. U 1857., 1869., 1921., 1931., 1953. i 1961. dio podataka sadržan je u naselju Srinjine, od 1857. do 1931. u naselju Žrnovnica, a u 1857., 1869., 1890., 1921. i 1931. u naselju Gornje Sitno. U 1880. i 1910. dio podataka sadržan je u naselju Tugare (grad Omiš). Do 1971. naselje Blaca (grad Solin), iskazivano je kao dio naselja Split.

Popis 1991.[uredi | uredi izvor]

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mjesto Split je imalo 189.388 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.
Hrvati
  
164.629 86,92%
Srbi
  
8.492 4,48%
Jugoslaveni
  
4.975 2,62%
Muslimani
  
1.150 0,60%
Crnogorci
  
1.028 0,54%
Slovenci
  
970 0,51%
Makedonci
  
473 0,24%
Albanci
  
280 0,14%
Mađari
  
207 0,10%
Italijani
  
96 0,05%
Česi
  
76 0,04%
Rusi
  
50 0,02%
Nijemci
  
49 0,02%
Jevreji
  
47 0,02%
Slovaci
  
45 0,02%
Ukrajinci
  
27 0,01%
Bugari
  
26 0,01%
Romi
  
24 0,01%
Rusini
  
19 0,01%
Poljaci
  
16 0,00%
Rumuni
  
12 0,00%
Turci
  
10 0,00%
Grci
  
7 0,00%
Austrijanci
  
6 0,00%
Vlasi
  
1 0,00%
ostali
  
129 0,06%
neopredijeljeni
  
3.201 1,69%
region. opr.
  
1.176 0,62%
nepoznato
  
2.167 1,14%
ukupno: 189.388

Gradske četvrti[uredi | uredi izvor]

Osim administrativne podjele na 8 gradskih naselja, zbog veličine samog centralnog gradskog naselja Splita te lakšeg upravljanja prostorom, grad Split obuhvata i manje urbane cjeline - četvrti, odn. kotareve. To su:[2]

Znamenitosti[uredi | uredi izvor]

Dioklecijanova palača. Ona nije spomenik već je grad. U njoj se antika dodiruje i prožima sa srednjim vijekom, tu je gotika, renesansa, suvremeno graditeljstvo. Podrumi koji su dio Dioklecijanove palače - u njima ćete vidjeti očuvane drvene grede iz Dioklecijanovog vremena i mlin za masline koji je neki dosjetljiv čovjek tu postavio u srednjem vijeku.

Splitska katedrala. To je mala, vrlo ugodna crkva u kojoj je svaki vijek ostavio neki trag. Zvonik Svetoga Duje. Popnite se i vidjet ćete Split iz sasvim neobične perspektive.

Spomenik Grgura Ninskog.

Nemojte propustiti Đardin, gradski park koji mnogi građani Splita nakon nedavnog preuređenja smatraju ružnim.

Pjaca i Prokurativa, Galerija Meštrović i Muzej hrvatskih arheoloških spomenika. Napravite fotografije ispred Hrvatskog narodnog pozorišta i gradske vijećnice. Otiđite na predstavu festivala Splitsko ljeto.

Poznate osobe[uredi | uredi izvor]

Gradovi partneri[uredi | uredi izvor]

Galerija[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • [1] Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991.
  • Jakov Gelo, Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998; ISBN 953-6667-07-X, ISBN 978-953-6667-07-9;

Reference[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz:
panorama Splita


Flag of Croatia.svg Nedovršeni članak Split koji govori o gradu u Hrvatskoj treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.