Disanje

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Pokret grudnog koša pri disanju

Disanje ili respiracija (lat. respiratio) je proces razmjene kiseonika i ugljen-dioksida između organizama i njegovog vanjskog okoliša.

Funkcija[uredi | uredi izvor]

Pri udisanju zraka, zrak struji preko dušnika i bronhija u pluća. U ćelijama pluća iz zraka se izdvaja kisik koji se putem crvenih krvnih zrnaca širi po tijelu. Izdahnuti zrak iz tjela izvodi ugljični dioksid koji se stvara kao posljedica potrošnje kisika u tijelu. Čitav ovaj proces se odvija preko malog krvotoka (pluća-srce). Normalna frekvencija disanja u mirovanju kod odraslih je između 18-20 puta u minuti, kod djece 20-22, a kod starijih osoba 16-18 puta.


Regulacija disanja[uredi | uredi izvor]

Živčani sustav prilagođava veličinu alveolarne ventilacije potrebama organizma. Zahvaljujući pri tome, da se tlakovi kisika i ugljičnog dioksida u krvi minimalno mijenjaju i kod teških opterećenja respiratornog sustava. Centar za disanje se nalazi u produženoj moždine i ponsu, a regulacija disanja se odvija kontinuiranim slanjem impulsa. Krajnji cilj disanja je održavanje povoljnih koncentracija kisika, ugljičnog dioksida i vodikovih iona u tjelesnim tekućinama. Povećanje ugljičnog dioksida ili vodikovih iona utječe na respiraciju, tako što nadražuje centar za disanje i dovodi do uklanjanja viška plinova ubrzanjem respiracije. Regulacija ugljičnog dioksida se vrši mehanizmom povratne sprege, tako da u toku pneumonija, emfizema i drugih plućnih bolesti, ovaj sustav može povećati alveolarnu ventilaciju 5-7 puta.

Umjetno disanje[uredi | uredi izvor]

Pri nedostatku funkcije pluća, tijelo se može umjetnim putem snabdjevati kisikom. Ako je disfunkcija čisto mehaničkog karaktera, umjetno disanje se može vršiti:

  • Usta na usta - pri čemu se primaocu glava mora lako nagnuti unazad zbog moguće aspiracije jezika, nos mora biti zatvoren
  • Usta na nos - također glava unazad, usta moraju biti zatvorena (ova varijanta se po posljednjim ispitima pokazuje kao bolja i tako je unešena u osnove školovanja u prvoj pomoći u Evropi)
  • Ambu-vrećica - ovdje se ne koristi sopstveni zrak, nego se putem stiskanja jedne vrećice sa povratnim ventilom i glavnim dijelom koji pokriva nos i usta unosi kisik u tijelo primaoca
Ambu vrećica za umjetno disanje
  • Automatski respiratori - u ovom slučaju radi se o mašinama koje automatski, održavajući frekvenciju od 15-18 puta, preuzimaju mehaničku funkciju pluća.

Pri disfunkciji pluća u cjelini (nemogućnost preuzimanja kisika od strane crvenih krvnih zrnaca), koristi se srce-pluća mašina, koja pored preuzimanja funkcije srca preuzima i potpunu funkciju pluća obogaćvajući krv kisikom. Ove mašine se koriste samo u bolnicama.

Reanimacija[uredi | uredi izvor]

Reanimacija u slučaju nesreće[uredi | uredi izvor]

U slučaju disfunkcije pluća i nedostatku rada srca, kod pacijenta se provodi reanimacija putem umjetnog disanja i masaže srca. Umjetno disanje se sprovodi usta na usta ili usta na nos (kao sto je gore opisano). Masaža srca se sprovodi tako što se dlan jedne ruke postavi na donjoj trećini grundnog koša te se druga ruka stavi preko nje. Vrši se pritisak od otprilike 3-4 cm u dubinu pri čemu često dolazi do loma prsnog mosta. U ovom slučaju dolazi do manjeg otpora te se jačina pritiska smanjuje. Reanimacija se započinje umjetnim disanjem te se nastavlja masažom srca u odnosu 2:15. Brzina reanimacije je određena prosječnom brzinom disanja te brzinom rada srca kod pacijenata u stabilnom stanju. Time se pri reanimaciji nastoji postići frekvencija disanja od oko 16 te srca između 60-80. Kod male djece frekvencija se povisuje na 20-22 disanja te do 200 otkucaja srca. Zbog manjeg grudnog koša kod dojenčadi i male djece, za masažu srca se ne koriste ruke nego samo dva prsta. Pritisak se vrši otprilike 1-2cm u dubinu.

Defibrilacija[uredi | uredi izvor]

Defibrilator sa EKG funkcijom

Za potrebu reanimacije u hitnim slučajevima, bolnice i vozila hitne pomoći upotrebljavaju defibrilator. Po vrsti rada on može biti automatski ("peacemaker"), poluautomatski ili manualni. Automatski defibrilatori su malih dimenzija te se koriste kod hroničnih oboljenja srca kao preventiva, te se nose stalno na ili u tijelu. Poluautomatski defibrilatori su u posljednjoj deceniji u većem dijelu evropskih zemalja uvedeni u sanitetske službe. Ovakvi poluautomati spasiocu oduzimaju odluku kada izvršiti električni udar putem elektrokardiografskog mjerenja rada srca. Do električnog udara dolazi samo pri vidljivoj mišićnoj funkciji srčanih komora. Njihova upotreba je jednostavna i ne donosi opasnost za pacijenta. Manualni defibrilatori se koriste uglavnom u bolnicama. Odluku o električnom udaru u ovom slučaju donosi doktor. Externi defibrilatori električni udar donose putem elektroda najčešće zaljepljenih ili postavljenih na grudni koš. Interni defibrilatori se koriste direktno na srcu putem dviju elektroda pri operacijama ili transplatacijama. Za vrijeme ovakve vrste reanimacije, umjetno disanje se vrši putem ambu-vrećice ili putem intubacije.


Star of life.svg Nedovršeni članak Disanje koji govori o medicini treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: