SOKO J-21 Jastreb

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Translation Latin Alphabet-cs.svg Ovaj članak nije preveden ili je djelimično preveden.
Ako smatrate da ste ga sposobni prevesti, kliknite na "Uredi" i prevedite ga vodeći računa o enciklopedijskom stilu pisanja i pravopisu bosanskog jezika.
Gnome-edit-clear.svg Ovaj članak zahtijeva čišćenje.
Molimo Vas da pomognete u poboljšavanju članka pišući ili ispravljajući ga u enciklopedijskom stilu.
Formacija Soko Jastreba J-21 "Leteće zvezde" na aeromitingu u Ljubljani 1989. godine.

Soko Jastreb J-21 je jugoslavenski vojni jednomotorni lahki jurišni mlazni avion jednosed metalne konstrukcije, namenjen za blisku vatrenu podršku i izviđanje, koji se proizvodio na osnovu projekta VTI u fabrici aviona SOKO u Mostaru od 1968. do 1977. godine. Nastao je iz razvojnog projekta vojno školskog mlaznog aviona Galeb G-2 sa kojim ima veliki broj unificiranih delova što je pojeftinilo proizvodnju i održavanje. Ovo je bio drugi mlazni i prvi borbeni avion koji se serijski proizvodio u Jugoslaviji. Na čelu projekta nalazio se aerodinamičar prof. dr Zlatko Rendulić. Prvi probni let je izveden 19. jula 1965. a uvođenje u službi je započelo 31. decembra 1968. godine čime je otpočela postepena zamjena Republic F-84 Thunderjet kome su polako isticali resursi i koji je do tada bio osnovni jurišni mlazni avion u sastavu JRV. Svjetskoj javnosti je prvi put prikazan na aeromitingu Farnborough 1968. godine. Jastreb je mogao da poleće i sleće na travnatno-poletne staze a bio je opremljen sa streljačkim naoružanjem u trupu i nevođenim bombama i raketama na podkrilnim nosačima čime je omogućavao jurišno-borbena dejstva na zemlji. Bio je osposobljen da dejstvuje i na lake letelice kao što su helikopteri i klipni avioni. Proizvodio se u četiri varijante od koje pored standardnih, J-21 (jurišnik) i IJ-21 (izviđač), najznačajnija bila sa oznakom J-1L namenjena za izvoz u Zambiju i Libiju. Ukupno je napravljeno 208 primjeraka od čega se u službenoj upotrebi u JRV nalazilo 157 Jastreba dok ostatak predstavljaju izvozne partije čime je postignut značajan poslovan uspeh. Tehnologija za izradu prvih podzvučnih mlaznih aviona u Jugoslaviji osvojena je zahaljujući saradnji sa Ujedinjenim Kraljevstvom od koje je otkupljena licenca za turbo mlazni motor oznake Armstrong Siddeley Viper kao i druge dodatne opreme poput izbacivog sedišta marke Folland. Ovim je napravljen veliki tehnološki iskorak u Jugoslaviji a Mostar i SR BiH su postali sjedište jedne od najnaprednijih tehnologija u zemlji. Za razliku od Galeba Jastreb je imao ojačanu konstrukciju a ugrađivan je i nešto jači turbo mlazni motor koji je nosio oznaku Mk 521, potiska 1.333,7 daN. Prema nekim podacima predstavljao je prelazno rešenje sve do realizacije tajnog vojnog projekta ″JUROM″, razvojni projekat novog jurišnog dvomotornog mlaznog aviona J-22 Orao između SFR Jugoslavije i NR Rumunije, na kojem se uveliko radilo 1970-ih. Učestvovao je u borbenim dejstvima u sastavu RV i PVO JNA na početku sukoba u SFR Jugoslaviji 1991. godine a potom u RV i PVO Vojske Republike Srpske. Najveći broj Jastreba rashodovan je u RV i PVO SR Jugoslavije 1996. na osnovu Podregionalnog sporazuma o kontroli naouružanja. Na početku 21. vijeka zadržani su u operativnoj upotrebi ratnih vazduhoplovstava Republike Srpske i Libije. Već na početku sukoba u Jugoslaviji 1991. uvidelo se da se radi o prevaziđenom jurišniku jer je neoklopnjen i bez IC mamaka bio relativno laka meta na malim visinama, odakle je obično dejstvovao, za strelječko naouružanje i toplotno navođene rakete sa zemlje.

Literatura[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]