Avion

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web stranice ili drugi izvori).
Sporne rečenice i navodi bi mogli, ukoliko se pravilno ne označe validnim izvorima, biti obrisani i uklonjeni. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci, te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Moderni avion (Airbus A380)

Avion je zrakoplov, fiksnih krila čvrste konstrukcije sa motorom (pogonskom grupom). Krila (jedan ili više parova) su horizontalno postavljene i uzgonski profilisane, osnovne uzgonske površine, pomoću kojih avion ostvaruje održavanje u zraku, pod uslovom da ima dostatnu brzinu, vektora brzine bar približno usmjerenog u željenom pravcu kretanja (i načelno unutar određenog manjeg ugla u odnosu na uzdužnu osu, ~ < 45 stepeni), sa relativno malim odstupanjem po visini i pravcu od idealnog (za željeni smjer kretanja i potrebu mijenjanja pravca), te se samo takvo kretanje, ostvareno pomoću uzgonskih površina i pogonske grupe, koja daje efekt akcije-reakcije - naziva let.

Za održavanje i kontrolisanje visine leta, većina postojećih konstrukcija zahtijeva postojanje određenih krilima-sličnih kontrolnih površina , iza ili ispred glavnih krila, koji se nazivaju kormilo visine, a za kontrolisanje leta po pravcu praktično svaka postojeća konstrukcija bilo kog aviona, ima prethodnim slične, vertikalne površine, koje se isključivo postavljaju oko kraja uzdužne ose aviona, postavljene bar približno vertikalno a nazivaju se kormilo pravca ili samo kormilo. Po uzdužnoj osi aviona glavni par krila mora se po konstrukcijskim principima postaviti tako da je približno postavljen oko centra težišta cijelog aviona, kako u situaciji kada je napunjen gorivom i korisnim teretom, i isto tako i kada je prazan, tako da se praktična konstrukcija konkretnog aviona svodi na prilagođavanje tlocrtnog oblika krila prevalentnoj brzini kojom bi trebao da se kreće avion i dinamici potrošnje goriva, uz održavanje približno istog momenta uzgona po promjeni težine, uzrokovanoj potrošnjom goriva.

Kroz vazduh se, principijelno, moguće kretati i bez uzgonskih površina i bez akcijsko-reakcijske (pogonske) grupe, ali takvo kretanje još uvijek nema jedinstven naziv, i predmet je teoretskih rasprava, i ukoliko je egzistencija neidentificiranih "letećih" objekata realnost, tada bi se oni trebali kretati prema principima usmjeravanja vlastite inercije i promjene modusa tog usmjeravanja, ali to onda više ne bi moglo da se označava sa nazivom "let"[citat potreban].

Načelno, unutar kategorije "aviona" ubrajaju se i ekranoplani, iako u nekim državama ekranoplan zbog svojih specifičnosti, i uprkos sličnosti sa "avionima" ne može da se registrira kao zrakoplov, već kao plovilo.

Upotreba[uredi | uredi izvor]

Masovno korištenje aviona je započeto iz vojnih razloga, krajem prvog svjetskog rata. Masovnost upotrebe aviona se pogotovo odrazila na ishod drugog svjetskog rata, jer onaj ko kontrolira nebo taj i kontrolira bitku.

Avioni se koriste za civilne i vojne svrhe. U civilnoj svrsi oni služe za prijevoz robe i putnika, dok za vojne svrhe služe za odbranu teritorije i za napad i/ili bombardovanje.

Modeli[uredi | uredi izvor]

  • Vazdušni autobus (Airbus) je podzvučni mlazni linijski putnički avion, koji leti na kraćim rastojanjima
  • Uskotrupni avioni imaju jedan prolaz između sjedišta, dok širokotrupni avioni imaju dva prolaza između sjedišta
  • Amfibijski avioni imaju mogućost da slijeću i polijeću i sa kopna i sa vode (Consolidated PBY Catalina)
  • Bombarder je vojni avion koji tokom leta nosi bombe koje se koriste u bombardovanju (Boeing B-52)
  • Dvokrilac je stari avion koji ima dva krila (Antonov An-2)
  • Nevidljivi bombarder je tip aviona koji je teško uočljiv za radare (Lockheed F-117)
  • Nevidljivi lovac je tip aviona koji je teško uočljiv za radare i neprijateljske avione.
  • Lovac (izvorno: borac, eng. Fighter-F) je veoma brzi avion kopnene vojske ili mornarice, dizajniran da uništava protivničke avione u vazduhu
  • Mlaznjak je avion pogonjen sa jednim ili više mlaznih motora
  • Jetliner (džetlajner) je veliki avion na mlazni pogon za prijevoz putnika
  • Hidro-avion može polijetati sa vode i slijetati na vodu, opremljen je prikladnim pontonima
  • Avion sa skijama može prizemljiti na snježnim poljima
  • Izviđački, odnosno avioni motrenja i obavještavanja služe za prikupljanje podataka o neprijatelju. Mogu i služiti za ometanje komunikacija protivničke strane (Lockheed SR-71)
  • Kamikaze su lovački avioni korišteni za samoubilačke misije Japanskih pilota u 2. Svjetskom ratu
  • Jumbo Jet (džambodžet) je veoma veliki putnički avion, na mlazni pogon
  • Protivpožarni je avion konstruisan da prevozi hemikalije koje može izbaciti u cilju borbe protiv Požara (Canadair CL-215)

Avionski proizvođači[uredi | uredi izvor]

Dvije najpoznatije fabrike aviona u svijetu su Airbus i Boeing. Naravno, postoji još avionskih izviđača (Foker, Daglas, ATR, Sab, Cesna itd.), ali ove dvije su fabrike sa najvećim brojem prodatih aviona. Za sada, Boeing nadmašuje Airbus u broju prodatih aviona, ali to je zato što je Boeing počeo da se bavi prodajom aviona početkom 20. vijeka, a Airbus tek krajem 70-ih. Međutim, veći rast prodaje aviona bilježi Airbus od Boeinga, prije svega jer je bezbjednija, a ima i Fly-by-wire tehnologiju.

Airbus[uredi | uredi izvor]

Airbus je proizvođač aviona Evropske unije. Akcije kompanije drže više raznih firmi EU. Airbus je kompanija koja je napravila najveći putnički avion na svijetu - Airbus А380 Super Jumbo. Radi se o avionu koji ima dvije "palube" čitavom dužinom trupa i u stanju je da primi preko 550 putnika. Airbus je ponosni vlasnik Fly-by-wire tehnologije koja donosi interaktivni kokpit i značajno olakšava pilotov posao.

Boeing[uredi | uredi izvor]

[icon] Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: