Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije

Karlo V
Car Svetog Rimskog Carstva Kralj Kastilje i Leona, Aragona, Majorke, Napulja, Sicilije i Valencije (dalje)
Vladavina	25. septembar 1506 - 16. januar 1556
Prethodnik	Filip I Kastiljski Ivana Kastiljska Car Maksimilijan I
Nasljednik	Car Ferdinand I Filip II Španski
Supružnik	Izabela Portugalska
Djeca
Filip II Španski Marija Španska Ivana Španska Ivan Austrijski
Dinastija	Habsburg
Otac	Filip I Kastiljski
Majka	Ivana Kastiljska
Rođenje	24. februar 1500
Smrt	21. septembar 1558

Karlo V (24. februar 1500 - 21. septembar 1558) bio je car Svetog Rimskog Carstva od 1519. godine pa do svoje abdikacije. Naslijedio je posjede svoje majke, deda i oca, što ga je učinilo najmoćnijim vladarem prve polovine 16. vijeka. U trenutku abdikacije vladao je Svetim Rimskim Carstvom, Španijom (kao Karlo I), Austrijom, Burgundijom, Holandijom, Napuljem i Luksemburgom, kao i španskim kolonijama u Americi.

Sadržaj 1 Porijeklo i odrastanje 2 Brak i porodica 3 Politika 4 Povlačenje i kasniji život 5 Titule 6 Porijeklo

[uredi] Porijeklo i odrastanje

Sin je Ivane I Lude i Filipa I Lijepog, kraljice i kralja Kastilje, pa je od samog rođenja odgajan kao princ od Asturije. Sa majčine strane unuk je Izabele I i Ferdinanda II (Katoličkih kraljeva), a sa očeve unuk je Maksimiljana I i Marije Bogate, vojvotkinje Burgundije (vidi Porijeklo).

Rođen je u flandrijskom gradu Gentu, čija je kultura i dvorski život ostavio snažan utisak na njega. Maternji jezik bio mu je flamanski i francuski, a u sklopu svog obrazovanja naučio je njemački, španski i italijanski jezik. Bio je primoran naučiti španski kako bi naslijedio majčino kraljevstvo, ali ga nikada nije usavršio.

Kao mladić je posjećivao Pariz, tada prijestolnicu civiliziranog svijeta. Od nene koja je pripadala burgundijskoj liniji dinastije Valois, Karlo je naslijedio tradicionalno loše odnose sa francuskim kraljevima. Ova netrpeljivost se rasplamsala kada je izabran za cara Svetog Rimskog Carstva i kada je naslijedio krune španskih kraljevstava.

Iako je Španija bila srce njegovih posjeda, i zemlja sa kojom je najčešće povezivan, Karlo se u Španiji nije nikada osjećao dobrodošao, a na njega se gledalo kao na stranog princa. Bez obzira na ovo, u Španiji je proveo najveći dio svoga života.

[uredi] Brak i porodica

10. marta 1526. godine oženio je Izabelu Portugalsku, svoju prvu rodicu. Iz njihovog braka rođeni su:

• Filip II Španski
• Marija Habzburška
• Ivana Austrijska

Karlo je poznat i po mnogobrojnim ljubavnicama, od kojih su dvije rodile buduće vladare Holandije:

• Johanna Maria van der Gheynst (Johana Maria van de Genst) rodila je Margaretu Austrijsku
• Barbara Blomberg rodila je Ivana Austrijskog

[uredi] Politika

Smrću Ferdinanda II Karlo i njegova majka naslijeđuju Aragon, Napulj, Sardiniju i Siciliju. Također je postao regent svojoj duševno bolesnoj majci, kraljici Kastilje, koju je ubrzo zatvorio u zabačeni šumski zamak i držao izolovanom od ostatka svijeta. Zajedno sa Kastiljom, u ruke mu je došla i Navarra, Granada i španske kolonije u Južnoj Americi.

Upravljanje majčinim kraljevstvom pokazalo se vrlo teškim. Prihavaćen je za vladara pod uslovom da će naučiti kastiljski, da u vladu neće uvoditi strance, da neće izvoziti dragocjene metale iz Kastilje, te da će poštovati vladarska prava svoje majke. Zbog ovog zadnjeg uslova Karlo nije imao pune ovlasti nad Kastiljom sve do smrti 75-godišnje Ivane. Tek tada je Karlo dobio pune kraljevske ovlasti, te postao vladar koji je ujedinio krune Aragona i Kastilje u personalnu uniju. Karla se zato smatra prvim kraljem savremene Španije.

Špancima se nije dopadao imperijalni stil vladavine; prethodni su španski monarsi bili čvrsto povezani sa narodom. Sa Karlom na tronu, ova je veza između vladara i podanika izgubljena, a uveden je apsolutizam.

Kako Karlo nije ispoštovao uslov prema kojem u vladu nije smio uvoditi strance, ustanci protiv njega krenuli su nedugo nakon njegovog dolaska na vlast. Ustancima, koji su kasnije prerasli i u sukobe, pridonijeli su i visoki porezi, korišteni za finansiranje ratova od kojih Španija nije imala nikakve koristi.

Veći dio svoje duge vladavine provodeo je u sukobima sa ostalim evropskim kraljevstvima. Među njegovim glavnim oponentima bio je Francusko-Turski savez, na čelu sa Franjom I i Sulejmanom Veličanstvenim. Uz pomoć Engleske pobijedio je Francusku 1543. godine, ali Osmanlije ostaju glavna prijetnja Karlovim posjedima. Turci su na kraju ostvarili veliku pobjedu, koja rezultira ponižavajućim mirovnim sporazumom kojim se izbjegao državni bankrot.

Tokom njegove vladavine u Njemačkoj javlja se protestantska vjera koju prihvaća veliki broj tamošnjih kneževa. Prihvaćanjem nove vjere počinju odbijati poslušnost Svetom Rimskom Carstvu. Tek nakon pobjede nad Francuskom, Karlo je sposoban uz pomoć Pape poslati armiju u Njemačku radi gušenja ove pobune. Godine 1522. u Svetom Rimskom Carstvu uspostavljena je inkvizicija, metoda kojom se najradije služila Karlova nena Izabela, a čiji je zadatak bio smrtno kazniti sve heretike. Poslije deset godina rata sklopljen je mir u Ausburgu, kojim se s jedne strane regulira pravo na slobodu vjere svim stanovnicima, a s druge strane osigurana je politička budućnost oslabljelom Svetom Rimskom Carstvu.

[uredi] Povlačenje i kasniji život

Godine 1556. Karlo se odrekao raznih titula, a tako i odgovornosti koje su ga gušile četiri decenije. Špansko carstvo (Španija, Holandija, Napulj i južnoameričke kolonije) ostavio je sinu Filipu. Odlučio je, međutim, svoje Austrijske zemlje i Sveto Rimsko Carstvo ostaviti bratu Ferdinandu. Povukao se u manastir, ali je ostao dobro informiran o političkoj situaciji u svojim bivšim posjedima.

Umro je 21. septembra 1558. godine. Dvadesest i šest godina kasnije njegovi su posmrtni ostaci prebačeni u kraljevsku grobnicu manastira El Escorial.

[uredi] Titule

• 14. mart 1516 – 16. januar 1556: Kralj Kastilje i Leona kao Karlo I
• 14. mart 1516 – 16. januar 1556: Kralj Aragona, Majorke, Napulja, Valencije, Sicilije; Grof Barcelone kao Karlo I
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Vojvoda Burgundije kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Vojvoda Brabanta kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Vojvoda Limburga kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Vojvoda Lothiera kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Vojvoda Luksemburga kao Karlo IV
• 12. septembar 1543 - 16. januar 1556: Vojvoda Gueldersa kao Karlo III
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Markgrof Namura kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Grof Artoisa kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Grof Charolaisa kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Grof Flandrije kao Karlo III
• 20. oktobar 1496 - 25. septembar 1506: Grof Hainaulta
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Grof Holandije kao Karlo II
• 25. septembar 1506 - 16. januar 1556: Grof Zelanda kao Karlo II
• Datoteka:Flag - Low Countries - XVth Century.svg 12. septembar 1543 - 16. januar 1556: Grof Zutphenaa kao Karlo II

[uredi] Porijeklo

16. Ernest Austrijski

8. Fridrik III, car Svetog Rimskog Carstva

17. Cimburga Masovijska

4. Maksimilijan I, car Svetog Rimskog Carstva

18. Edvard I Portugalski

9. Eleonora Portugalska

19. Eleonora Aragonska

2. Filip I Kastiljski

20. Filip III Burgundski

10. Karlo I Burgundski

21. Izabela Portugalska (1397-1471)

5. Marija I Burgundska

22. Karlo I Burbonski

11. Izabela Burbonska

23. Agnesa Burgundska

1. Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva

24. Ferdinand I Aragonski

12. Ivan II Aragonski

25. Eleonora od Alburquerquea

6. Ferdinand II Aragonski

26. Fridrik Enriquez od Melgara

13. Juana Enriquez

27. Mariana de Cordoba

3. Ivana I Kastiljska

28. Henrik III Kastiljski

14. Ivan II Kastiljski

29. Katarina Lankasterska

7. Izabela I Kastiljska

30. Ivan od Reguengosa

15. Izabela Portugalska (1428-1496)

31. Izabela od Braganze