Sulejman I

Sulejman I
Sultan Osmanlijskog carstva
Vladavina	septembar 1520 - 6. septembar/7 1566
Prethodnik	Selim I
Nasljednik	Selim II
Krunidba	1520
Supružnik	Rokselana
Dinastija	Osmanlije
Otac	Selim I
Majka	Hafsa Hatun
Rođenje	6. novembar 1494
Smrt	6. septembar 1566

Sulejman I Veličanstveni (na turskom, Süleyman I Kanuni, (Zakonodavac); 6. novembar 1494 (u nekim izvorima se spominje i 27. april 1495) - 6. septembar 1566), sultan Osmanskog carstva od 1520. godine. Pod njegovim vodstvom, Osmansko carstvo je doseglo svoj vrhunac. Osvojio je ostrvo Rhodos, Beograd (1521), pobijedio mađarsku vojsku Ludovika II u Mohačkoj bici (29. august 1526), anektirao velike dijelove sjeverne Afrike, osvojio Transilvaniju. Beč, ipak, nije uspio osvojiti. 1529, pao je obruč oko Beča koji su Osmanlije uspostavile i njihov prodor u centralnu Evropu je zaustavljen.Umro je prilikom opsade Sigeta 1566.

U carstvu, Sulejman veličanstveni je bio poznat kao dobar i pravedan vladar. Donio je mnoštvo novih zakona i izgradio mnogo mostova, džamija, biblioteka itd. Njegove zaostavštine su između ostalih Stari most (1557-1566) i Karađozbegova džamija (1557) u Mostaru, Aladža džamija u Foči (1550-1551), Bajrakli džamija u Beogradu i mnogi drugi kulturni i vjerski objekti.

Život

Sulejman je rođen u Trabzonu u istoimenoj provinciji na Crnom Moru, vjerovatno 6. novembra 1494. godine. U sedmoj godini je poslat na školovanje u oblasti nauke, historije, književnosti, teologije i vojnih taktika u školi Topkapi palača u Istanbulu. Kao mladi čovjek, sprijateljio se sa Ibrahimom, robom koji mu je kasnije postao jedan od najznačajnijih savjetnika. Od sedamnaeste godine, mladi Sulejman je postavljen za guvernera prvo Kaffe (Theodosia), onda Sarukhana (Manisa). Po smrti svog oca, Selima I (1512-1520), Sulejman je ušao u Istanbul i zaposjeo tron kao deseti Osmanski Sultan. Rani opis Sulejmana Veličanstvenog od strane Bartolomea Contarinia, venecijanskog putopisca nekoliko sedmica nakon preuzimanja trona. Contarini zapaža: "On ima 25 godina, visok je, ali žilav, ali rumene boje lica. Njegov vrat je malo predug, njegovo lice usko, a nos orlovski. Ima malu bradu; pored svega ima veoma prijatan izgled,iako njegova boja kože ipak naginje ka bijeloj. Govori se da je mudar vođa, ljubitelj učenja, i svi ljudi očekuju samo dobro tokom njegove vladavine."

Početak vladavine

Tek što je naslijedio svog oca, Sulejman je počeo seriju vojnih osvajanja, u početku rušeću pobunu Osmansko postavljenog guvernera Damaska 1521. godine. Sulejman je potom počeo pripreme za preuzimanje Beograda od Ugarskog kraljevstva, nešto što je njegov pradjed Mehmed II nije uspio. Njegovo zauzimanje je bilo presudno za Osmanlije jer je Ugarsko kraljevstvo po zauzimanju Srbije, Bugarske i dijela Bizantije bilo jedina sila koje je mogla zaustaviti Osmanlije. Sulejman je okružio Beograd i počeo seriju teškog bombardiranja sa ade na Dunavu. Sa četom od samo 700 ljudi, ne primajući nikakvu pomoć od Mađara, Beograd je pao augusta 1521. godine.

Vijest o osvajanju jednog od najjačih kršćanskih tvrđava je širila strah duž čitave Evrope. Ambasador Svetog Rimskog carstva u Istanbulu je napisao, "zauzimanje Beograda je bilo začetak dramatičnih događaja koje su ugušile Ugarsku. Dovele su do smrti kralja Luisa, zauzimanje Budima, okupacije Transilvanije, uništavanje jednog zamašnog kraljevstva i strah susjednih nacija da će doživjeti istu kobnu sudbinu...” .

Evropsko osvajanje

Put do Ugarske i Austrije je bio potpuno otvoren, ali je Sulejman okrenuo svoju pažnju ka Istočnomediteranskom otoku Rodosu čija je blizina Maloj Aziji i Levantu bila mnogogodišnja boljka osmanskih interesa. U ljeto 1522., koristeći prednost mornarice koju je naslijedio od svog oca, Sulejman je poslao armadu od oko 400 brodova dok je lično vodio vojsku od 100.000 ljudi preko Male Azije na drugi kraj otoka. Nakon opsade duge pet mjeseci sa brutalnim posljedicama, Rodos je kapitulirao i Sulejman je dozvolio Vitezovima Rodosa da odu i osnuju novu bazu na Malti.

Kako su se odnosi između Ugarske i Osmanskog carstva pogoršavali, Sulejman je nastavio svoju kampanju u Središnjoj Evropi. Augusta 29. 1526. porazio je Ludovika II od Ugarske (1516–26) u Bici na Mohačkom polju. U svom bdijenju, mađarski otpor je pao i Osmansko carstvo je postalo jedina sila u Istočnoj Evropi. Po otkrivanju mrtvog tijela kralja Ludovika, Sulejman je rekao žaleći: "Ja sam zaista pošao sa svojom vojskom protiv njega; ali nije bila moja želja da mu se prekine kratki užitak života i plemstva” .

Pod Karlom V i njegovim ocem Ferdinandom, Nadvojvodom Austrije, Habsburška monarhija je osvojila Budim i preuzela Ugarsku. Neki mađarski plemići su predložili da Ferdinand, nadvojvoda Habsburške monarhije bude kralj Ugarske. Međutim, drugi plemići su se okrenuli ka Ivanu Zapolji (János Szapolyai) koji je, podržan od Sulejmana, ostao nepoželjan od kršćanskog svijeta. Kao rezultat, 1529., Sulejman još jednom maršira uz Dunavsku dolinu i ponovo osvaja Budim i te jeseni postavlja opsadu Beča. Ispostaviti će se da je to bila najambicioznija osmanska ekspedicija. Sa pojačanim trupama od 20,000 ljudi, Austrijanci su zadali Sulejmanu njegov prvi poraz. Sljedeći pokušaj da zauzme Beč je propao 1532. godine kada se Sulejman povukao prije nego što je došao do grada, nakon dugotrajne opsade Kisega koju je branila hrvatska posada predvođena Nikolom Jurišićem. U oba slučaja osmanska vojska nije imala sreće sa vremenskim prilikama i bila je primorana da za sobom ostavi osnovnu opremu za opsadu grada. Do 1540. obnovljeni konflikt u Mađarskoj je otvorilo Sulejmanu mogućnost da osveti poraz kod Beča. 1541. Habsburzi su ponovo otvorili sukobe sa Osmanlijama, pokušavajući da postave opsadu na Budim. Njihovi pokušaji su odbijeni i veći broj habsburških tvrđava je osvojen kao osveta. Ferdinand i njegov brat Karlo V su bili primorani da potpišu ponižavajući petogodšnji mirovni ugovor sa Sulejmanom. Ferdinand je obnovio svoj protektorat nad Ugarskom ali je bio primoran da plaća godišnji danak Sulejmanu za sve zemlje koje je kontrolirao.

Pošto je svoje glavne evropske rivale primorao na priznavanje poraza, Osmansko carstvo je dugi niz godina koordiniralo evropsku politiku.

Reference

Prethodnik:	Vladar Osmanlijskog carstva (1520. - 1566.)	Nasljednik:
Selim I		Selim II