Sulejman I

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Sulejman I
Suleyman I of the Ottoman Empire.jpg
Sultan Osmanlijskog carstva
Vladavina 30. septembar 1520 - 7. septembar 1566
Prethodnik Selim I
Nasljednik Selim II
Krunidba 1520
Supružnik Rokselana
Mahidevran[1]
Gulfem
Djeca Šehzade Mustafa [1]
Šehzade Mahmud[1]
Šehazde Ahmed[1]
Razije Sultanija[1]
Fatma Sultanija[1]
Princ Mehmed
Princeza Mihrimah
Selim II
Šehzade Bajazid
Šehzade Džihangir
Šehzad Abdulah
Šehzade Murad
Dinastija Osmanlije
Otac Selim I
Majka Hafsa Hatun
Rođenje 6. novembar 1494
Smrt 6. septembar 1566

Sulejman I na turskom, Süleyman I, arapski سليمان, (u Evropi poznat kao Veličanstveni, a u islamskom svijetu poznat kao Zakonodavac, turski el-Kanuni), 6. novembar 1494[2] (u nekim izvorima se spominje i 27. april 1495) - 6. septembar 1566), sultan Osmanskog carstva od 1520- do 1566. godine. Pod njegovim vodstvom, Osmansko carstvo je doseglo svoj vrhunac i postalo je svjetska sila. Kao i većina vladara tog vremena, on je bio s jedne strane nemilosrdan prema onima koje je on smatrao kao prijetnju svojim planovima za uspjeh, ali s druge strane, za razliku od mnogih, imao je duboki interes u ostvarivanju pravde u carstvu kojim je vladao. Uveo je zakone koji su štitili protiv korupcije, protiv koje je bio odlučan u njenom iskorjenjivanju. Mnogi muslimani ga smatraju kao primjer idealnog ili modelom dobrog vladara. Osvojio je ostrvo Rhodos, Beograd (1521), pobijedio mađarsku vojsku Ludovika II u Mohačkoj bici (29. august 1526), osvojivši velike dijelove sjeverne Afrike i Transilvaniju. Beč, ipak, nije uspio osvojiti. 1529, pao je obruč oko Beča koji su Osmanlije uspostavile i njihov prodor u centralnu Evropu je zaustavljen. Umro je prilikom opsade Sigeta 1566. godine.

U carstvu, Sulejman veličanstveni je bio poznat kao dobar i pravedan vladar. Donio je mnoštvo novih zakona i izgradio mnogo mostova, džamija, biblioteka itd. Njegove zaostavštine su između ostalih Stari most (1557-1566) i Karađozbegova džamija (1557) u Mostaru, Aladža džamija u Foči (1550-1551), Bajrakli džamija u Beogradu i mnogi drugi kulturni i vjerski objekti.

Na granicama svog carstva, teritorijalno širenje i neprijateljstva sa protivničkim silama značilo je da je život bio nestabilan, ali za mnoge u carstvu, uključujući manjine stvarnost je bila pax ottomanica (osmanlijski mir). Sulejman se s pravom može smatrati kao jedan od humanijih vladara u historiji koji je imao dvostruki osjećaj obaveze i odgovornosti prema Bogu i društvu. [3]

Život[uredi | uredi izvor]

Sulejman je rođen u Trabzonu u istoimenoj provinciji na Crnom Moru, vjerovatno 6. novembra 1494. godine. U sedmoj godini poslat je na školovanje da izučava historiju, književnost, teologiju i vojnu taktiku u školi Topkapi palata u Istanbulu. Kao mladić, sprijateljio se sa Ibrahimom, robom koji mu je kasnije postao jedan od najznačajnijih savjetnika. Od sedamnaeste godine, mladi Sulejman je postavljen za guvernera prvo Kaffe (Theodosia), onda Sarukhana (Manisa). Po smrti svog oca, Selima I (1512-1520), Sulejman je ušao u Istanbul i zaposjeo tron kao deseti Osmanski sultan. Rani opis Sulejmana Veličanstvenog od strane Bartolomea Contarinia, venecijanskog putopisca nekoliko sedmica nakon preuzimanja trona. Contarini zapaža:

Citat „ "On ima 26 godina, visok je, ali žilav, ali rumene boje lica. Njegov vrat je malo predug, njegovo lice usko, a nos orlovski. Ima malu bradu; pored svega ima veoma prijatan izgled, iako njegova boja kože ipak naginje ka bijeloj. Govori se da je mudar vođa, ljubitelj učenja, i svi ljudi očekuju samo dobro tokom njegove vladavine."“
Tugra Sulejmana Veličanstvenog.

Početak vladavine[uredi | uredi izvor]

Tek što je naslijedio svog oca, Sulejman je počeo seriju vojnih osvajanja, u početku ugušio je pobunu Osmanskog postavljenog guvernera Damaska 1521. godine. Sulejman je potom počeo pripreme za preuzimanje Beograda od Ugarskog kraljevstva, nešto što nije uspio da ostvari njegov pradjed sultan Mehmed II. Njegovo zauzimanje je bilo presudno za Osmanlije jer je Ugarsko kraljevstvo po zauzimanju Srbije, Bugarske i dijela Bizantije bilo jedina sila koje je mogla zaustaviti Osmanlije. Sulejman je okružio Beograd i počeo seriju teškog bombardiranja sa ade na Dunavu. Sa četom od samo 700 ljudi, ne primajući nikakvu pomoć od Mađara, Beograd je pao augusta 1521. godine.

Vijest o osvajanju jednog od najjačih hrišćanskih tvrđava je širila strah duž čitave Evrope. Ambasador Svetog Rimskog carstva u Istanbulu je napisao,

Citat „"zauzimanje Beograda je bilo začetak dramatičnih događaja koje su ugušile Ugarsku. Dovele su do smrti kralja Luisa, zauzimanje Budima, okupacije Transilvanije, uništavanje jednog zamašnog kraljevstva i strah susjednih nacija da će doživjeti istu kobnu sudbinu...”.“

Evropsko osvajanje[uredi | uredi izvor]

Put do Ugarske i Austrije je bio potpuno otvoren, ali je Sulejman okrenuo svoju pažnju ka Istočnomediteranskom ostrvu Rodosu čija je blizina Maloj Aziji i Levantu bila dugogodišnja boljka osmanskih interesa. U ljeto 1522., godine koristeći prednost mornarice koju je naslijedio od svog oca, Sulejman je poslao armadu od oko 400 brodova dok je lično vodio vojsku od 100.000 ljudi preko Male Azije na drugi kraj ostrva. Nakon opsade duge pet mjeseci sa brutalnim posljedicama, Rodos je kapitulirao i Sulejman je dozvolio Vitezovima sa Rodosa da odu i osnuju novu bazu na Malti.

Kako su se odnosi između Ugarske i Osmanskog carstva pogoršavali, Sulejman je nastavio svoju kampanju u Središnjoj Evropi. Augusta 29. 1526. porazio je Ludovika II od Ugarske (1516–26) u Bici na Mohačkom polju. U svom bdijenju, mađarski otpor je pao i Osmansko carstvo je postalo jedina sila u Istočnoj Evropi. Po otkrivanju mrtvog tijela kralja Ludovika, Sulejman je rekao žaleći:

Citat „ "Ja sam zaista pošao sa svojom vojskom protiv njega, ali nije bila moja želja da mu se prekine kratki užitak života i plemstva"“

.

Pod Karlom V i njegovim bratom Ferdinandom I, Nadvojvodom Austrije, Habsburška monarhija je osvojila Budim i preuzela Ugarsku. Neki mađarski plemići su predložili da Ferdinand, nadvojvoda Habsburške monarhije bude kralj Ugarske. Međutim, drugi plemići su se okrenuli ka Ivanu Zapolji (János Szapolyai) koji je, podržan od Sulejmana, ostao nepoželjan od hrišćanskog svijeta. Kao rezultat, 1529., Sulejman još jednom maršira uz dunavsku dolinu i ponovo osvaja Budim i te jeseni postavlja opsadu Beča. Ispostaviće se da je to bio najambiciozniji osmanski osvajački pohod. Sa pojačanim trupama od 20,000 ljudi, Austrijanci su zadali Sulejmanu njegov prvi poraz. Sljedeći pokušaj da zauzme Beč je propao 1532. godine kada se Sulejman povukao prije nego što je došao do grada, nakon dugotrajne opsade Kisega koju je branila hrvatska posada predvođena Nikolom Jurišićem. U oba slučaja osmanska vojska nije imala sreće sa vremenskim prilikama i bila je primorana da za sobom ostavi osnovnu opremu za opsadu grada.

Lik Sultana Sulejmana I koji ukrašava unutrašnjost zgrade predstavničkog doma SAD. To je jedan od 23 lika kojima se odaje počast čuvenim zakonodavcima tokom cijele svjetske historije.

Do 1540. obnovljeni sukob u Mađarskoj je otvorio Sulejmanu mogućnost da se osveti za poraz kod Beča. 1541. Habsburzi su ponovo otvorili sukobe sa Osmanlijama, pokušavajući da postave opsadu Budima. Njihovi pokušaji su odbijeni i veći broj habsburških tvrđava je osvojen kao osveta. Ferdinand i njegov brat Karlo V su bili primorani da potpišu ponižavajući petogodšnji mirovni ugovor sa Sulejmanom. Ferdinand je obnovio svoj protektorat nad Ugarskom ali je bio primoran da plaća godišnji danak Sulejmanu za sve zemlje koje je kontrolisao.

Pošto je svoje glavne evropske rivale primoralo na priznavanje poraza, Osmansko carstvo je dugi niz godina imalo veliki uticaj na evropsku politiku.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b c d e f [1] Mahidevran sultan's children
  2. ^ Clot, André (1992). Suleiman the Magnificent : The Man, His Life, His Epoch. London: Saqi Books. ISBN 978-0-86356-126-9.
  3. ^ http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Suleiman_the_Magnificent