Bihaćka republika

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Bihać Republic.png
Mjesto održavanja Prvog zasjedanja AVNOJ-a. Proglašeno je za Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine

Bihaćka Republika bila je slobodna teritorija koja je postojala od kraja maja 1942. do kraja januara 1943 u okupiranoj Jugoslaviji od strane Njemačke i Italije. Stvorila ju je Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije (NOVJ i POJ). Bihać je bio glavni grad i mjesto prvog zasjedanja AVNOJ-a. održanog 26. novembra 1942.god.

Stvaranje[uredi | uredi izvor]

Partizanske snage u istočnoj Bosni prerasle su organizaciju vojske sastavljenu od bataljona i odreda i stvorile proleterske brigade, moćnije samostalne i pokretne jedinice. U junu 1942, većina tih operativnih jedinica, raspoređenih u dvije grupe po 3 brigade kreće na dugi marš prema zapadnoj Bosni.

Lokalne partizanske jedinice oslobodile su ranije veliki dio teritorije u okolini Bihaća, na području Banije, Like i Korduna (Vojnić, Vrginmost, Korenica, na području zapadne Bosne Drvar, Glamoč, Bosanski Petrovac). Bihać je bio oslobođen 4. novembra u dvodnevnoj operaciji partizanskih snaga sastavljene od 8 krajiških i hrvatskih brigada, kojima je komandovao Kosta Nađ. [1]Grad su branile 4 ustaške brigade i 12 domobranskih bataljona. [2]

U nastavku bihaćke operacije oslobođeni su: Bosanska Krupa 5. novembra, Cazin 6-og, i Slunj 14-og novembrar. Tokom pojedinačnih akcija oslobođeni su: Jajce 26-og, Livno 15-og, Tomislavgrad 19-og decembra 1942., i Teslić 1-og januara 1943. Pod partizanskim pritiskom ustaše i italijanske snage same su napustile Udbina i Bosansko Grahovo. Neki gradovi su bezuspješno napadani: Bosanski Novi i Dvor na Uni od 26–28 November, i Sanski Most od 10–22 december.

Nakon ovih operacija, široka teritorija, od Karlovac na zapadu do Prozor na istoku, bila je očiščena od okupatorskih jedinica. Narodnooslobodilačka vojska imala je kontrolu na teritoriji dugoj 250 km i 50–70km širokoj. Neke gradove Nijemci uspjeli su vratiti pod svoju kontrolu: (Jajce 6. decembra, i Teslić 8. Januara).


Unutarnje uređenje[uredi | uredi izvor]

Na ovoj teritoriji bio je izgrađen jedinstven sistem vlasti. Na teritoriji 30 srezova sprovedeni su izbori za mjesne, opštinske i sreske, a u nekim krajevima i okružne narodnooslobodilačke odbore — komandi mjesta i komandi područja. Podstaknut je razvoj proizvodnje, organizovana razmjena i saobraćaj, sprovedena kampanja prikupljanja dobrovoljnih priloga naroda za snabdjevanje vojnih jedinica, akcija otvaranja osnovnih škola i drugih oblika prosvećivanja naroda, osnovano je pozorište, unaprijeđena zdravstvena služba i razni oblici socijalne zaštite (zbrinjavanje izbjeglica, osnivanje domova za nezbrinutu djecu i dr.). Stvorene su antifašističke organizacije žena i omladine. Održani su: Prvi kongres ljekara partizana i osnovačka konferencija AFŽ Jugoslavije u Bosanskom Petrovcu, a osnivački kongres USAOJ-a u Bihaću, od 27. do 29. decembra 1942. godine. [3]

Tu su u novembru 1942. formirane prve divizije i korpusi NOVJ čija je dejstva usmjeravao Vrhovni štab.

Međunarodni odjek[uredi | uredi izvor]

U Američkoj štampi izišle su vijesti o zasjedanju AVNOJ i obrazovanju vlade u Bihaću. Na Zapadu se shvatilo koje snage učestvuju u antifašističkoj borbi. Kao izraz izvojevanih pobeda u ratu protiv sila Osovine i domaćih kolaboracionista Bihaćka republika je uticala na jačanje međunarodnog položaja NOP-a. Izvršni odbor AVNOJ-a i Vrhovni štab NOV i POJ uputili su notu vladama sila antifašističke koalicije iz Bihaća januara 1943. godine. U toj noti su otvoreno postavili pitanje izdajničke aktivnosti vlade Kraljevine Jugoslavije u izbeglištvu. Britanske vlada je pokušala da odvrati četnike Draže Mihailovića od saradnje sa okupatorom i donosi odluku da stupi u kontakt sa Vrhovnim štabom NOV i POJ.

Operacija protiv Bihaćke republike[uredi | uredi izvor]

Računajući s mogućnošću skore invazije anglo-američkih trupa na evropsko Sredozemlje i prije svega na Balkan, Hitler je smatrao da bi NOV mogla da ugrozi odbranu Balkana. Zato je donio odluku o zimskim operacijama Weiss za uništenje „Titove države“ kako je sam nazivao oslobođenu tritoriju s centrom u Bihaću. Nijemci su ušli u Bihać 29. januara, Drvar 27. februara i u Livno 5. marta 1943. godine.

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Prvo zasedanje AVNOJ-a, Zbornik radova, Bihać 1968.


Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Izvještaj Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku krajinu od 4. novembra 1942. god. Vrhovnom štabu NOP i DVJ o gubicima neprijatelja u borbama za Bihać i o rasporedu i zadacima jedinica poslije oslobođenja Bihaća". BIHAĆKA REPUBLIKA, Zbornik radova II Izd. Muzeja Avnoja i Pounja, 1965. Pristupljeno 9. 2. 2016. 
  2. ^ "Kosta Nađ: Bihać". RATNE USPOMENE KOSTE NAĐA; BIHAĆKA REPUBLIKA. Pristupljeno 9. 2. 2016. 
  3. ^ "Bihaćka operacija". BIHAĆKA REPUBLIKA, Zbornik radova I Izd. Muzeja Avnoja i Pounja, 1965. Pristupljeno 9. 2. 2016.