Marcijan
| Markijan | |
|---|---|
 | |
| Car Bizantijskog carstva | |
| Vladavina | 28 juli 450 - 27 januar 457 |
| Prethodnik | Teodozije II |
| Nasljednik | Leon I |
| Krunidba | 25 august 450 |
| Supružnik | Elija Pulherija |
| Djeca | Marcija Eufemija |
| Rođenje | 392 |
| Smrt | 27 januar 457 (u 65 godini) |
| Mjesto sahrane | Crkva svetih apostola, Konstantinopolj |
Marcijan (Flavius Marcianus Augustus; 392 – 27. januar 457) bio je car Istočnog Rimskog Carstva u periodu od 450. do 457. godine.
Rani život
[uredi | uredi izvor]Marcijan (392 – 27. januar 457. godine n. e.) vladao je Istočnim Rimskim Carstvom od 450. do 457. godine, pod titulom Flavius Marcianus Augustus. Poticao je iz vojničke porodice, te je i sam započeo karijeru u vojsci, služeći u jedinici stacioniranoj u Filipopolisu. Učestvovao je u vojnom pohodu protiv Sasanidskog Carstva, ali se tokom puta razbolio i zadržao u Likiji, gdje je već imao zapovjednički čin. Nakon oporavka odlazi u Konstantinopolis, gdje je narednih petnaest godina služio kao domesticus pod zapovjedništvom Ardabarija i Aspara. Tokom vojnih operacija protiv Vandala u Africi Marcijan je zarobljen. Potom je izveden pred vandalskog kralja Genserika, koji ga je, na osnovu proročanstva o njegovoj budućoj carskoj vlasti, oslobodio nakon zakletve da nikada neće podići vojsku protiv Vandala. Nakon povratka, Marcijan je nastavio napredovanje u hijerarhiji, postavši zapovjednik carske garde, a zatim i senator.[1]
Nakon smrti cara Teodosija II, Marcijan je izabran za supruga carice Pulherije, čime je stekao legitimitet za preuzimanje carske vlasti na istoku. Njihov brak imao je isključivo političku svrhu, s ciljem povezivanja Marcijana s Teodosijevskom dinastijom. Zbog Pulherijinog ranijeg zavjeta djevičanstva brak je ostao formalan, a dodatno je tome doprinijela i njihova poodmakla životna dob. Iz ranijeg braka Marcijan je imao kćerku Marciju Eufemiju (Marcia Euphemia), koja je bila udata za Antemija, kasnijeg zapadnorimskog cara.[2]
Početak vladavine
[uredi | uredi izvor]Na početku vladavine Marcijan se obračunao s moćnim dvorjaninom Krisafijem, koji je ubrzo pao u nemilost i bio pogubljen. Tri godine kasnije umrla je i Pulherija, čiju su smrt s velikom tugom doživjeli stanovnici Konstantinopolisa i Crkva, koja ju je kasnije proglasila sveticom. U istom periodu preminuo je i isaurijski zapovjednik Zenon. Nakon učvršćenja vlasti Marcijan je ukinuo danak koji je Istočno Rimsko Carstvo isplaćivalo hunskom vladaru Atili. Do novog hunskog napada na centralni i istočni Balkan nije došlo, budući da se Atila pripremao za zapadni pohod, dok je Konstantinopolis ostao neosvojiva strateška tačka. Tokom Marcijanove vladavine odbijeni su manji napadi na Siriju i Egipat 452. godine, a nemiri na armenskoj granici smireni su 456. godine.[2]
Za razliku od većine careva povezanih s Teodosijevskom dinastijom, Marcijan je vladao kao stvarni dominus, oslanjajući se na vlastite sposobnosti i autoritet. Proveo je reforme javnih finansija, suzbio rasipništvo i ograničio dvorsku ekstravaganciju. Nakon hunskih razaranja obnovljeni su gradovi i teritorije na centralnom i istočnom Balkanu, a provedene su i mjere repopulacije opustošenih područja. Marcijan je bio pobožan vladar katoličko-pravoslavnog usmjerenja. Najznačajniji crkveni događaj tokom njegove vladavine bio je Halkedonski koncil iz 451. godine, koji je imao dugotrajan utjecaj na razvoj kršćanske doktrine i crkvene organizacije u Istočnom Rimskom Carstvu.[1]
Smrt i naslijeđe
[uredi | uredi izvor]Marcijan je umro 27. januara 457. godine i sahranjen je u crkvi Svetih Apostola u Konstantinopolisu, zajedno sa suprugom Pulherijom. Pravoslavna crkva proglasila je oboje svecima. Njegova vladavina često se smatra početkom oblikovanja kasnije Romejske države i bizantijsko-pravoslavne kulturne tradicije na istoku. Smrću Marcijana i Pulherije okončana je vladavina Teodosijevske dinastije u Istočnom Rimskom Carstvu, dok je na zapadu njen kraj označen smrću Valentinijana III, čime je završena jedna ključna epoha u historiji rimskog svijeta.[3]
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 Salmedin Mesihović (2015). Salmedin Mesihovic ORBIS ROMANVS Udzbenik Za Historiju Klasicne Rimske Civilizacije.
- 1 2 Mesihović, Salmedin (1. 1. 2021). First Republic - Prva Republika (jezik: hrvatski). Salmedin Mesihovic. ISBN 978-9926-480-09-7.
- ↑ Marković, Ivan (1891). Cesarizm i bizantinstvo u poviesti iztočnog razkola (jezik: hrvatski). Tisak Dioničke tiskare.