Parotitis

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Upala zaušnih pljuvačnih žlijezda
(Parotitis)
Illu quiz hn 02.jpg
Zaušna pljuvačna žlijezda: 1
Klasifikacija i vanjski resursi
ICD-9 072.9, 527.2
DiseasesDB 9670

Parotitis je upala jedne ili obje parotidne žlijezde, glavne pljuvačne žlijezde, koje se kod ljudi nalaze u na obje strane lica. Upalom su najčešće pogošena parotidne pljuvačne žlijezde.[1][2]

Uzroci[uredi | uredi izvor]

Infekcijski parotitis[uredi | uredi izvor]

  • Akutni bacterijski parotitis

Najčešće je izazvan putem infekcije bakterijom Staphylococcus aureus, ali može biti i bilo kojom komensalnom bakterijom (koja inače obitava u organizmu).[3]

  • Parotitis kao vanplućna tuberkuloza:

Mikobakterija koja uzrokuju tuberkulozu također može uzrokovati i infekciju parotidne žlijezde. Inficirani imaju tendenciju da imaju proširenu, nenateklu, ali umjereno bolnu žlijezdu. Dijagnoza se vrši tipski iz kulture grudnog koša ili histološkom dijagnozom nakon što je žlijezda je uklonjena. Kada se dijagnosticira i tretiraju antituberkuloznim lijekovima, žlijezdese mogu vratiti u normalu u toku od 1-3 mjeseca.

Najčešći virusni uzrok parotitisa su zaušnjaci. Rutinska vakcinacija održava učestalost zaušnjaka na vrlo niskom nivou. Sami zaušnjaci pojavljuju za desetak dana.

Generalizirana limfadenopatija je dugo bila povezivana s HIV-om, ali je lokalizirano povećanje parotidne žlijezde je manje poznato.

Autoimuni uzroci[uredi | uredi izvor]

Oblici uzročnici su također kolektivno poznati kao izazivači hroničnog pjegavog parotitisa ili hroničnog autoimuneog parotitisa.

  • Sjögrenov sindrom:

Hronične upale pljuvačnih žlijezda mogu biti jedan od simptoma autoimune bolesti koja je poznata kao Sjögrenov sindrom. Bolest se najčešće javlja kod ljudi u dobi od 40-60 godina, ali može i kod male djece. U Sjogrenovom sindromu, prevalencija parotitisa u žena u odnosu na muškarce je oko 9: 1. Pogođena parotidna žlijezde je uvećana i povremeno natekla. Uzrok je nepoznat. Sindrom je često praće prekomjernom suhoćom u očima, ustima, nosu, vagini i koži.

  • Mikuliczeva bolest:

Ovo je zastarjeli naziv za bilo koje proširenje parotidne žlijezde koja nije bila tuberkulozna, u lwukemiji ili neki drugoj prepoznatljivoj bolesti.

  • Limfoepitelna lezija Godwin:

Najčešće je povezana sa ograničenim tumorom s histološkom karakteristikama Sjögrenovog sindroma. Ovaj naziv je također pao u nemilost.

Blokada[uredi | uredi izvor]

Blokada glavnog parotidnog kanala ili jednog od njegovih ogranaka, često je primarni uzrok akutnog parotitisa, uz daljnje upale srednjeg u bakterijskoj i superinfekciji. Blokadu može izazvati pljuvačni kamen, sluzni priključak, ili, rjeđe, tumor, obično benigni. Pljuvačni kamenci (zvani sialolitiaza ili kamenac pljuvačnog kanala) su uglavnom izrađeni od kalcija, ali ne ukazuju na bilo kakvu vrstu poremećaja prometa kalcija. Kamenac se može se dijagnosticirati putem X-zraka (sa stopom od oko 80% uspjeha), a rengdenski (CT) ili ultrazvučnim pregledom. Kamenac se može ukloniti manipulacijom u ordinaciji, ili, u najgorem slučaju, operacijom. Litotripsija je također poznata kao "šok val" tretman, je najpoznatija pri upotrebi za razbijanje kamena u bubregu. Litotripsija se sada može koristiti i za uklanjanje kamenca pljuvačnih žlijezda. Ultrazvučni talasi razbijaju kamenac, a fragmenti iz pljuvačnih kanala se ispiraju.[4]

Hronični nespecifični parotiti[uredi | uredi izvor]

Ovaj termin se obično koristi za pacijente kod kojih nije pronađen određena etiologija. Epizode mogu trajati nekoliko dana, paralelno tokom bakterijske ili virusne bolesti. Drugi mogu doživjeti epizode koje traju samo nekoliko sati od početka do rezolucije. Neka epizoda može trajati i nekoliko sedmica . Pojavni periodi između epizoda mogu trajati satima, danima ili čak godina.

  • Ponavljanje parotitisa od djetinjstva:

Ovo je neuobičajeni sindrom u kojem se ponavljaju epizode koje klinički liče zaušnjacima. Generalno, epizode počinju pri starosti oko 5 godina, a gotovo svi pacijenti postaju asimptomski po dobi oko 10-15 godina. Trajanje napada je prosječno 3-7 dana, ali kod nekih osoba mogu trajati i 2-3 sedmice. Spektar varira od blagih i rijetkih napadi do tako čestih epizoda da sprečavaju redovno pohađanje škole.

Primjenjuje se lokalno utopljavanje i masiranje žlijezda, od leđne do prednje, uzimajući penicilin, koji obično izliječi pojedinačne epizode. Tretman pojedinih infekcija može spriječiti ozljede žlijezdanog parenhima. Teška bolest se može tretirati p uklanjanjem žlijezde (parotidektomija).

  • Sialadenoza (sialoza):

U ovam poremećaju, mogu biti difuzno uvećane obje parotidne žlijezde, sa sasvim skroman simptomima. Pacijenti su u dobi od oko 20-60 godina, a spolovi su podjednako uključeni. Žlijezde su meke i neotekle. Oko polovine pacijenata ima endokrine poremećaje, kao što su dijabetes i nutritivni poremećaji kao što je pelagraa ili uzimaju drogu, kao što su gvanetidin, tioridazin ili izoprenalin.

Najčešće su pogođeni pluća, koža i limfni čvorovi, ali i pljuvačne žlijezde, u oko 10% slučajeva. Klasično se javlja bilateralna fiorma, glatkih i nenateklih parotidnih proširenja. Povremeno se javlja i kserostomija. Heerfordt-Waldenstromov sindrom uključuje sarkoidozu sa povećanim parotidnim žlijezdam, groznicom, prednjim uveitisom i paralizom facijalisa.

Ova forma je obilježena pojavom ztraka unutar kanala parotidne žlijezde – sa ili bez upale. Otvor kanala normalno funkcionira kao ventil za zaštitu od ulaska zraka u žlijezde, pod pritiskom iz usne šupljine. Rijetko, nekompetentan ventil dopušta ulazak zraka u sistem kanala. Pneumoparotitis se najčešće javlja u muzičara na puhačkim instrumentima, staklo puhača i ronioca.

U parotidnim žlijezdama se nalazi nekoliko limfnih čvorova, kao površne i duboke grupe čvorova. Ovi čvorovi mogu biti uključeni u bilo koji proces koji utieče na limfne čvorove, uključujući i bakterijske, gljivične, virusne i neoplastične procese. Oticanje parotidnih pljuvačnih žlijezda, rijetko uzrokuju i lijekovi, kao što su jodidi, fenilbutazon, tiouracil, izoproterenol, teški metali, sulfisoksazol i fenotiazini.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Warrell D. A., Cox T. M., Firth J. D. (2010): The Oxford Textbook of Medicine Archived 2012-03-21 na Wayback Machine (5th ed.). Oxford University Press
  2. ^ Coulehan J. L., Block M. R. (2005): The Medical Interview: Mastering skills for clinical practice, 5th Ed. F. A. Davis. ISBN 0-8036-1246-X. OCLC 232304023.
  3. ^ Templer J. W. (2009): Parotitis: Overview. University of Missouri Medical Center at Columbia: http://emedicine.medscape.com/article/882461-overview.
  4. ^ http://www.patient.co.uk/showdoc/23069166/ Salivary Gland Stones (Salivary Calculi).

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]