Marija Terezija Austrijska

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije

"Marija Terezija" se preusmjerava ovdje. Za ostale osobe ovoga imena vidi Marija Terezija (čvor).

Marija Terezija
Carica Svetog Rimskog Carstva Kraljica Mađarske, Češke, Hrvatske i Slovenije Nadvojvotkinja Austrije; Velika vojvotkinja Toskane; Vojvotkinja Parme i Piacenze (dalje)
Vladavina	20. oktobar 1740 - 29. novembar 1780
Krunidba	25. juni 1741 [1]
Prethodnik	Karlo VI
Nasljednik	Josip II
Supružnik	Franjo I
Djeca
Marija Ana Austrijska Josip II Marija Kristina od Teschena Marija Elizabeta Austrijska Karlo Josip Austrijski Marija Amalija Austrijska Leopold II Marija Ivana Austrijska Marija Josipa Austrijska Marija Karolina Austrijska Ferdinand Este-Austrijski Marija Antoaneta Austrijska Maksimilijan Franjo Austrijski
Dinastija	Habsburg
Otac	Karlo VI
Majka	Elizabeta Kristina od Braunschweig-Wolfenbüttela
Rođenje	13. maj 1717
	Beč
Smrt	29. novembar 1780
	Beč

Marija Terezija (13. maj 1717 - 29. novembar 1780) vladala je kao nadvojvotkinja Austrije i kraljica Mađarske, Češke, Hrvatske i Slavonije, a brakom bila carica Svetog Rimskog Carstva Njemačkog Naroda, velika vojvotkinja Toskane, te vojvotkinja Parme i Piacenze. Za vladavinu Marije Terezije svojstvena su apsolutistička i centralistička nastojanja povezana sa germanizacijom.

Sadržaj 1 Djetinjstvo i obrazovanje 2 Nasljeđivanje tronova 3 Brak 4 Politički brakovi djece 5 Ličnost 6 Ostavštvina 7 Titule od rođenja do smrti 8 Porijeklo 9 Reference 10 Također pogledajte 11 Vanjski linkovi

[uredi] Djetinjstvo i obrazovanje

Marija Terezija Valpurga Amalija Kristina (njemački: Maria Theresia Walburga Amalia Christina) je bila kćerka Karla VI, cara Svetog Rimskog Carstva, i Elizabete Kristine od Braunschweiga-Wolfenbüttela. Njen otac je bio posljednji muški član dinastije Habsburg, te se zato nadao da će dobiti sina. Marija Terezija stoga nikada nije bila pripremana za ulogu monarha.

Imala je jednog starijeg brata, koji je umro u djetinjstvu, te dvije sestre, od kojih je jedna također umrla kao dijete. Mariju Tereziju i njenu preživjelu mlađu sestru, Mariju Anu, odgajala je Marija Karolina, grofica Fuchs. Njen odgoj se koncentrisao na religiozne teme, što je kasnije uticalo na njene odluke.

[uredi] Nasljeđivanje tronova

Proglašena je prijestolonasljednicom Austrije nakon smrti svog jedinog brata, iako su njene rodice, Marija Josipa i Marija Amalija, imale prednost u alternativnom nasljednom nizu kojeg je odredio njiho djed, car Leopold I, budući da je njihov otac bio stariji brat oca Marije Terezije. Karlo VI prije smrti, tačnije 1713. godine, izdaje Pragmatičku sankciju, koja njegovu kćer proglašava nasljednicom. Ženskoj lozi je nasljeđivanje hrvatskog trona bilo dozvoljeno već 1712. godine. ^[2] Većina evropskih monarha priznala je valjanost sankcije i Marijino Terezijino pravo na tron.

Karlo VI umire 1740. godine, a ona, zahvaljujući Pragmatičkoj sankciji, naslijeđuje njegovo nadvojvodstvo i njegova kraljevstva. Kao žena, nije mogla biti izabrana za caricu Svetog Rimskog Carstva, a isto tako nije proglašena kraljicom svojih kraljevstva, već kraljem. U početku vladavine se oslanjalala na savjetnike svoga oca. Za kraljicu Češke krunisana je 25. juna 1741. godine u Katedrali Svetog Martina, tradicionalnom mjestu krunidbe čeških monarha.

Njena vladavina je u nasljeđenim zemljama započela ratom na život i smrt, a Karlo VI svojoj kćeri nije omogućio nikakvu obuku. U razdoblju od 1740. do 1763. godine godine vodila je četiri rata koja su dovela do znatnih teritorijalnih gubitaka - prije svega Šlezije, ali i italijanskih zemalja. Marija Terezija je imala podršku Velike Britanije i Holandije, a ratovala je protiv Pruske, Francuske i Bavarske. Aachenskim mirom 1748. godine Austrija je izgubila Šleziju, koja je tako pripala Pruskoj, ali se Marija Terezija uspjela održati na prijestolju. Neprijateljstvo sa Fridrikom II Pruskim stečeno ovim ratom kasnije će dovesti do Sedmogodišnjeg rata i Rata za bavarsko naslijeđe.

[uredi] Brak

Dana 12. februara 1736. godine udala za lotarinškog vojvodu Franju Stjepana, koji je od svoje petnaeste godine živio na dvoru cara Karla VI. Franjo Stjepan je po vjenčanju vojvodstvo Lotaringiju zamijenio za veliko vojvodstvo Toskanu nakon smrti posljednjeg člana dinastije Medici, kako bi se postigla ravonoteža u Evropi nakon Rata za poljsko naslijeđe. Njihovi potomci pripadali su novoj dinastiji - Habsburg-Lotaringija. Iz njihovog se braka rodilo jedanaest kćeri, od kojih su sve imale prvo ime Marija, te pet sinova.

Godine 1745. uspjela je u svojim nastojanjima da se njen muž proglasi carem Svetog Rimskog Carstva Njemačkog Naroda. Marija Terezija se nikada nije krunisala za caricu, kao što je bio običaj još od krunidbe carice svete Kunigunde.

Iako su Mariju Tereziju još za života smatrali pravom vladaricom Svetog Rimskog Carstva, car Svetog Rimskog Carstva formalno je bio njen suprug, Franjo I. Ipak, Marija Terezija je držala sve konce u svojim rukama, a ostat će de facto vladarica Svetog Rimskog Carstva i nakon muževe smrti 1765. godine. U dubokoj starosti svog će najstarijeg sina, Josipa II, priznati za de jure matris suvladara, ali će u stvarnosti sve poluge vlasti zadržati za sebe. Ona se, naime, nije slagala sa Josipovim načinom vođenja države, te je kritizirala mnoge njegove odluke, zbog čega su svađe između majke i sina bile vrlo česte.

Od šesnaestero njene djece, sinovi Josip i Leopold bili su neposredni nasljednici prijestolja.

[uredi] Politički brakovi djece

Marija Terezija pokušala je vjenčanjima svoje djece sa Burboncima osnažiti vlast i uvećati ugled dinastije Habsburg. Također se nastojala pomiriti sa evropskim kraljevstvima kojima se zamjerila tokom Rata za austrijsku baštinu, te preko kćerki biti obavještena o unutrašnjoj situaciji obližnjih zemalja.

Odgoj nadojvoda i nadvojvotkinja od malih nogu se oslanjao na poseban školski program koji je Marija Terezija za svoju djecu sama skrojila. Plan je sadržavao časove plesa, pozorišne predstave, podučavanje historije, umjetnost, pravopis, politički odgoj, nešto matematike i, što je najvažnije, strane jezike. Nadvojvotkinje su se pored toga podučavale domaćinstvu i konverzaciji.

Marija Terezija i njen ministar, Vencel Anton, grof Kaunitz, slijedili su svoj cilj poboljšavanja političkih odnosa prema stranim zemljama i učvršćavanju položaj Austrije u Evropi. Marija Terezija je znala da familijarni odnosi poboljšavaju i vanjsko-političke odnose, te je tako već u ranim danima svoje vladavine skovala planove za vjenčanja četrnaestero preživjele djece. Znajući za planove Fridrika II Pruškog, ona sa sklapanjem porodičnih veza prema Francuskoj, Španiji, Napulju i Parmi, kojima su vladali Burbonci, ojačava svoju poziciju.

Među prvim projektima vjenčavanja sa Burboncima, ugovoren je brak nadvojvode Josipa sa Marijom Izabelom od Burbon-Parme. Nakon njega na red dolazi njegov mlađi brat nadvojvoda Leopold i princeza Marija Ludovika Španska. Treći u nizu od sinova je bio nadvojvoda Ferdinand, koji je bio oženjen nasljednicom Modene, Mariju Beatriciju d´Este.

Iako je lahko realizirala svoje planove za ženidbu sinova, Marija Terezija nailazi na probleme pri udaji kćeri. Najstarija kćer, nadvojvotkinja Marija Ana, nije se mogla udati zbog svog lošeg zdravlja i ožiljaka na licu koje su joj ostavile boginje. Kratko pred vjenčanje ljepuškaste nadvojvotkinje Marije Elizabete i ostarjelog francuskog kralja Luja XV, plan propada Elizabetinim oboljenjem od boginja. Dok je nadvojvotkinja Marija Kristina jedina smjela izabrati svog muža, Alberta od Sasko-Tešina, nadvojvotkinja Marija Amalija je protiv svoje volje bila udata za Ferdinanda I, vojvodu Parme. Nadvojvotkinja Marija Ivana i nadvojvotkinja Marija Josipa umiru od boginja, tako da nadvojvotkinja Marija Karolina preuzima mjesto mladenke za kralja Ferdinanda IV Napuljskog. Vjenčanje najmlađe i daleko najpoznatije nadvojvotkinje, Marije Antonije (po udaji poznata kao Marija Antoaneta) i francuskog dofena, budućeg kralja Luja XVI, bio je posljednji i najvažniji projekat Marije Terezije u tom nizu. Marijin Terezijin odnos sa Marijom Amalijom i Marijom Antoanetom bio je snažno poljuljan ugovaranjem njihovih brakova protiv njihove volje. ^[3]

[uredi] Ličnost

Marija Terezija je imala snažan osjećaj za privatnost, te je razvila vrlo zatvoren način života carske porodice, koja je slobodno vrijeme provodila po palačama udaljenim od metropole. ^[3] Caričina omiljena rezidencija bila je palača Schönbrunn, koja je bila potpuno odvojena od ostatka dvora i dvorjana. U ovoj privatnosti carska porodica se mogla oblačiti i uopšte ponašati slobodnije. Njeni nasjednici očuvat će ovaj način života.

Kao i ostali Habsurgovci, Marija Terezija je bila religiozna katolkinja. Njeni konzervativni pogledi ogledali su se u netolerisanju pripadnika ostalih vjerskih skupina, što se najviše iskazalo pri protjerivanju Jevreja iz Praga. Marija Terezija nije nikada dala Velikoj Britaniji svoje puno povjerenje, bez obzira na podršku tokom njene borbe za prijestolje, budući da je ondašnje protestante smatrala hereticima. Kasnije će prekinuti alijansu sa Britancima po savjetu svoga premijera, te se udružiti sa prvobitnim neprijateljem, Francuskom, i Rusijom.

[uredi] Ostavštvina

Vladavina Marije Terezije obilježena je raznovrsnim reformama koje su ojačale ekonomiju i samu državu. Nakon epidemije boginja koja je pogodila carsku porodicu, Marija Terezija je počela podržavati inokulaciju, te je dala uticajan primjer podvrgavajući svu svoju preživjelu djecu ovom načinu imunizacije. U njene reforme spadaju reforme sudstva, razvijanje poljoprivrede, ukidanje smrtne kazne i ukidanje progona vještica. Počela je sa otvaranjem novih univerziteta i javnih škola čiji je cilj bio obrazovanje građanske klase. Za vrijeme njene vladavine Beč je redovno čišćen od prostitutki, koje bi bile poslane na sela na istoku dražve. Povisila je poreze kako bi osigurala stalan dohodak novca za vladu i vojsku.

Svom je sinu, Josipu II, ostavila u naslijeđe opomenu kako nikada ne smije zaboraviti da je bolji osrednji mir nego slavni rat. Reforma vojske, ostvarena 1748. godine, jedna je od velikih i dalekosežnih novina njene vladavine. Marija Terezija se za vrijeme vladavine okruživala obrazovanim savjetnicima i ministrima, te je u pravom trenutku znala poslušati njihove savjete, nasuprot često pogubnim navikama ostalih apsolutističkih vladara, zbog čega se smatra prosvijetljenom apsolutisticom.

Marija Terezija, jedina žena na vladarskoj poziciji tokom 650 godina stare dinastije Habsburg i ujedno jedna od njenih najsposobnijih vladara, ključna figura na evropskoj sceni 18. vijeka, umrla je u Beču 1780. godine. Njen sin Josip, koji je naslijeđuje, dolazi do punih vladarskih ovlasti tek nakon njene smrti.

[uredi] Titule od rođenja do smrti

• 13. maj 1717 - 20. oktobar 1740: Njena Carska i Kraljevska Visost Nadvojvotkinja Marija Terezija od Austrije
• 20. oktobar 1740 - 13. septembar 1745: Njeno [Kraljevsko] Veličanstvo Kraljica Ugarske, Hrvatske i Slavonije; Nadvojvotkinja Austrije
• 13. septembar 1745 - 18. august 1765: Njeno Carsko Veličanstvo Carica Svetog Rimskog Carstva; Kraljica Ugarske, Hrvatske i Slavonije; Nadvojvotkinja Austrije; Velika vojvotkinja Toskane
• 18. august 1765 - 29. novembar 1780: Njeno Carsko Veličanstvo Carica-majka Svetog Rimskog Carstva; Kraljica Ugarske, Hrvatske i Slavonije; Nadvojvotkinja Austrije; Velika vojvotkinja-majka Toskane

Puna titula Marije Terezije glasila je:

Marija Terezija, milošću Božijom, carica Svetog Rimskog Carstva, kraljica Ugarske, Češke, Dalmacije, Hrvatske, Slavonije, Galicije, Lodomerije, itd, nadvojvotkinja Austrije, velika vojvotkinja Toskane, vojvotkinja Burgundije, Stirije, Karintije, Kranjske, Brabanta, Limburga, Luksemburga, Gueldersa, Württemberga, Gornje i Donje Šleske, Milana, Mantue, Parme, Piacenze, Guastalle, Auschwitza, Zatora, Lotaringije, i Bara velika kneginja Transilvanije, kneginja Švabije, markgrofica Moravije, Burgaua, Gornje i Donje Lusatije, grofica Habsburga, Flandrije, Tyrola, Hennegau, Kyburga, Gorizije, Gradiške i Namura, gospodarica Marka i Mechlina.

[uredi] Porijeklo

Porodične informacije
Pradjedovi i pranane	Car Ferdinand III (1608–1657) ∞ 1631 Marija Ana Španska (1606–1646)		Filip Vilim Palatinski (1615–1690) ∞ 1653 Elizabeta Amalija od Hessen-Darmstadta (1635–1709)		Antonije Ulrik od Braunschweig-Wolfenbüttela (1633–1714) ∞ 1656 Elizabeta Julijana od Holstein-Norburga (1634–1704)		Albert Ernest I od Oettingen-Oettingena (1642–1683) ∞ 1665 Kristina Fridrika od Württemberga (1644–1674)
Djedovi i nane	Car Leopold I (1640–1705) ∞ 1676 Eleonora Magdalena Nojburška (1655–1720)				Ludovik Rudolf od Braunschweig-Wolfenbüttela (1671–1735) ∞ 1690 Kristina Luiza od Oettingena (1671–1747)
Roditelji	Car Karlo VI (1685–1740) ∞ 1708 Elizabeta Kristina od Braunschweig-Wolfenbüttela (1691–1750)
Marija Terezija (1717–1780)

[uredi] Reference

[uredi] Također pogledajte

• Pragmatička sankcija iz 1713.
• Rat za austrijsko naslijeđe
• Sedmogodišnji rat
• Rat za bavarsko naslijeđe

[uredi] Vanjski linkovi

• Carica Marija Terezija
• Ključna zbivanja u hrvatskoj povijesti od 1527. do 1868. godine