Automobil

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web-stranice ili drugi izvori).
Ako se pravilno ne potkrijepe validnim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti obrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.

Automobil (također auto ili kola; od grčke riječi άυτο~, áuto~ - samo, samostalno~ i latinske riječi mobilis - pokretan) je motorno vozilo, s karoserijom raznih oblika postavljenom na dvije osovine sa četiri točka, koje služi za prevoz robe i putnika. Najvažniji dio jednog automobila je motor. Motori koji se nalaze u automobilima su motori sa unutrašnjim sagorjevanjem i koriste kao pogonsko gorivo benzin ili dizel gorivo. Kao alternativna vrsta goriva koristi se i plin, dok za ostale vrste alternativnih goriva još nije usavršen proces proizvodnje.

Historija[uredi | uredi izvor]

Replika Benz Auto, 1886
Francuski Marot-Gardon trotočkaš sa De Dion Bouton motorom 1898-1900. Jedan od najstarijih sačuvanih automobila na Balkanu danas se čuva u Muzeju automobila.

Karl Benz je Patent-Motorwagen napravio i patentirao 1885. godine. Nakon uspešne demonstracije vožnje triciklona u Mannheimu prodaja je počela 3. jula 1886. i to za tadašnjih 600 njemačkih maraka, što je ekvivalent današnjih 4 hiljade evra. Pokretao ga je motor zapremine 954 ccm sa jednim cilindrom i četiri takta. Sa svojom jednom konjskom snagom na 400 obrtaja u minuti predstavljao je pravu revoluciju u to vrijeme. Kasnije verzije su imale snažnije motore sa dve konjske snage, koje su mogle da razviju brzinu od oko 16 km/h. Tokom sledećih šest godina, proizvedeno ih je oko 25 primeraka. Kratko nakon toga su i Gottlieb Daimler i Wilhelm Maybach u blizini Stuttgarta kao i Siegfried Marcus u Beču proizveli svoje verzije automobila. Posle prvih rezultata u Njemačkoj, počinje nagli razvoj automobilskih manufaktura u Francuskoj (Panhard, Levassor, Peugeot, Bollee, Renault i dr.). Tadašnja vozila su imala najveću brzinu 20-40 km/sat, snagu motora oko 21 kilovata pri oko 2000 obrtaja u minuti. Početkom 20-og vijeka počinje razvoj automobilskih manufaktura u Britaniji (Lancaster, Napier, Rolls i dr.). U SAD su u 19. vijeku postignuti zanemarljivi rezultati u razvoju vozila, a što se objašnjava lošim stanjem puteva.

Ford Model T iz 1927.
Ford model Pilot iz 1903. godine u Muzeju automobila u Beogradu.

Značajnije rezultate je imao Henry Ford kada 1892. godine izrađuje svoje prvo vozilo i 1903. kada osniva fabriku Ford Motors Co u Detroitu. Ford model T sedan iz 1908. godine je ključni model za nastanak, odnosno prelaz iz manufakturne proizvodnje na masovnu serijsku proizvodnju. Ovaj model pristupačan za šire narodne mase se prvi proizvodio u svijetu na montažnim trakama što je značajno skratilo vrijeme izrade automobila. Masovna serijska proizvodnja se obavljala u fordovim fabrikama u Severnoj i Južnoj Americi, Evropi i Aziji. Ukupno je prozveden u 15 miliona primerka od 1908. do 1927. a tokom tog perioda motorizovao je srednju klasu u SAD i Kanadi. Godine 1999. proglašen je za automobil stoljeća. Već prvih decenija 20. vijeka SAD postaju vodeći proizvođac motornih vozila u svijetu, a za ovu dominaciju značajna je bila i saveznička pobeda u Prvom svjetskom ratu.

Ford raspolaže fabrikama sa autonomnim konstrukcionim kapacitetima u SAD, Britaniji (osnovana još 1911.), Njemackoj (osnovana 1925.), Australiji (1925.) i Brazilu (montažna fabrika od 1925, proizvodi sopsvene modele od 1967.). Fabrika u Brazilu proizvodila je i druge fabrikate, kao što su Vilis i Reno. U Francuskoj je Ford imao montažnu fabriku od 1916. koja se u 1934. fuzionisala sa firmom Matis i tako je osnovana fabrika Matford. Kompanija Matford montirala je fordove i proizvodila sopstvene verzije.

BMW 327-328 iz 1938. godine u Muzeju automobila u Beogradu. Proizveden samo u 2,5 hiljada primjerka. Od 1930-ih automobili imaju aerodinamičnu liniju.
Ford Mustang iz 1965.

Paralelno sa razvojem motora za pogon vozila, čine se pokušaji korišćenja pneumatika koji su od velikog značaja za razvoj motornih vozila. Godine 1891. je uveden pneumatik sa unutrašnjom gumom, a prvo motorno vozilo sa pneumaticima je uradjeno 1895. godine, od strane braće E. i A. Misshlena i to za potrebe auto trka Paris – Borde – Aux.

Izmedju dva svjetska rata posebno se ističu u proizvodnji motornih vozila: Chrysler, Cadilac, Ford, Buick, Shevrolet i dr. (SAD), Leyland, Dodge, Moris, Rover i dr. (Engleska), Renault, Citroen, Berlinet, Peugeot i dr. (Francuska), a Njemacka automobilska industrija je zastupljena (BMW, Daimler – Benz, Opel, Porsche, Volkswagen – Werk, MAN i dr.).

TAS Golf 1985. godine u Mostaru.
Zastava 750, poznat kao "Fićo", imala je ključnu ulogu u "motorizaciji" Jugoslavije.

Prve registarske tablice za motorna vozila počele su da se koriste 14. avgusta 1893. godine u Francuskoj, dok su se u Njemačkoj pojavile 1896. godine. U SAD, prve registarske tablice uvedene su u saveznoj državi Njujork, 1901. godine. U početku, vlasnici su bili dužni da se sami pobrinu za izradu tablica, da bi tek kasnije taj posao prešao u nadležnost državnih vlasti. Prva država u svijetu koja je organizovala proizvodnju i izdavanje "nacionalnih" automobilskih registarskih tablica, bila je Holandija, 1898. godine, dok je u Americi prva država bio Masačusets, 1903. godine. Tablice su se u početku izrađivale od kože, gume, gvožđa, pa čak i od porcelana. Danas u svijetu postoji razvijeno kolekcinarsko tržište starih registarskih tablica.

Proizvođači[uredi | uredi izvor]

5 najvećih proizvođača automobila u zapadnoj Evropi
Proizvođač 2003 2004 2005
Renault 1.505.000 1.483.000 1.455.000
VW 1.415.000 1.391.000 1.411.000
Ford 1.228.000 1.254.000 1.203.000
Peugeot 1.197.000 1.150.000 1.172.000
Opel 989.000 981.000 968.000
procjenjeni broj prodanih automobila (februar 2005)


Lexus LF-A

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]