Bosna i Hercegovina u paleolitu

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Paleolit u Bosni i Hercegovini je okarakteriziran ostacima bogate kulture kremenih artefakata starijeg kamenog doba na preko 200 nalazišta. Najstariji arheološki ostaci u BiH iz tog perioda pronađeni su kod Bosanskog Šamca, a pretpostavlja se da su stari oko 100.000 godina. Zbog kiselosti zemljišta, očuvano je jako malo bioloških ostataka, prije svega ljudskih i životinjskih kostiju. Ipak se može ustanoviti starost tih lokaliteta, kretanje ljudi u tom vremenu, a djelimično i način na koji su živjeli.[1]

Srednji paleolit[uredi | uredi izvor]

Najstarije istražene tragove prisustva ljudi u Bosni i Hercegovini imamo na: Kadru u Gornjem Svilaju kod Odžaka, Kamenu kod ušća Usore, Maloj Gradini u Kulašima, Markovcu u Detlaku kod Dervente, Velikom Majdanu kod Tešnja, Visokom brdu u Lupljanici, Zobištu u Detlaku, Krčevini u Maloj Brijesnici kod Gračanice, te na mjestu Pećine kod Laktaša i pećina Rastuša kod Teslića.

Ova nalazišta imaju izuzetan značaj za evropsku i svjetsku arheologiju, jer dosadašnja istraživanja pokazuju da neka od njih datiraju iz perioda između 100.000 i 40.000 godina p.n.e. Ona potvrđuju da je Balkan bio najvažnija ruta za širenje gornjeg paleolita u Evropi, oko 40.000. godine p.n.e. i poslednje uporište neandertalskih grupa. Vrlo su važna za razumevanje srednjeg paleolita, neandertalskih grupa i njihove reakcije na promjene u prirodnom i društvenom svijetu tokom posljednjeg ledenog doba.

Na tim nalazištima nađene su alatke (strugalice i šiljci) od velikih komada poludragog kamenja (jaspis, ahat, kalcedon), koje potiču iz perioda od 50.000-35.000 prije sadašnjosti, a bila su rukotvorina neandertalskog čovjeka.

Na lokalitetu Pećina Podlipe u Kadića Brdu kod Sokoca pronađeni su ostaci neandertalca stari 40.000 godina.

Pećine kod Laktaša i pećina Rastuša kod Teslića su dva lokaliteta od velike važnosti za region, Evropu i svijet. Na njima nađeni su tragove života pračovjeka iz perioda srednjeg paleolita – kamena oruđa, sjekire, sječiva i druge namjenske alatke. Sondažna istraživanja su potvrdila su da je tu riječ o nalazištima koja mogu dati odgovore na mnoge dileme iz perioda prijelaza od primitivnog ka današnjem čovjeku. Rastuša je prebogato nalazište u kome su najzanimljivije kosti, uglavnom pećinskog medvjeda, jelena i vukova koje bi mogle biti stare najmanje 35.000 godina.

Gornji paleolit[uredi | uredi izvor]

Nakon tog razdoblja neandertalci su iščezli sa ovih prostora, a pojavljuje se razumni čovjek.

Iz tog perioda istraživani su lokaliteti: Crkvina kod ušća Usore, Londži u Makljenovcu, Luščiću i Maloj Gradini u Kulašima, Visokom brdu u Lupljanici, Brdašcu u Laktašima, Cigića pećina u Resanovcima, Ruda glavica u Trnovu, Kadru u Gornjem Svilaju kod Odžaka, Krčevnici u Popovićima, Zobištu u Detlaku kod Dervente, Gornjoj pećini na Bijambarama.

Uglavnom su pronađena strgala raznih oblika, te obluci – navalno oruđe u lovu.

U panonskom dijelu Bosne, na Maloj Gradini u Kulašima kod Prnjavora otkrivena je kamena figura slična glavi divlje patke. Vjeruje se da je to izvorno bila prirodna tvorevina koju je paleolitski čovjek doradio i pojačao sličnost sa životinjama. Uz nalaz crteža Konj napadnut strelicama u Badnju, crteža u pećini Podlipe, to su jedini ostaci paleolitske likovne umjetnosti u Bosni i Hercegovini.

Badanj[uredi | uredi izvor]

Glavni članak: Badanj (pećina)

Na stijeni u polupećini Badanj kod Stoca, prvi put u Bosni i Hercegovini, je otkrivena gravura, što je izvanredno umjetničko djelo paleolitskog čovjeka ovih krajeva. Prikazana je životinja slična konju gledanom sa desnog boka. U literaturi, gravura nosi naziv Konj napadnut strelicama. Istovremeno, otkriven je izvjestan broj šematski graviranih kostiju, koje potječu iz istog doba kada su naprevljeni i urezi na stijeni. Arheološkim metodima, ovo nalazište je datirano u kasni period mlađeg paleolita – kasnog epigravettiena, tj. u period od 13.000 do 12.000 godina p.n.e.

U stilskom pogledu umjetničke gravure vežu se za Mediteran pa su ovi nalazi područje poznavanja mediteranske paleolitske umjetnosti proširili i na Balkanski poluotok.

Tvorac crteža u Badnju bio je kromanjonski čovjek. U ovim krajevima je obitavala žilava i plodna populacija koja se zadržala do ranog kamenog doba.

Prostornim planom Republike Bosne i Hercegovine do 2002. godine, evidentirano je i arheološko područje Badanj evidentirano, a zatim valorizirano kao Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine, I. kategorije (2003).[2]

Kasnije je otkrivena i gravura u pećini Podlipom čiji je autor Homo sapiens, jer neandertalci nisu imali umjetnost. Starost ove gravure još nije tačno utvrđena.

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Benac A., Basler Đ., Čović B., Pašalić E., Miletić N., Anđelić P. (1966): Kulturna istorija Bosne i Hercegovine. Sarajevo.
  2. ^ Paleolitsko nalazište Badanj u Borojevićima, arheološko područje. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]

Badanj

Kameno doba