Kapetanija

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Kapetanije oko 1600. godine

Kapetanija ili kapetanluk (na turskom, kaptanlık) je podjedinica unutar sandžaka, upravne jedinice Osmanlijskog Carstva, koja je isključivo postojala unutar Bosanskog pašaluka od 16. vijeka do 1835. godine.[1]

Pozadina[uredi | uredi izvor]

Kako se Bosanski pašaluk širio prema sjeveru za vrijeme Stogodišnjeg hrvatsko-turskog rata su Osmanlije došli na Uni i Savi u kontakt sa hrvatsko-ugarskom institucijom kapetanije, tj. krajem 15. i početkom 16. vijeka.[2]

Prve kapetanije u 16. vijeku[uredi | uredi izvor]

Prve kapetanije su osnovane na granicama Bosanskog pašaluka prema banskoj Hrvatskoj i Mletačkoj republici.[1] Najprve kapetanije za koje se pouzdano zna da su već krajem 16. vijeka postojale su Bihaćka, Gradiška, Krupska, Kliška i Gabeoska, a za Krupu i Bihać je poznato da su i prije Osmanlijske vlast imali svoje kapetane. Novska, Dubička i Udbinska su vjerovatno također imali svoje kapetane još 1600. godine. Prva kapetanija koja se u izvorima spominje je trenutno Gradiška s Džafer-begom na čelu, sina Malkoč-bega. [3] Krupska (1565) i Bihaćka (1592) su odmah poslije zauzimanja grada osnovane,[3] a Kliška prije 1596. i Gabeoska prije 1591.[4]

Ukidanje kapetanija u 17. vijeku[uredi | uredi izvor]

Od 1606. godine do 1690. godine postojale su 29 kapetanije, od kojih su 23 bile pogranične, a šest unutrašnje. Nije poznato kojem sandžaku je Gvozdanska kapetanija pripadala koja je 1635. godine osnovana,[4] ali najvjerovatnije se radi o Bosanskom.

Sandžak Ukupno pogranične
Kapetanije
unutrašnje
Kapetanije
Požeški sandžak 2 Osiječka, Virovitička
Bosanski sandžak 7 Gradiška, Jasenovačka, Dubička, Kostajnička, Novska Banjolučka, Jajačka
Bihaćki sandžak 4 Bihaćka, Krupska Kamengradska, Ključka
Lički sandžak 7 Zemunička, Islamska, Nadinska, Skradinska, Udbinska, Obrovačka Kninska
Kliški sandžak 4 Kliška, Ostrožačka, Kamenska Hlivanjska
Hercegovački sandžak 4 Imotska, Gabeoska, Trebinjska, Novska
Zvornički sandžak 0
Pakrački sandžak 0

Za vrijeme Kandijskog rata (1645–1669) su Mlečani osvojili gradove Islam i Nadin (1647), te Zemunik, Klis i Kamen (1648) u Ličkom sandžaku i Kliškom sandžaku, a time je nestalo i tih kapetanija. Godine 1660. je ukinuta Jasenovačka kapetanija. Za vrijeme Bečkog rata (1683-1699) su Austrijanci zauzeli Udbinu (1689) i čitavi Požeški sandžak s kapetanijama Virovitica i Osijek, a Mlečani još Gabelu i Herceg-Novi. Poslije Karlovačkog mira su se u Bosni nalazile samo još 12 kapetanija.[4]

Sandžak Ukupno Kapetanije
Bosanski sandžak 9 Gradiška, Dubička, Novska, Bihaćka, Krupska, Banjolučka, Jajačka, Kamengradska, Ključka
Kliški sandžak 2 Ostrožačka, Hlivanjska
Hercegovački sandžak 3 Imotska, Trebinjska, Ključka
Zvornički sandžak 0

Struktura i Službe[uredi | uredi izvor]

Kapetani, glavni upravitelji kapetanije, bili su često iz iste porodice, jer je služba, kao i sve ostale službe u kapetaniji, tradicionalno bila naslijeđena. U svakoj kapetaniji se nalazio najmanje jedan grad i jedna kula, a ponekad i pokoji utvrđeni čardak. Glavni posao kapetanija bio je čuvati - dan i noć - granicu od neprijatelja, a puteve od hajduka i razbojnika. Kapetanije su nosile imena po gradu odnosno tvrđave u kojoj su osnovane, a ne po naselja kraj grada. Tako se kapetanija kod Stolca službeno zvala Vidoška, po srednjovjekovnom gradu Vidoški, a Duvanjska po gradu Seddidžedid, kojega su Osmanlije osnovali. Službeni naziv kapetanija se nikada nije mijenjao, iako su se u drugi grad preselile, kao na primjer Kamengradska sredinom 16. vijeka u Majdan. Postoje samo dvije kapetanije koje nisu dobile naziv po starom gradu, nego već po mostovima, a to su Džisri-sanska s mostom preko Sane, kod današnjeg sela Tomina, južno od Sanskog Mosta, a druga je Džisri-tarska kapetanija s mostom preko Tare. U Tomini se nalazila mjesto grada kula, a tako je vjerovatno i bilo u Džisri-tarskoj kapetaniji. Svaki kapetan i vojnik u službi kapetanije primao je redovnu platu za svoju službu,[1] iako se ponekad za nju više od godinu dana čekalo.[5]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b c Kreševljaković, Hamdija (1991). Izabrana djela I. Sarajevo: Veselin Masleša. str. 23. 
  2. ^ Kreševljaković, Hamdija (1991). Izabrana djela I. Sarajevo: Veselin Masleša. str. 19. 
  3. ^ a b Kreševljaković, Hamdija (1991). Izabrana djela I. Sarajevo: Veselin Masleša. str. 27. 
  4. ^ a b c Kreševljaković, Hamdija (1991). Izabrana djela I. Sarajevo: Veselin Masleša. str. 28. 
  5. ^ Kreševljaković, Hamdija (1991). Izabrana djela I. Sarajevo: Veselin Masleša. str. 152.