Karlovački mir

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Question book-new.svg Ovaj članak ili neka od njegovih sekcija nije dovoljno potkrijepljena izvorima (literatura, web-stranice ili drugi izvori).
Ako se pravilno ne potkrijepe validnim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti obrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putem referenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Kapela mira u Sremskim Karlovcima, mjesto potpisivanja Karlovačkog mira 1699. godine

Karlovački mir (njem. Friede von Karlowitz; tur. Karlofça Antlaşması) potpisan je 1699. godine u Sremskim Karlovcima, današnja Vojvodina, Srbija, na završetku Velikog turskog rata (1683–1699) između Osmanlijskog carstva na jednoj strani i Svetog rimskog carstva, Poljsko-Litavske Unije, Mletačke republike, Papinske države i Ruskog carstva na drugoj strani.

Pozadina[uredi | uredi izvor]

Po isteku dvadesetogodišnjeg Varšavskog mira između Osmanlijske i Habsburške monarhije, na vidiku se sve jasnije pokazivala mogućnost novog rata. Naime, u Osmanlijskom carstvu Mehmeda Četvrtoga glavnu riječ vodile su političke snage uvjerene u mogućnost konačnog uništenja habsburške sile i povratka na staru slavu i moć Osmanlijskog carstva. Tako je godine 1683. veliki vezir Kara Mustafa-paša pod zidine Beča doveo golemu vojsku od 250.000 ljudi. Međutim, Beč je izdržao, a konačan udarac Osmanlijama zadali su šurjak cara Leopolda Prvoga, Karlo Lotarinški, i poljski kralj Jan Sobjeski, koji su 12. septembra 1683. uništili osmanlijsku vojsku. Tako se rat, isprva s osmanlijske strane planiran kao rat za eliminaciju Beča kao najozbiljnijeg protivnika, pretvorio u opći rat za potiskivanje turske moći iz toga dijela Evrope. Leopold Prvi sklapanjem saveza s Venecijom proširio je rat na područje od Dunava do Crne Gore, te su se oblikovale tri ratne linije - Ugarska, Dalmacija i Slavonija. Do 1687. najveći dio Ugarske, Slavonije i Hrvatske bio je oslobođen od osmanlijske prevlasti, a carska je vojska prodrla do Beograda. Nakon zastoja koji je nastupio uslijed napada francuskog kralja Ljudevita Četrnaestog na habsburške posjede na Rajni, te osmanlijskog poraza kod Slankamena 1691., konačan preokret ratnih zbivanja donijela je pobjeda carskog vojskovođe Eugena Savojskog 11. augusta 1697. u bici kod Sente na Tisi, čime je skršena vojna moć novog sultana Mustafe Drugog.

Mirovni ugovor[uredi | uredi izvor]

Nakon ratova koje je Osmanlijsko carstvo koncem 17. vijeka vodilo sa Habsburškom monarhijom i Mletačkom republikom, a naročito poslije iscrpljujućeg "šesnaestogodišnjeg" tzv. Bečkog rata, posredstvom Engleske, Španske i Holandije, uslijedili su mirovni pregovori zaraćenih strana u Sremskim Karlovcima. Osmanlijsko carstvo je zaključilo mirovni ugovor sa Austrijom 26 januara, a 12 dana kasnije, 7. februara 1699. godine, sa Mletačkom republikom. Najveći broj članova ovih ugovora se odnosio na područje Bosne, kao pograničnog dijela Osmanlijskog carstva. Prema odredbama Karlovačkog mira Osmanlijsko carstvo je trajno izgubilo sve svoje posjede u Slavoniji, Lici, Krbavi i Dalmaciji, čime je znatno smanjen teritorij Bosanskog ejaleta. Ovi mirovni pregovori su zaključeni na principu uti possidetis, što znači da je svaka strana zadržala one teritorije koje je u tom trenutku kontrolirala. Upravo ovim ugovorom započinje proces formiranja i oblikovanja savremenih granica Bosne i Hercegovine.

Značenje[uredi | uredi izvor]

Njime su utvrđena sjeverna, zapadna i jugozapadna granica Bosne koja je išla tokovima rijeka Une, Save i Cetine. Granice Bosne i Hercegovine su neznatno korigirane kasnijim mirovnim ugovorima, prvo Požarevačkim iz 1718. godine, zatim Beogradskim iz 1739. godine, te Svištovskim, sklopljenim 1791. godine i u tom okviru su potvrđene odlukama Berlinskog kongresa 1878. godine.

Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]