Historija Švedske

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search

Švedska je tokom 11. i 12. stoljeća postepeno postala jedinstvena hrišćanska kraljevina. Tokom ranog srednjeg vijeka, Švedska se proširila i kontrolisala teritoriju današnje Finske i Nordlanda. Moderna Švedska je nastala osnivanjem Kalmarske unije 1397. godine i ujedinjenjem zemlje na čelu sa kraljem Gustavom I u 16. stoljeću. On je stvorio nezavisnu Švedsku uspostavljajući Luteransku crkvu. Proširivanjem teritorije u 17. stoljeću stvoreno je Švedsko carstvo. Međutim, većinu osvojenih teritorija je izgubila tokom 18. stoljeća.

Tokom 17. stoljeća, nakon pobjeda u mnogih ratovima protiv Danske, Rusije i Poljske, Švedska postaje velika sila koja je imala direktnu kontrolu nad cijelim Baltičkim regionom. Ulaskom Švedske u Tridesetogodišnji rat promijenjen je politički i vjerski odnos snaga u Evropi. Nakon Tridesetogodišnjeg rata, Švedska se pridružila prosvjetiteljskim idejama u umjetnosti, arhitekturi i nauci. Između 1570. i 1800. godine, Švedska je doživjela dva perioda urbane ekspanzije.

Početkom 19. stoljeća, Finska i preostale teritorije izvan Skandinavskog poluostrva su izgubljene. Nakon posljednjeg rata 1814. godine, Švedska je ušla u personalnu uniju sa Norveškom do 1905. godine. Od 1814. godine Švedska je u miru, nakon usvajanja nesvrstane vanjske politike i neutralnosti u ratu.[1] Švedska je bila neutralna tokom Prvog svjetskog rata. Poslijeratni prosperitet dovodi do osnivanja politike socijalne zaštite koja je karakteristika moderne Švedske. Švedska je stvorila uspješan model demokratskog socijalizma. Švedska je ostala neutralna i tokom Drugog svjetskog rata, izbjegavajući sudbinu okupirane Norveške. Švedska je bila jedna od prvih neučesnica Drugog svjetskog rata koja se pridružila Ujedinjenim nacijama 1946. godine.

Osim toga, Švedska je bila službeno neutralna tokom čitavog Hladnog rata; nikada se nije pridružila NATO-u. Nakon što je Socijaldemokratska partija bila na čelu vlade 44 godine (1932. - 1976.), parlamentarni izbori 1976. godine su doveli liberalnu desničarsku koaliciju na vlast. Sa završetkom Hladnog rata, Švedska je opet odlučila da ostane neutralna.

Prahistorijsko doba (9.000. p.n.e. - 800. n.e.)[uredi | uredi izvor]

Švedska, kao i susjedna Norveška, ima veliki broj petroglifa (švedski, hällristningar). Oni se mogu naći u cijeloj zemlji, s najvećom brojnošću u pokrajini Bohuslan oko Gamlebya i Västervika u sjevernoj pokrajini Kalmar. Najraniji petroglifi mogu se pronaći u pokrajini Jämtland, koji potiču još iz 5000. p. n. e. [2]

Također pogledajte[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2880.htm
  2. ^ http://offerdal.se/pages/se_gora/hallristningar.html Hällristningarna i Gärde