Pennsylvania

Sa Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigacija, traži
Koordinate: 40°16′11″S 76°52′32″Z / 40.26972, -76.87556
Pennsylvania
Commonwealth of Pennsylvania (en)
Savezna država
Flag of Pennsylvania.svg
Zastava
Seal of Pennsylvania.svg
Grb
Uzrečica: Virtue, Liberty and Independence
Vrlina, sloboda i nezavisnost
Nadimak: Coal State; Oil State; State of Independence; Quaker State
Zemlja uglja, Zemlja nafte, Zemlja nezavisnosti, Zemlja kvekera
Država  Sjedinjene Američke Države
Graniči sa New Jersey
Delaware
Maryland
Zapadna Virginia
Ohio
Ontario
New York
Glavni grad Harrisburg
 - Koordinate 40°16′11″S 76°52′32″Z / 40.26972, -76.87556
Najviša tačka
 - položaj Mount Davis
 - Nadmorska visina 979 m.i.m.
Najniža tačka
 - položaj Rijeka Delaware na ušću u Atlantski okean
 - Nadmorska visina m.i.m.
Dužina 255 km
Širina 455 km
Površina 119.283 km2
 - Voda 2,7
Stanovništvo 12.773.801 (procjena 2013)
Gustoća 110,0 /km2 
Osnovan 2. savezna država
Datum 12. decembar 1787.
Vlada
 - Guverner Tom Corbett (R)
Vremenska zona UTC-5/-4
Poštanski broj PA
ISO 3166-2 US-PA
Pennsylvania na karti Sjedinjenih Američkih Država
Pennsylvania na karti Sjedinjenih Američkih Država
Web stranica: www.pa.gov

Pennsylvania  (PA, zvanično Commonwealth of Pennsylvania) jeste američka savezna država na sjeveroistoku SAD, u području srednjeatlantske regije i regije Velikih jezera. Ona graniči sa saveznim državama Delaware (na jugoistoku), Maryland (na jugu), Zapadnom Virginijom (na jugozapadu), Ohiom (na zapadu), jezerom Erie i kanadskom provincijom Ontario (na jugozapadu), New Yorkom (na sjeveru) i New Jerseyem (na istoku). Kroz srednji dio države pružaju se Apalačke planine.

Pennsylvania je 33. po veličini savezna američka država[1], po broju stanovnika je na 6. mjestu a po gustoći naseljenosti 9. najgušće naseljena među 50 saveznih američkih država. Četiri grada sa najviše stanovnika u Pennsylvaniji su Philadelphia, Pittsburgh, Allentown i Erie. Glavni grad joj je Harrisburg. Ona ima 82 km[2] dugu obalnu liniju na jezeru Erie te 92 km[3] dugu obalu duž estuarija rijeke Delaware. Pennsylvania je jedna od 13 prvobitnih engleskih kolonija koje su formirale današnje SAD.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Teritorija Pennsylvanije se prostire oko 274 km u smijeru sjever-jug te 455 km u smijeru istok-zapad.[4] Od ukupne površine države od 119.282 km2, 116.075 km2 je zemljište, na unutrašnje vode otpada 1.269 km2 dok 1.9402 pokriva voda jezera Erie.[5]

Granice države su Mason-Dixon linija (39° 43' S) na jugu, krug od 12 milja na granici sa Delawareom, rijeka Delaware na istoku, 80° 31' Z na zapadu te 42° S paralela na sjeveru, uz izuzetak kratkog segmenta na zapadnom kraju, gdje se trougao proširuje prema sjeveru do jezera Erie.

Pennsylvania ima granicu sa šest drugih država, New Yorkom na sjeveru, New Jerseyem na istoku, Delawareom na jugoistoku, Marylandom na jugu, Zapadnom Virginijom na jugozapadu i državom Ohio na zapadu. Pennsylvania također dijeli vodenu granicu sa kanadskom provincijom Ontario na sjeverozapadu preko jezera Erie. Među 13 historijskih prvobitnih američkih kolonija, Pennsylvania je jedina država koja nema izlaz na Atlantski okean.

U njoj se nalaze gradovi Philadelphia, Reading, Lebanon i Lancaster na jugoistoku države, te Pittsburgh na jugozapadu. U centralnom istočnom dijelu nalaze se tri grada Allentown, Bethlehem i Easton (poznato kao dolina Lehigh), te tri grada na sjeveroistoku Scranton, Wilkes-Barre i Hazleton. Na sjeverozapadu države nalazi se grad Erie. Williamsport služi kao čvor za centralni sjeverni dio države, povezujući York i glavni grad Harrisburg sa rijekom Susquehanna u centralnom dijelu države.

Država ima 5 regija i to: plato Allegheny, valovito gorje Apalača, Atlantska obalna nizija, Piedmont i zaravan Erie.

Klima[uredi | uredi izvor]

Različitost topografije Pennsylvanije također je utjecalo i na raznolikost klimatskih područja, mada cijela teritorija savezne države ima relativno hladne zime i vlažna, ali ne i pretjerano topla ljeta. Razdijeljena na dva velika područja, veći dio države, uz izuzetak jugoistočnog dijela, ima vlažnu kontitentalnu klimu (po Köppenovoj klasifikaciji: Dfa). Šire područje Philadelphije ima određene karakteristike vlažne suptropske klime (po Köppenu: Cfa), a koja pokriva i veće dijelove Delawarea i Marylanda na jugu.

Krećući se prema brdovitoj unutrašnjosti države, zimska klima postaje znatno hladnija, a broj oblačnih dana se povećava, kao i količina sniježnih padavina. Zapadna područja države, naročito područja u blizini jezera Erie, ponekad mogu dobiti preko 250cm snijega godišnje, a cijela država dobija veliku količinu padavina tokom cijele godine. Ponekad se javljaju vremenske nepogode počev od proljeća do početka jeseni. Javljaju se i tornada, nerijetko i u većem broju, kao što je bio slučaj 2011. kada ih se pojavilo 30 tokom godine.[6]

Historija[uredi | uredi izvor]

Slika Edwarda Hicksa Pennov sporazum sa Indijancima

Prije nego što su teritoriju današnjeg Commonwealtha Pennsylvania naselili Evropljani, ovo područje je bilo dom plemenima Delaware (također poznati i kao Lenni Lenape), Susquehannock, Irokezi, Eriez, Shawnee i drugim domorodačkim indijancima.[7] Holanđani (kao dio Nove Holandije) i Englezi (kao dio Virginia Company) isticali su pravo na obje strane rijeke Delaware, kao dio svojih kolonijalnih posjeda u Americi.[8][9][10] Holanđani su prvi uzeli teritoriju, što je odredilo i tok historije u Pennsylvaniji.[10]

Od 3. juna 1631. Holanđani su započeli naseljavanje poluostrva Delmarva osnivajući koloniju Zwaanendael na mjestu današnjeg grada Lewes.[11] Međutim, Švedska je dodatno pogoršala već zategnute odnose kada je 1638. osnovala koloniju Nova Švedska, sa centrom u utvrdi Fort Christina, gdje se danas nalazi grad Wilmington u Delawareu. Nova Švedska je imala pretenzije, i većim dijelom kontrolirala područje donjeg toka rijeke Delaware (dijelovi današnjih saveznih država Delaware, New Jersey i Pennsylvania). Međutim, vrlo malo naseljenika je došlo tu živjeti.[11][12]

Engleski kralj Karlo II dao je 12. marta 1664. Jakovu, tadašnjem vojvodi od Yorka dozvolu da priključi svu zemlju uključujući i prvobitnu Virginia Company kao i druge posjede. Ova dozvola je, ponovno, izazvala konflikt sa holandskim pretenzijama na Novu Holandiju, koja je zahvatala i dijelove današnje Pennsylvanije.[9] Vojvoda od Yorka je 24. juna 1664. prodao dio svog velikog posjeda, koji je uključivao i današnji New Jersey, Johnu Berkeleyu i Georgeu Carteretu za vlastitu koloniju. Međutim, ova zemlja tada još uvijek nije bila u britanskom posjedu, ali je prodaja zalazila i u dijelove teritorije Nove Holandije na zapadnoj strani rijeke Delaware. Britansko osvajanje Nove Holandije započelo je 29. augusta 1664. kada je Novi Amsterdam bio prisiljen da se preda, kada se suočio sa prijetnjom topova na britanskim brodovima u luci New Yorka.[10][9] Osvajanje Nove Holandije se nastavilo i dovršeno je u oktobru 1664, kada su Britanci osvojili utvrdu Fort Casimir, mjesto gdje se danas nalazi grad New Castle.

Mirom sklopljenim u Bredi 21. jula 1667.[13][14] između Engleske, Francuske i Holandije, potvrđeno je britansko osvajanje, mada je nakon toga dolazio do povremenih reverzija. Kao dio trećeg anglo-holandskog rata, 12. septembra 1672. Holanđani ponovno osvajaju koloniju New York/Novi Amsterdam, te osnivaju tri suda u okruzima, a kasnije su ti okruzi postali administrativni dijelovi današnjih saveznih država Delaware i Pennsylvania. Jedan od njih koji je kasnije prebaćen u okvire Pennsylvanije bio je i Upland.[15] Ovo je djelimično vraćeno u prvobitno stanje 9. februara 1674. kada je sporazumom u Westminsteru završen Treći anglo-holandski rat, kojim je vraćena cjelokupna politička situacija na predratno stanje. Britanci su zadržali holandske okruge sa njihovim holandskim imenima.[14] New York je ponovno preuzeo kontrolu nad okolnim kolonijama 11. juna 1674. uključujući i Upland, ali su počeli mijenjati njihova imena u britanska od 11. novembra 1674.[15] Upland je podijeljen 12. novembra 1674. dajući općenite konture današnje granice između Pennsylvanije i Delawarea.[16]

Dana 28. februara 1681. kralj Karlo II izdao je povelju o darovanju zemlje[17] Williamu Pennu na ime vraćanja duga od 16.000 funti[18] (u današnjoj vrijednosti od 2,1 milion funti, usklađeno za rast inflacije)[19] jer je dugovao Williamovom ocu, admiralu Williamu Pennu. Ovo je bila jedna od najvećih dodjela zemlje nekom pojedincu u historiji.[20] Zemlja je nazvana Pennsylvania. William Penn je želio da je nazove Novi Wales ili Sylvania, a bio je donekle posramljen zbog tog naziva, bojeći se da će ljudi misliti da je zemlju nazvao po sebi, ali kralj Karlo nije htio promijeniti naziv.[21] Penn je osnovao vladu sa dvije karakteristike koje su u znatnoj mjeri kasnije kopirane širom Amerika: okružne komisije i sloboda vjeroispovijesti.[20]

Dio koji je nekad pripadao Uplandu, postao je dio Pennsylvanije u blizini granice sa Delawareom, a preimenovan je u okrug Chester kada je Pennsylvania osnovala svoju kolonijalnu vladu 4. marta 1681.[16][9] Vođa kvekera William Penn potpisao je mirovni sporazum sa Tammanijem, poglavicom plemena Delawarea, otkada je započeo dug period mira i prijateljskih odnosa između kvekera i indijanaca.[22] Uslijedili su dodatni sporazumi između kvekera i drugih plemena. Sporazum Williama Penna nikad nije bio prekršen.[23]

18. vijek[uredi | uredi izvor]

Predsjednička kuća u Philadelphia. Pennova vila je bila dom guvernera Pennsylvanije početkom 1770tih.

Između 1730. pa sve dok engleski parlament nije donio Zakon o valuti 1764. kolonija Pennsylvanija je štampala svoj vlastiti papirni novac zbog nedostatka pravog srebrenog i zlatnog. Taj papirni novac zvao se kolonijalni skrip (Colonial Scrip). Kolonija je izdavala takozvane kreditne račune, koji su se koristili isto kao zlatni i srebreni novčići zbog svog pravnog statusa sredstva razmjene. Pošto je taj novac izdavala vlada a ne bankarska institucija, bio je beskamatni prijedlog, najvećim dijelom pokrivao troškove vlade kao i poreza stanovnika. Također je podržavao opću zaposlenost i razvoj privrede, pošto ga je vlada diskretno izdavala i ne u toliko velikim količinama koje bi pobudile rasta inflacije. Benjamin Franklin je među zaslužnim osobama koje su kreirale ovu valutu, za koju je rekao da joj korisnost nikad nije bila upitna, a istu je i uslovno odobrio ekonomista Adam Smith.[24]

Nakon Prvog kolonijalnog kongresa 1765., delegat John Dickinson iz Philadelphije napisao je deklaraciju prava i nepravde. Kongres je bio prvo zasijedanje predstavnika Trinaest kolonija, na zahtjev skupštine Massachusettsa, ali je samo 9 kolonija poslalo delegate.[25] Zatim je Dickinson napisao Pismo od farmera iz Pennsylvanije, stanovnicima britanskih kolonija, koje je objavljeno u Pennsylvania Chronicle između 2. decembra 1767. i 15. februara 1768. godine.[26] Kada su se očevi američke nacije sastali u Philadelphiji 1774., dvanaest kolonija je tada poslalo predstavnike na Prvi kontinentalni kongres.[25]

Na Drugom kontinentalnom kongresu također održanom u Philadelphiji (u maju 1775.), napisana je i usvojena "Američka deklaracija o nezavisnosti",[27] ali kada je taj grad osvojila britanska vojska, učesnici kongresa su pobjegli zapadno od Philadelphije te se sastali u sudnici grada Lancaster u subotu 27. septembra 1777. a poslije toga u Yorku. Tamo su oni zajedno sa prvobitnim autorom deklaracije, Johnom Dickinsonom, napisali Članove konfederacije kojima je osnovano 13 nezavisnih kolonija povezanih u jedinstvenu novu državu. Kasnije, napisan je i Ustav SAD, a ponovno je Philadelphia odabrana kao kolijevka nove američke nacije.[28] Pennsylvania je postala druga država koja je ratificirala Ustav SAD 12. decembra 1787. godine[29] pet dana nakon što je to prvi uradio Delaware.

Koledž Dickinson (Dickinson College) u gradu Carlisle bio je prvi koledž osnovan u SAD-u. Osnovan 1773, koledž je ratificiran pet dana nakon Pariškog sporazuma 9. septembra 1783. godine. Školuje osnovao Benjamin Rush, a dao joj je ime po Johnu Dickinsonu.

The "Hills Capitol", korišten od 1821. dok nije spaljen 1897.

Pola vijeka, generalna zakonodavna skupština Commonwealtha Pennsylvania je održavala sjednice na raznim mjestima u širem području Philadelphije, prije nego što se počela redovno sastajati u Holu nezavisnosti u Philadelphiji naredne 63 godine.[30] Međutim trebalo im je mnogo bolje, centralno mjesto, kao naprimjer nakon masakra nad indijancima 1763. nakon čega su bande zaprijetile čak i Philadelphiji. Tako se generalna skupština preselila 1799. u sudnicu u Lancaster[30] a nakon toga 1812. u Harrisburg.[31] Skupština je održavala sjednice u staroj sudnici okruga okruga Dauphin do decembra 1821. kada je izgrađen Hills Capitol (Hilov kapitol, dobio ime po svom graditelju Stephenu Hillu, arhitekti iz Lancastera). Kapitol je izgrađen u stilu federalnog kapitola na vrhu brda na površini od četiri akre, u svrhu sjedišta državne vlade.[32] Hillov kapitol je zapaljen 2. februara 1897. tokom jake sniježne oluje, a smatra se da je uzrok požara bio oštećen dimnjak.[31]

Sve dok novi kapitol nije sagrađen, generalna skupština se sastajala u metodističkoj crkvi u ulici State (koja i danas postoji). Nakon što je završen izbor za arhitektonsko rješenje, za koji su mnogi sumnjali da je namješten, čikaški arhitekt Henry Ives Cobb je ovlašten za dizajn i izgradnju zamjenske zgrade, međutim, vlada je imala malo novčanih sredstava za taj projekat, pa je projekat ugrubo, donekle industrijskog izgleda (Cobbov kapitol). Međutim, generalna skupština je odbila da se useli u novu zgradu. Zbog političkog i javnog ogorčenja, tender je ponovno raspisan 1901. ali je ograničio izbor arhitekte na građane Pennsylvanije. Izabran je Joseph Miller Huston iz Philadelphije da dizajnira današnji Kapitol države Pennsylvanije, koji je uključio raniju Cobbovu zgradu u novu, veličanstvenu zgradu završenu i otvorenu 1907. godine.[30]

Rooseveltov FERA kamp za nezaposlene žene, 1934., Arcola (Pennsylvania)

Pennsylvanija ima oko 9% ukupnih šumskih površina u SAD. Predsjednik Calvin Coolidge osnovao je 1923. nacionalnu šumu Allegheny pod zaštitom Zakona o zaštiti donesenog 1911, a zaštićeno je područje u okruzima Elk, Forest, McKean i Warren u svrhu proizvodnje drveta i zaštite vode u slivu rijeke Allegheny. Allegheny je jedina nacionalna zaštićena šuma u Pennsylvaniji. James Buchanan iz okruga Franklin, jedini bachelor među predsjednicima SAD-a,[33] je jedini američki predsjednik rođen u Pennsylvaniji. Bitka kod Gettysburga, jedna od prekretnica Američkog građanskog rata, odigrala se u blizini Gettysburga u Pennsylvaniji. Oko 350.000 Pensilvanaca je služilo u vojci Unije zajedno sa 8.600 afroameričkih dobrovoljaca.

Pennsylvania je također i mjesto prve komercijalne naftne bušotine u SAD. U blizini Titusvillea 1859. Edwin Drake je uspješno načinio prvu bušotinu nafte, što je dovelo do prve velike naftne groznice u historiji SAD.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Rast stanovništva države od 1790. do 2000.
Distribucija stanovništva Pennsylvanije

Prema podacima američkog Biroa za popis stanovništa, procjenjuje se da broj stanovnika Pennsylvanije iznosi 12.773.801 na dan 1. jula 2013, što predstavlja porast od 0,6% u odnosu na podatke sa popisa iz 2010. godine. Prema istoj procjeni, stanovništvo ove savezne države sastojalo se iz 78,8% bijelaca (nešpanskog porijekla), 11,4% crnaca ili afroamerikanaca, 0,3% potomaka indijanaca. 3% azijata, 0,1% havajaca i drugih pacifičkih naroda, 1,7% mješanaca dvije i više rasa i 6,1% latinoamerikanaca.[34]

Od svih osoba koje žive u Pennsylvaniji, njih 74,5% je rođeno na teritoriji države, 18,4% ih je rođeno u nekoj drugoj saveznoj državi, 1,5% rođenih na Portoriku, ostrvskim teritorijama SAD ili negdje drugdje (ali u američkoj porodici), dok ih je 5,6% bilo rođeno izvan SAD.[35] Podaci po zvaničnom popisu iz 2010., 81,9% stanovništva su bijeli (od čega su 79,2% nešpanskog porijekla), 11,3% su crnci ili afroamerikanci, 0,3% indijanci, 2,9% azijati, 1,9% mješanci (dvije ili više rasa), dok je 5,9% ukupnog stanovništva latinoameričkog porijekla (bilo koje rase).[36]

Po podacima iz 2011. godine, oko 32,1% stanovništva Pennsylvanije mlađeg od godinu dana su pripadnici manjina.[37]

Latinoameričko stanovništvo u državi naraslo je za oko 82,6% u periodu od 2000. do 2010. što je najveći porast latinoameričkog stanovništva u historiji Pennsylvanije. Značajan rast ove populacije se desio zbog useljavanja u Pennsylvaniju uglavnom iz Portorika, koji je američka teritorija, a nešto manje iz država poput Dominikanske Republike, Meksika i raznih država Srednje i Južne Amerike. Osim useljavanja, veliki val Latinoamerikanaca napustio je New York i New Jersey u potrazi za sigurnijim domom i pristupačnijim standardom. Azijska populacija je također porasla za oko 60%, uglavnom zbog useljavanja Indijaca, Vijetnamaca i Kineza, ali i mnogi azijata koji su se doselili sa područja New Yorka. Veliki rast ove zajednice doprinijeo je da Pennsylvanija postane država sa jednom od najvećih azijatskih zajednica u SAD. Crnačka i afroamerička populacija narasla je za 13% u istom periodu, što je najveći porast te zajednice među saveznim državama sa najvećim crnačkim udjelom (New York, New Jersey, Ohio, Illinois i Michigan). Broj bijelaca je opao za 0,7%, što je početak trenda opadanja njihovog broja. Dvanaest drugih saveznih država su također zabilježile opadanje broja bjelačke populacije.[38]

Centar populacije Pennsylvanije nalazi se u okrugu Perry, u naselju Duncannon.[39]

Prema procjenama iz 2013. Pennsylvania ima 12.773.801 stanovnika, što je porast uza 10.265 stanovnika u odnosu na 2012. i porast od 71.422 stanovnika u odnosu na 2010. godinu. Neto migracije u druge savezne države rezultirale su smanjenjem od 27.718 stanovnika dok je useljavanjem taj broj porastao za 127.007 stanovnika. Neto migracije unutar Pennsylvanije iznosile su 98.289 stanovnika. Migracije rođenih Pensilvanaca rezultirale su smanjenjem od oko 100.000 osoba. U periodu od 2008. do 2012. oko 5,8% stanovništva države bilo je rođeno u inostranstvu.[36] Procijenjena stopa siromaštva u saveznoj državi u 2005. godini iznosila je oko 12%.[40] Prema istim procjenama iz 2005, ona također ima i treći najviši udio starih osoba (iznad 65 godina) u stanovništvu.[40] Pensilvanci rođeni u inostranstvu najvećim dijelom su porijeklom iz Azije (36%), Evrope (35,9%), Latinske Amerike (30,6%), Afrike (5%), Sjeverne Amerike (3,1%) i Okeanije (0,4%).

Pennsylvania posljednjih nekoliko godina ima značaj porast latinoameričke populacije, naročito među bijelcima, havajćanima i azijatima.[41] Hispansko stanovništvo je najbrojnije u gradovima Allentown, Lancaster, Reading, Hazleton i oko Philadelphije, gdje je preko 20% hispansko stanovništvo. Nije sasvim jasno koliko se ove promjene reflektiraju na promjene u stanovništvu i koliko se odnose na povećanu želju manjina o samoizjašnjavanju. Prema podacima iz 2010. procjenjuje se da oko 85% ukupnog hispanskog stanovništva u Pennsylvaniji živi u krugu od 150 milja (241 km) od Philadelphije, a oko 20% njih živi u samom gradu Philadelphiji.

Prema podacima o starosnoj dobi, od ukupnog stanovnika Pennsylivanije djece do 5 godina ima 5,9%, osoba mlađih od 18 godina je 23,8% dok je starih osoba iznad 65 godina 15,6% od ukupnog stanovništva. Žene čine oko 52% stanovništva.[42]

Najveće grupe po porijeklu su prikazane ispod, iskazane kao postotak od ukupnog stanovništva koje je odgovorilo na provedeni popis o porijeklu u periodu 2006-2008.:[43]

Religija[uredi | uredi izvor]

Među svim britanskim kolonijama, samo je Rhode Island imao tolike vjerske slobode zagarantovane kao što je to imala Pennsylvania, a kao rezultat toga došlo se do raznovrsnog, mulireligijskog društva, koje je i danas prisutno.

Stanovništvo Pennsylvanije u 2010. brojalo je 12.702.379 stanovnika. Za njih, 6.838.440 ili 53,8%, procjenjuje se da pripadaju nekoj od religijskih uvjerenja. Prema podacima ARDA-e (Udruženje arhiva religijskih podataka) pri Univerzitetu države Pennsylvanije, najbrojnija religija u Pennsylvaniji su pripadnici Rimokatoličke crkve sa 3.503.028 vjernika, slijede vjernici Ujedinjene metodističke crkve sa 591.734 pripadnika i Evangelističke luteranske crkve sa 501.974 pripadnika. Ostale religije su prezbiterijanci sa oko 250.000 vjernika i 1.011 zajednice, Ujedinjena crkva Krista sa 180.000 članova i 627 zajednica. Pennsylvania je i središte njemačke reformističke denominacije.[45] Ona također ima i znatnu zajednicu Amiša.[46] Iako Pennsylvania duguje svoje postojanje kvekerima, a i mnoga starija obilježja Commonwealtha su u temeljima učenja Religijskog društva prijatelja (kako su zvanično poznati), kvekeri koji prakticiraju svoje običaje su danas veoma malobrojni.

Religijska pripadnost stanovnika Pennsylvanije je sljedeća:[47]

Prema istraživanju Gallupovog instituta, oko 40% Pensilvanaca je veoma religiozno, 28% ih je umjereno religiozno, dok ih je 32% nereligiozno.[48]

Privreda[uredi | uredi izvor]

Pennsylvania je bila sjedište dva najveća proizvođača čelika na svijetu: U.S. Steela sa sjedištem u Pittsburghu i Bethlehem Steela sa sjedištem u Bethlehemu.

Ukupni bruto domaći proizvod (tačnije bruto državni proizvod, GSP) Pennsylvanije u 2013. godini iznosio je 644 milijarde US$, što je šesti najveći među svim saveznim državama.[49] Kada bi Pennsylvania bila nezavisna država, ona bi ekonomski bila 18. najveća ekonomija svijeta. Na osnovu BDP-a po glavi stanovnika, Pennsylvania ima BDP po glavi stanovnika 47.274 dolara (po vrijednosti dolara iz 2009.), što je svrstava na 26. mjesto među 50 američkih saveznih država.[49]

Philadelphia u jugoistočnom uglu, Pittsburgh u jugozapadnom, Erie na sjeverozapadnom, te Scranton-Wilkes-Barre na sjeveroistočnom i Allentown-Bethlehem-Easton u istočnom središnjem regionu su glavni gradski proizvodni centri države. Veliki dio Commonwealtha je ruralan. Ova dihotomija utječe na državnu politiku kao i na njenu ekonomiju.[50] Philadelphia je sjedište šest kompanija koje se nalaze među 500 najvećih po magazinu Fortune,[51] uz još mnoge druge koje se nalaze u njenim predgrađima poput naselja King of Prussia, gdje se nalazi jedan od najvećih trgovačkih centara u SAD. U Erieu nalazi se sjedište kompanije GE Transportation Systems, koja je najveći proizvođač željezničkih lokomotiva u SAD.

Philadelphia je jedan od lidera u finansijskoj[52] i osiguravajućoj industriji. Gledajući na nivou cijele SAD i većine saveznih država, najveći privatni poslodavac u Pennsylvaniji je Wal-Mart, nakon kojeg slijedi Univerzitet Pennsylvanije.[53] Prema podacima iz juna 2014. stopa nezaposlenosti u saveznoj državi iznosila je 5,6%.[54]

Poljoprivreda[uredi | uredi izvor]

Pennsylvania je 19. po ukupnoj poljoprivrednoj proizvodnji među američkim saveznim državama.[55] Najveća oblast poljoprivredne proizvodnje u Pennsylvaniji je uzgajanje gljiva, druga po obimu je proizvodnja jabuka, slijede uzgoj koka nosilja i proizvodnja jaja, božićnih jelki, rasadnička proizvodnja, mlijeko, kukuruz za silažu i grožđe. U uzgoju domaćih životinja, ona se ističe uzgojem konja. Pennsylvanija je 8. savezna država po proizvodnju vina.[56]

Kockanje[uredi | uredi izvor]

Kockanje u kasinu je legalizirano 2004. godine. Trenutno, postoji devet kasina širom Pennsylvanije, a daljnja tri su u fazi izgradnje ili su planirana. Do 2004. u Pennsylvaniji bila su legalna samo klađenja na konjske trke, slot mašine i elektronske igre, mada je zakon o legalizaciji kockarskih igara bio u proceduri u jesen 2009.[57]

Igre na stolu poput pokera, ruleta, black jacka (ajnca) i slično odobrene su u državnom zakonodavstvu u januaru 2010. a proglasio ih je guverner 7. januara. Međutim sportsko klađenje je i dalje zabranjeno. Bivši guverner Ed Rendell je 2009. godine razmatrao legaliziranje elektronskih poker mašina u barovima i privatnim klubovima, jer je ranije procijenjeno da širom savezne države postoji oko 17.000 nelegalnih kockarskih aparata.[58] Ovim planom, bilo koje pravno lice ili organizacija koja posjeduje licencu za prodaju alkoholnih pića može imati do 5 mašina za kockanje. Sve mašine bi trebale biti povezane na državni računarski sistem, slično kao i komercijalna kasina. Bio bi uveden porez od 50% na neto prihode od kockanja, nakon što se igraču isplati dobitak, a ostalih 50% prihoda bi išlo vlasniku pravnog lica.

Politika[uredi | uredi izvor]

Rezultati Predsjedničkih izbora SAD u Pennsylvaniji[59]
Godina Republikanci Demokrate
2012. 46,58% 2.680.434 51,97% 2.990.274
2008. 44,15% 2.655.885 54,47% 3.276.363
2004. 48,42% 2.793.847 50,92% 2.938.095
2000. 46,43% 2.281.127 50,60% 2.485.967
1996. 39,97% 1.801.169 49,17% 2.215.819
1992. 36,13% 1.791.841 45,15% 2.239.164
1988. 50,70% 2.300.087 48,39% 2.194.944
1984. 53,34% 2.584.323 45,99% 2.228.131
1980. 49,59% 2.261.872 42,48% 1.937.540
1976. 47,73% 2.205.604 50,40% 2.328.677
1972. 59,11% 2.714.521 39,13% 1.796.951
1968. 44,02% 2.090.017 47,59% 2.259.405
1964. 34,70% 1.673.657 64,92% 3.130.954
1960. 48,74% 2.439.956 51,06% 2.556.282

Pennsylvania je kroz svoju historiju kao savezna američka država imala pet Ustava:[60] 1776, 1790, 1838, 1874. i 1968. godine. Prije toga, provincijom Pennsylvania vijekovima se upravljalo u Okvirima vlade (Frame of Government), od kojih su postojale četiri verzije: 1682, 1683, 1696 i 1701.[60] Glavni grad Pennsylvanije, Harrisburg, sjedište je zakonodavnog tijela koje zasijeda u državnom Kapitolu.

Od 1992. Pennsylvania ima trend glasanja za demokratske kandidate na predsjedničkim izborima (mada su glasači sa metro područja Pittburgha glasali više za republikance na predsjedničkim izborima 2008). Tako su građani Pennsylvanije glasali za Billa Clintona dva puta uz ogromnu razliku prema republikanskim kandidatima, kao i za Al Gora 2000. godine. Na predsjedničkim izborima 2004. senator John Kerry pobijedio je predsjednika Busha u Pennsylvaniji sa 2.938.095 glasova (50,92%) naspram 2.793.847 (48,2%). Na izborima 2008. demokratski kandidat Barack Obama pobijedio je republikanca McCaina u Pennsylvaniji sa 3.184.778 glasova (54%) prema 2.584.088 (44%). Država učestvuje sa 20 elektorskih glasova na izborima za predsjednika SAD.[40]

Iako je na svim predsjedničkim izborima od 1992. do 2012. Pennsylvania glasala za demokratske kandidate, ona ima dugu historiju glasanja za republikanske senatore. Od 2009. do 2011. državu su predstavljala dva demokratska senatora po prvi put od 1947. godine. Na izborima 2010. republikanci su preuzeli mjesta u Senatu SAD kao i većinu mandata u kongresu savezne države, te kontroliraju oba doma zakonodavne skupštine Pennsylvanije i guvernersku poziciju. Demokratski politički savjetnik James Carville je jednom prilikom pejorativno opisao Pennsyvaniju kao Philadelphiju na istoku, Pittsburgh na zapadu i Alabamu u sredini.

Zakonodavstvo[uredi | uredi izvor]

Pennsylvania ima dvodomnu zakonodavnu skupštinu, zasnovanu na ustavu Commonwealtha iz 1790. godine. Prvobitni okvir vlade koji je proglasio William Penn propisivao je jednodomnu skupštinu. Skupština uključuje 50 članova Senata[61] i 203 člana Predstavničkog doma.[62] Trenutni privremeni predsjednik državnog Senata je Dominic Pileggi, kao vođa većine, te Jay Costa kao vođa manjine. Portparol Predstavničkog doma je Sam Smith, dok su Mike Turzai i Frank Dermody vođe većine i manjine, respektivno. Nakon izbora 2012. Republikanci imaju većinu u Senatu i Predstavničkom domu zakonodavne skupštine Pennsylvanije.

Sudstvo[uredi | uredi izvor]

Pennsylvania je podijeljena na 60 sudskih distrikta,[63] a većina od njih (uz izuzetak okruga Philadelphia) imaju na čelu glavne okružne sudije, koji učestvuju uglavnom na preliminarnim saslušanjima u predmetima krivičnih i prekršajnih djela, svih manjih kriminalnih dijela i manjih građanskih parnica.[63] Većina kriminalnih i građanskih parnica započinje na sudovima zajedničkih poslova, koji ujedno služe i kao apelacijski sudovi distriktnim sudijama i za lokalne agencijske odluke.[63] Viši sud Pennsylvanije zaprima sve žalbe sa sudova zajedničkih poslova koje nisu decidno naslovljene na Sud Commonwealtha Pennsylvanije ili Vrhovni sud. On također ima i osnovnu jurisdikciju da izdaje naloge za prisluškivanje.[63] Sud Commonwealtha je ograničen na žalbe na konačne odluka kod određenih slučajevima u vezi državnih agencija i nekih specifičnih slučajevima sa sudova zajedničkih poslova.[63] Vrhovni sud Pennsylvanije je konačni sud za žalbe. Sve sudije u Pennsylvaniji se biraju; dok se predsjednik suda bira po starosti.[63]

Porezi[uredi | uredi izvor]

Pennsylvania je 10. savezna država po visini poreznih opterećenja u SAD.[64] Procjenjuje se da građani godišnje uplate 83,7 milijarde dolara državnih i lokalnih poreza odnosno 6.640 dolara po glavi stanovnika. Na stanovništvo otpada oko 76% ukupnih poreskih opterećenja. Mnogi pensilvanski političari pokušavali su da povećaju udio poreza koji se uplaćuju izvan okvira državnih izvora. Predloženi izvori prihoda uključivali su oporezivanje bušenja prirodnog gasa jer je Pennsylvania jedina savezna država bez poreza na bušenje gasa.[65] Ostali prijedlozi za prikupljanje javnih prihoda uključivali su pokušaje da se postave naplatne rampe na međudržavnim autoputevima; naročito na autoputu Interstate 80 koji koriste prevoznici većinom za tranzit a njegovo održavanje iziskuje visoke troškove.[66]

Porez na promet donosi oko 39% ukupnih javnih prihoda Pennsylvanije, porez na dohodak oko 34%, te porez na motorna vozila oko 12% i porez na cigarete i alkoholna pića oko 5%.[67] Porez ma dohodak građana iznosi 3,07% i ubire se nezavisno od visine prihoda. Oporezivi prihod svakog stanovnika je zasnovan na sljedećih osam vrsta prihoda: plaća, kamate, dividende, neto profit od poslovnih aktivnosti, zanimanja ili farme, neto zarada ili prihod od izdavanja nekretnina, neto zarada ili prihod od rente, patenata, autorskih i intelektualnih prava, prihodi derivirani kroz nekretnine ili fondove, te prihodi od kockanja i igara na sreću (osim prihoda od Pensilvanijske lutrije).[68]

Administrativna podjela[uredi | uredi izvor]

Okruzi Pennsylvanije

Pennsylvania je podijeljena na 67 okruga.[69] Dalje, okruzi su podijeljeni na općine koje su organizirane kao gradovi, boroughs (doslovno: varoš) ili townships (dosl. gradske općine).[69] Jedan okrug, Philadelphia, podudara se sa istoimenim gradom, nakon što je usvojen Zakon o konsolidaciji 1854. godine. Najveći okrug u Pennsylvaniji je Philadelphia, dok je najmanji Cameron (5.085 stanovnika). U državi postoji ukupno 56 gradova, koji su, u zavisnosti od broja stanovnika, klasificirani kao gradovi prve, druge ili treće klase.[69] Philadelphia, kao najveći grad Pennsylvanije, ima 1.526.006 stanovnika i jedini je grad prve klase.[69] Pittsburgh (305.704 stanovnika) i Scranton (76.089) su gradovi druge klase, s tim što je Scranton grad druge klase sa oznakom A.[69]

Svi ostali gradovi, poput trećeg i četvrtog po broju stanovnika: Allentowna (118.032) i Eriea (101.786), pa sve do najmanjeg Parkera sa samo 840 stanovnika, gradovi su treće klase.[70] Na čelu gradova prve i druge klase nalaze se izvršni organi koje čine gradska vijeća i gradonačelnici, dok gradovima treće klase upravlja gradsko vijeće i upravnik (menadžer).[69] Varoši odnosno boroughs su općenito manji od gradova, a većina gradova u Pennsylvaniji su bila organizirana u boroughe prije nego što su dobili status grada.[69] Postoji 958 borougha u Pennsylvaniji, kojima upravljaju izvršni organi sastavljeni iz vijeća i gradonačelnika.[69] Najveći borough je State College sa 42.034 stanovnika, a najmanji Centralia (10 stanovnika).

Townships (općinske zajednice) su treća vrsta općina u Pennsylvaniji i klasificirani su u dvije klase townshipa: prvu i drugu. Postoji 1.454 općinskih zajednica druge klase i 93 prve klase.[69] Townships druge klase mogu postati prve klase ako njihova gustoća naseljenosti pređe 300 stanovnika po kvadratnoj milji (120/km2) te se na referendumu izraze svoju podršku takvoj promjeni.[69] Najveći township je Upper Darby Township (82.795 stanovnika), dok je najmanji East Keating Township (11 stanovnika).

Međutim, postoji jedan izuzetak među općinama u Pennsylvaniji. Grad Bloomsburg je inkorporiran kao town (grad) 1870. godine, te je zvanično jedini grad sa tim statusom u državi.[69] Godine 1975. gradska zajednica McCandless u okrugu Allegheny usvojio je na lokalnom nivou povelju kojom se naziva Town of McCandless (grad McCandless), međutim, zvanično, i dalje je općinska zajednica prve klase.[71]

Sveukupno postoji 2.562 općine, od čega je 56 gradova (city), 958 borougha, 93 townshipa prve klase, 1.454 druge klase i 1 grad (town) Bloomsburg.

Saobraćaj[uredi | uredi izvor]

Autoput U.S. Route 220 prolazi kroz township Lamar

Ministarstvo saobraćaja Pennsylvanije (PennDOT) upravlja i održava 64.150 km od ukupno 195.970 km puteva u saveznoj državi, koji čine peti po veličini državni sistem autoputeva u SAD.[72] Zatvoreni sistem autoputeva Turnpike dug je 861 km, čija se osnovna dionica proteže od Ohia do Philadelphije i New Jerseyja.[72] Njim upravlja Pensylvanijska Turnpike komisija. Drugi najznačajniji put u smijeru istok-zapad je Interstate 80, koji prolazi najvećim dijelom kroz sjeverne krajeve Pennsylvanije od Ohia prema New Jerseyju do kanjona rijeke Delaware. Interstate 90 jednim kratkim dijelom presijeca Pennsylvaniju u krajnjem sjeverozapadnom dijelu države kroz okrug Erie, a pruža se od Ohia prema New Yorku.

Osnovni autoputevi u pravcu sjever-jug su Interstate 79 od svog početka u Erie kroz Pittsburgh prema Zapadnoj Virginiji, zatim Interstate 81 od New Yorka kroz Scranton, okrug Lackawanna i Harrisburg prema Marylandu i Interstate 476 koji počinje 11 km sjeverno od granice sa Delawareom u Chesteru, okrug Delaware a pruža se 212 km do Clarks Summita, okrug Lackawanna gdje se spaja sa I-81. Cjelokupna ruta I-476 osim 32 km puta je sjeveroistočni produžetak Pennsylvania Turnpike sistema autoputeva, dok se autoput južno od glavne rute Turnpike autoputa zvanično naziva Autoput sjećanja na veterane, a lokalno stanovništvo ga obično naziva plava ruta.

Jugoistočna Pennsylvanijska saobraćajna agencija (SEPTA) je šesta najveća prevoznička agencija u SAD a upravlja gradskim željezničkim saobraćajem, uslugama robnog i putničkog željezničkog saobraćaja i mrežom gradskih autobusa u metropolskom području Philadelphije. Lučka uprava okruga Allegheny je 25. najveća prevoznička agencija i nudi usluge gradskih autobusa i putničkog gradskog željezničkog saobraćaja u i oko Pittsburgha.[72]

Međugradski željeznički putnički saobraćaj omogućava Amtrak, uz najveći dio saobraćaja na brzom koridoru Keystone između Harrisburga i Philadelphijine stanice na 30. ulici, prije nego što okrene sjeverno prema New York Cityju. Dnevni voz Pennsylvanian (također u sistemu Amtrak) slijedi istu rutu od New Yorka do Harrisburga, ali uz produžetak do Pittburgha. Amtrak linija Capitol Limited također prolazi kroz Pittburgh, kao i kroz Connellsville, na svom putu od Chicaga do Washingtona, D.C..[72] Putnici koji putuju između Chicaga i New York Cityja dnevnim vozom Lake Shore Limited, na svom putu prolaze kroz Erie.[72] Postoji 67 kratkih linija teretnog željezničkog saobraćaja u Pennsylvaniji, što je najveći broj od svih američkih saveznih država.[72]

Pennsylvania ima sedam većih aerodroma: Međunarodni aerodrom Philadelphia, Međunarodni aerodrom Pittsburgh, Međunarodni aerodrom Lehigh Valley, Harrisburg, Erie, aerodrom University Park i Wilkes-Barre/Scranton. Ukupno ima 134 manjih javnih aerodroma u državi.[72] Luka u Pittburgh je druga najveća riječna luka u SAD i 18. najveća među svim lukama u SAD, dok je luka u Philadelphiji 24. najveća luka u SAD.[73] Jedina luka Pennsylvanije na Velikim jezerima nalazi se u Erie.

Poznate osobe[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Pennsylvania Time Zone. Timetemperature.com. Učitano: 31.7.2010.
  2. ^ National Park Service: Our Fourth Shore. Cr.nps.gov. Učitano: 31.7.2010.
  3. ^ NOAA Office of Ocean and Coastal Resources. Coastalmanagement.noaa.gov. Učitano: 22.6.2012.
  4. ^ Pennsylvania geography. Netstate.com. Učitano: 31.7.2010.
  5. ^ 2006 Statistical Abstract: Geography & Environment: Land and Land Use
  6. ^ Tornada u Pennsylvaniji
  7. ^ Pennsylvania Indian tribes. Accessgenealogy.com. Učitano: 5. oktobar 2014.
  8. ^ Paullin, Charles O, ur. John K. Wright (1932). Atlas of the Historical Geography of the United States, Plate 42, New York, New York i Washington, D.C.:: Carnegie Institution of Washington i American Geographical Society.
  9. ^ a b c d Swindler, William F., ur. (1973–1979). Sources and Documents of United States Constitutions. 10 Volumes, Vol. 10: 17–23, Dobbs Ferry, New York: Oceana Publications.
  10. ^ a b c Van Zandt, Franklin K. (1976). Boundaries of the United States and the Several States; Geological Survey Professional Paper 909., 74, Washington, D.C.: Government Printing Office.
  11. ^ a b Munroe, John A. (1978). Colonial Delaware: A History., 9–12, Millwood, New York: KTO Press.
  12. ^ McCormick, Richard P. (1964). New Jersey from Colony to State, 1609—1789. New Jersey Historical Series, Volume 1., Princeton, New Jersey: D. Van Nostrand Company.
  13. ^ Farnham, Mary Frances; (1901–1902). Farnham Papers (1603–1688). Volumes 7 and 8 of Documentary History of the State of Maine., Vol. 7: 311, 314, Portland, Maine: Collections of the Maine Historical Society, 2. serija..
  14. ^ a b Parry, Clive (ur.) (1969–1981). Consolidated Treaty Series; 231 Volumes, Volume 10: 231, Dobbs Ferry, New York: Oceana Publications.
  15. ^ a b Fernow, B., ur. (1853–1887). Documents Relative to the Colonial History of the State of New York;Volumes 12–15., Vol 12:507–508.
  16. ^ a b Armstrong, Edward; ur. (1860). Record of the Court at Upland, in Pennsylvania, 1676 to 1681, 119, 198, Memoirs of the Historical Society of Pennsylvania Volume 7.
  17. ^ Charter for the Province of Pennsylvania-1681
  18. ^ Pennsylvanijsko društvo kolonijalnih guvernera (1916). Pennsylvania Society of Colonial Governors, Volume 1, poglavlje: Samuel Carpenter, 180–181.
  19. ^ Measuring Worth. Measuring Worth. Učitano: 31.7.2010.
  20. ^ a b Quakers and the political process. Učitano: 31. juli 2010.
  21. ^ Wales on Britannia: Facts About Wales & the Welsh. Britannia.com. Učitano: 16.9.2013.
  22. ^ David Yount (2007). "How the Quakers invented America". Rowman & Littlefield. str.82. ISBN 0-7425-5833-9
  23. ^ Sydney G. Fisher (2009). "The Quaker Colonies". Echo Library. str.13 ISBN 1-4068-5110-8
  24. ^ Hamilton, Alexander and Syrett, Harold C. The Papers of Alexander Hamilton. 1963, str. 240.
  25. ^ a b Library of Congress timeline 1764–1765. Memory.loc.gov. Učitano: 31.7.2010.
  26. ^ Dickinson Letters. 18thcenturyreadingroom.blogspot.com. Učitano: 31.7.2010.
  27. ^ Library of Congress: Primary documents – The Declaration of Independence. Loc.gov. Učitano: 31.7.2010.
  28. ^ Nine Capitals of the United States. Senate.gov. Učitano: 31.7.2010.
  29. ^ Pennsylvania ratifies the Constitution of 1787. Memory.loc.gov. Učitano: 9.10.2014.
  30. ^ a b c Pennsylvania's Capitals. Legis.state.pa.us. Učitano: 9.10.2014.[mrtav link]
  31. ^ a b Pennsylvania's Capital. American Family Association of PA. Učitano: 9.10.2014.
  32. ^ History of John Harris. gđa. Carlyle C. Browne. Učitano: 9.10.2014.
  33. ^ James Buchanan White House biography. Whitehouse.gov. Učitano: 31.7.2010.
  34. ^ Annual Estimates of the Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2013 (CSV). United States Census Bureau, Population Division (decembar 2013). Učitano: 5. oktobar 2014.
  35. ^ American FactFinder - Results" Učitano 7. oktobra 2014.
  36. ^ a b Pennsylvania QuickFacts from the US Census Bureau. Quickfacts.census.gov. Učitano: 5. oktobar 2014.
  37. ^ "Americans under age 1 now mostly minorities, but not in Ohio: Statistical Snapshot". The Plain Dealer. 3. juni 2012.
  38. ^ 2010 Census Data – 2010 Census. 2010.census.gov. Učitano: 14. juni 2012.
  39. ^ Population and Population Centers by State – 2000. United States Census Bureau. Učitano: 18. decembar 2008.
  40. ^ a b c Pennsylvania Facts 2007 (PDF). Pennsylvania State Data Center Penn State Harrisburg. Učitano: 5.12.2007.
  41. ^ Annual Estimates of the Population. Učitano: 31.7.2010.
  42. ^ http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kprof00-pa.pdf
  43. ^ American Community Survey 3-Year Estimates. Factfinder.census.gov. Učitano: 31.7.2010.
  44. ^ Puerto Ricans in Pennsylvania. Učitano: 8.11.2011.
  45. ^ The Association of Religion Data Archives | State Membership Report. www.thearda.com. Učitano: 5.12.2013.
  46. ^ Amish Country | Ohio | Visitor Information. Webb Design Inc.; Visitamishcountry.com. Učitano: 31.7.2010.
  47. ^ Religion and Politics 2011: Pennsylvania, U.S. Religious Landscape Study. The Pew Forum on Religion & Public Life. Učitano: 15.1.2011.
  48. ^ Mississippi Is Most Religious U.S. State. Gallup, Inc.. Učitano: 23.9.2012.
  49. ^ a b GDP by State. Učitano: 27.8.2014.
  50. ^ Appeals court races wrap up with focus on voter mobilization, arhivirano 13. januara 2005.
  51. ^ CNN. "Fortune 500". Postavljeno dana 31.7.2010. 
  52. ^ Philadelphia stock exchange. Phlx.com. Učitano: 31.7.2010.
  53. ^ Ramos; Stephanie. Wal-Mart tops Pa. list of largest private employers. Dailypennsylvanian.com. Učitano: 31.7.2010.
  54. ^ Pennsylvania Economy at a Glance. bls.gov. Učitano: 14.9.2014.
  55. ^ Agricultural Census 2002, pristupljeno 12. oktobra 2014.
  56. ^ PA Wine facts. Pennsylvania Wine & Wineries. Učitano: 17.1.2011.
  57. ^ Pa. Lawmakers Consider Table Games, More Small Casinos
  58. ^ Barnes, Tom. "Rendell wants legal video poker", Post-gazette.com, 4.2.2009. Postavljeno dana 31.7.2010. 
  59. ^ Presidential General Election Results Comparison – Pennsylvania. Dave Leip's Atlas of United States Presidential Elections. Učitano: 7.7.2007.
  60. ^ a b 23 Pennsylvania Law Weekly 324 (March 27, 2000). Jenkinslaw.org. Učitano: 31.7.2010.
  61. ^ Pennsylvania Senators. Legis.state.pa.us. Učitano: 20.10.2014.
  62. ^ Pennsylvania House of Representatives. Legis.state.pa.us. Učitano: 20.10.2014.
  63. ^ a b c d e f Judicial districts. Aopc.org. Učitano: 31.7.2010.
  64. ^ The facts on Pennsylvania's Tax Climate. Tax Foundation. Učitano: 22.8.2012.
  65. ^ Shale tax comes up dry for 3d year. Articles.philly.com (3.7.2011). Učitano: 19.9.2011.
  66. ^ Gov Rendell says all of Pennsylvania's transit agencies will get I-80 toll $s. TOLLROADSnews (6.1.2010). Učitano: 19.9.2011.
  67. ^ Revenue Department Releases August Collections (09/01/2006) (en)
  68. ^ Personal Income Tax. Portal.state.pa.us. Učitano: 31.7.2010.
  69. ^ a b c d e f g h i j k Trostle, Sharon, ur. (2009). The Pennsylvania Manual 119. Harrisburg: Pennsylvania Department of General Services. ISBN 0-8182-0334-X str. 6-3. do 6-46.
  70. ^ Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places in Pennsylvania (web arhiva) (XLS). Popisni biro SAD. Učitano: 9.7.2011..
  71. ^ Town of McCandless
  72. ^ a b c d e f g "Pennsylvania Department of Transportation Fact Book", str. 7 - 10.
  73. ^ Publikacija Waterborne Commerce Statistics Center, str. 5-4.
Commons logo
U Wikimedijinom spremniku se nalazi još materijala vezanih uz: